سامانه مدیریت نشریات علمی دانشگاه علوم اسلامی رضوی

استاد مودب خوشرو, مجید, یزدانی, غلامرضا, حسینی, مصطفی. (1402). تولیت موقوفه در صورت عدم تعیین متولی از سوی واقف. , 15(27), 3-22. doi: 10.30513/cjd.2020.1067
مجید استاد مودب خوشرو; غلامرضا یزدانی; مصطفی حسینی. "تولیت موقوفه در صورت عدم تعیین متولی از سوی واقف". , 15, 27, 1402, 3-22. doi: 10.30513/cjd.2020.1067
استاد مودب خوشرو, مجید, یزدانی, غلامرضا, حسینی, مصطفی. (1402). 'تولیت موقوفه در صورت عدم تعیین متولی از سوی واقف', , 15(27), pp. 3-22. doi: 10.30513/cjd.2020.1067
استاد مودب خوشرو, مجید, یزدانی, غلامرضا, حسینی, مصطفی. تولیت موقوفه در صورت عدم تعیین متولی از سوی واقف. , 1402; 15(27): 3-22. doi: 10.30513/cjd.2020.1067

تولیت موقوفه در صورت عدم تعیین متولی از سوی واقف

آموزه‌های فقه مدنی
مقاله 1، دوره 15، شماره 27، خرداد 1402، صفحه 3-22    اصل مقاله (419.93 K)
نوع مقاله: پژوهشی
شناسه دیجیتال (DOI): 10.30513/cjd.2020.1067
نویسندگان
مجید استاد مودب خوشرو1؛ غلامرضا یزدانی* 2؛ مصطفی حسینی3
1طلبه سطح 3 حوزه علمیه مشهد
2استادیار دانشگاه علوم اسلامی رضوی
3عضو هیئت علمی دانشگاه علوم اسلامی رضوی
چکیده
یکی از مسائل اساسی در عقد وقف، شیوه مدیریت کردن آن است. مطابق نظر فقها و همچنین قانون مدنی، مسئولیت اداره مال موقوفه با متولی است. معمولاً متولی در ضمن وقف توسط واقف تعیین می‌شود. حال اگر واقف، متولی را تعیین نکرده باشد، این سٶال مطرح می‌شود که چه کسی متولی خواهد بود؟ ماده 81 اصلاحی قانون مدنی در اوقاف عامه که متولی معین نداشته باشد، متولی را حاکم معرفی کرده است. طبق بند 1 ماده 1 قانون تشکیلات و اختیارات سازمان حج و اوقاف و امور خیریه مصوب 2/10/63، اداره امور موقوفات عام که فاقد متولی بوده یا مجهول‌التولیه است و موقوفات خاصه در صورتی که مصلحت وقف و بطون لاحقه و یا رفع اختلاف موقوف‌علیهم متوقف بر دخالت ولیّ فقیه باشد، از تاریخ تصویب این قانون، به این سازمان واگذار می‌گردد. با وجود این، آرای فقها در جایی که واقف در وقف‌نامه تعیین متولی نمی‌کند، متفاوت است. عده‌ای معتقدند که در هر دو نوع وقف، تولیت با موقوف‌علیهم است. گروهی تولیت را در هر نوع از آن حاکم می‌دانند. بعضی معتقدند که در وقف عام، متولی حاکم است و در وقف خاص، موقوف‌علیهم این مسئولیت را به عهده دارند. در پژوهش حاضر با بهره‌گیری از روش تحلیلی ـ توصیفی و با بهره‌مندی از روش کتابخانه‌ای مشخص شد در مواردی که واقف متولی را در وقف‌نامه معین نمی‌کند، حاکم متولیِ مال موقوفه است و در این جهت، تفاوتی بین وقف عام و وقف خاص وجود ندارد.
کلیدواژه‌ها
وقف؛ تولیت؛ حاکم؛ موقوف‌علیهم؛ متولی
مراجع
  1. آخوند خراسانی، محمدکاظم بن حسین، کتاب الوقف، قم، دفتر انتشارات اسلامی، 1413 ق.
  2. آل عصفور بحرانی، حسین بن محمد، الانوار اللوامع فی شرح مفاتیح الشرائع (للفیض)، قم، مجمع البحوث العلمیه، بی‌تا.
  3. آل کاشف‌الغطاء، احمد بن علی بن محمدرضا بن موسی بن جعفر بن خضر، سفینة النجاة و مشکاة الهدی و مصباح السعادات، نجف اشرف، مؤسسة کاشف‌الغطاء، 1423 ق. (الف)
  4. آل کاشف‌الغطاء، حسن بن جعفر بن خضر، انوار الفقاهة (کتاب المزارعه)، نجف اشرف، مٶسسة کاشف‌الغطاء، 1422 ق.
  5. آل کاشف‌الغطاء، عباس بن حسن بن جعفر بن خضر، منهل الغمام فی شرح شرائع الاسلام، نجف اشرف، مٶسسة کاشف‌الغطاء، 1424 ق.
  6. آل کاشف‌الغطاء، محمدحسین بن علی بن محمدرضا بن موسی بن جعفر بن خضر، تحریر المجله، نجف اشرف، المکتبة المرتضویه، 1359 ق.
  7. آل کاشف‌الغطاء، هادی بن عباس بن علی بن جعفر بن خضر، هدی المتقین الی شریعة سید المرسلین، نجف اشرف، مؤسسة کاشف‌الغطاء، 1423 ق. (ب)
  8. ابن داود حلّی، تقی‌الدین حسن بن علی، الجوهرة فی نظم التبصره، تهران، وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، 1411 ق.
  9. ابن سعید حلّی، یحیی، الجامع للشرائع، قم، مؤسسة سیدالشهداء العلمیه، 1405 ق.
  10. ابن فهد حلّی، جمال‌الدین احمد بن محمد، المهذب البارع فی شرح المختصر النافع، قم، دفتر انتشارات اسلامی، 1407 ق.
  11. ایروانی، باقر، دروس تمهیدیة فی الفقه الاستدلالی، چاپ دوم، قم، مٶسسة الفقه للطباعة و النشر، 1427ق.
  12. بهجت، محمدتقی، توضیح المسائل، چاپ نود و دوم، قم، شفق، 1428 ق.
  13. تبریزی، جواد بن علی، استفتائات جدید، قم، سرور، بی‌تا.
  14. همو، المسائل المنتخبه، چاپ پنجم، قم، دار الصدیقة الشهیده، 1427 ق. (الف)
  15. همو، صراط النجاة فی اجوبة الاستفتائات، قم، دار الصدیقة الشهیده، 1427 ق. (ب)
  16. همو، منهاج الصالحین، قم، مجمع الامام المهدی، 1426 ق.
  17. حسینی خامنه‌ای، سیدعلی بن جواد، اجوبه الاستفتائات، قم، دفتر معظم‌له، 1424 ق.
  18. حسینی روحانی، سیدمحمدصادق، فقه الصادق‰، قم، مدرسه امام صادق‰، 1412 ق.
  19. همو، منهاج الصالحین، بی‌جا، بی‌نا، بی‌تا.
  20. حسینی روحانی قمی، سیدمحمد، المسائل المنتخبه، کویت، شرکة مکتبة الالفین، 1417 ق.
  21. حسینی سیستانی، سیدعلی، المسائل المنتخبه، چاپ نهم، قم، دفتر معظم‌له، 1422 ق.
  22. حسینی شیرازی، سیدصادق، المسائل الاسلامیه، قم، رشید، 1427 ق.
  23. همو، المسائل المنتخبه، بی‌جا، بی‌نا، بی‌تا. (الف)
  24. حسینی شیرازی، سیدمحمد، استفتائات جدید، قم، بی‌نا، بی‌تا. (ب)
  25. حسینی عمیدی، سیدعمیدالدین عبدالمطلب بن محمد اعرج، کنز الفوائد فی حل مشکلات القواعد، قم، دفتر انتشارات اسلامی، 1416 ق.
  26. خوانساری، سیداحمد بن یوسف، جامع المدارک فی شرح المختصر النافع، چاپ دوم، قم، اسماعیلیان، 1405 ق.
  27. زین‌الدین بصری بحرانی، محمدامین، کلمة التقوی، چاپ سوم، قم، چاپخانه مهر، 1413 ق.
  28. سیفی مازندرانی، علی‌اکبر، دلیل تحریر الوسیلة (الوقف)، تهران، مٶسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی، 1430 ق.
  29. سیوری حلّی (فاضل مقداد)، جمال‌الدین مقداد بن عبداللّٰه، التنقیح الرائع لمختصر الشرائع، قم، کتابخانه آیةاللّٰه مرعشی نجفی، 1404 ق.
  30. شبیری زنجانی، سیدموسی، المسائل الشرعیه، قم، نشر الفقاهه، 1428 ق.
  31. صافی گلپایگانی، لطف‌اللّٰه، جامع الاحکام، چاپ چهارم، قم، انتشارات حضرت معصومه…، 1417 ق.
  32. همو، هدایة العباد، قم، دار القرآن الکریم، 1416 ق.
  33. صیمری بحرانی، مفلح بن حسن، غایة المرام فی شرح شرائع الاسلام، بیروت، دار الهادی، 1420 ق.
  34. طباطبایی حائری، سیدعلی بن محمدعلی، الشرح الصغیر فی شرح المختصر النافع، قم، کتابخانه آیةاللّٰه مرعشی نجفی، 1409 ق.
  35. همو، ریاض المسائل فی تحقیق الاحکام بالدلائل، قم، مٶسسة آل البیتŒ لاحیاء التراث، 1418 ق.
  36. طباطبایی حکیم، سیدمحسن، منهاج الصالحین، بیروت، دار التعارف للمطبوعات، 1410 ق.
  37. طباطبایی حکیم، سیدمحمدسعید، منهاج الصالحین، بیروت، دار الصفوه، 1415 ق.
  38. طباطبایی قمی، سیدتقی، مبانی منهاج الصالحین، قم، قلم الشرق، 1426 ق.
  39. طباطبایی یزدی، سیدمحمدکاظم بن عبدالعظیم، تکملة العروة الوثقی، قم، کتابفروشی داوری، 1414 ق.
  40. طوسی، ابوجعفر محمد بن حسن، المبسوط فی فقه الامامیه، چاپ سوم، تهران، المکتبة المرتضویة لاحیاء الآثار الجعفریه، 1387 ق.
  41. عاملی جبعی (شهید ثانی)، زین‌الدین بن علی، الروضة البهیة فی شرح اللمعة الدمشقیه، قم، دفتر تبلیغات اسلامی، 1412 ق.
  42. همو، حاشیة الارشاد، قم، دفتر انتشارات اسلامی، 1414 ق.
  43. همو، حاشیة المختصر النافع، قم، دفتر انتشارات اسلامی، 1422 ق. (الف)
  44. همو، حاشیة شرائع الاسلام، قم، دفتر تبلیغات اسلامی، 1422 ق. (ب)
  45. همو، مسالک الافهام الی تنقیح شرائع الاسلام، قم، مٶسسة المعارف الاسلامیه، 1413 ق.
  46. عاملی جزینی (شهید اول)، محمد بن جمال‌الدین مکی، الدروس الشرعیة فی فقه الامامیه، چاپ دوم، قم، دفتر انتشارات اسلامی، 1417 ق.
  47. همو، اللمعة الدمشقیة فی فقه الامامیه، بیروت، دار التراث الاسلامیه، 1410 ق.
  48. عاملی کرکی (محقق ثانی)، علی بن حسین، جامع المقاصد فی شرح القواعد، چاپ دوم، قم، مٶسسة آل البیتŒ لاحیاء التراث، 1414 ق.
  49. علامه حلّی، ابومنصور جمال‌الدین حسن بن یوسف بن مطهر اسدی، ارشاد الاذهان الی احکام الایمان، قم، دفتر انتشارات اسلامی، 1410 ق.
  50. همو، تبصرة المتعلمین فی احکام الدین، تهران، وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، 1411 ق.
  51. همو، تحریر الاحکام الشرعیة علی مذهب الامامیه، قم، مٶسسه امام صادق‰، 1420 ق.
  52. همو، تذکرة الفقهاء، قم، مٶسسة آل البیتŒ لاحیاء التراث، 1388 ق.
  53. همو، تلخیص المرام فی معرفة الاحکام، قم، دفتر تبلیغات اسلامی، 1421 ق.
  54. غروی نائینی، میرزا محمدحسین، الرسائل الفقهیه، قم، مٶسسه معارف اسلامی امام رضا‰، 1421 ق.
  55. فاضل آبی، زین‌الدین حسن بن ابی‌طالب یوسفی، کشف الرموز فی شرح المختصر النافع، چاپ سوم، قم، دفتر انتشارات اسلامی، 1417 ق.
  56. فاضل موحدی لنکرانی، محمد، تفصیل الشریعة فی شرح تحریر الوسیلة (الوقف و الصدقة و الوصیة و الاَیمان و النذور و العهد و الکفّارات و الصید و الذباحه)، قم، مرکز فقهی ائمه اطهارŒ، 1424 ق.
  57. همو، جامع المسائل، چاپ یازدهم، قم، امیر قلم، بی‌تا.
  58. همو، رساله توضیح المسائل، چاپ چهاردهم، قم، دفتر معظم‌له، 1426 ق.
  59. فخرالمحققین حلّی، ابوطالب محمد بن حسن بن یوسف، ایضاح الفوائد فی شرح مشکلات القواعد، قم، اسماعیلیان، 1387 ق.
  60. فیاض کابلی، محمداسحاق، رساله توضیح المسائل، قم، مجلسی، 1426 ق.
  61. همو، منهاج الصالحین، بی‌جا، بی‌نا بی‌تا.
  62. فیض کاشانی، محمدمحسن بن شاه‌مرتضی، مفاتیح الشرائع، قم، کتابخانه آیةاللّٰه مرعشی نجفی، بی‌تا.
  63. قزوینی (زنجانی)، ملاعلی، صیغ العقود و الایقاعات، قم، اشکوری، 1414 ق.
  64. قطّان حلی، شمس‌الدین محمد بن شجاع، معالم الدین فی فقه آل یاسین، قم، مؤسسه امام صادق‰، 1424 ق.
  65. مجلسی اول، محمدتقی، یک دوره فقه کامل فارسی، تهران، فراهانی، 1400 ق.
  66. محقق حلّی، ابوالقاسم نجم‌الدین جعفر بن حسن، الرسائل التسع، قم، کتابخانه آیةاللّٰه مرعشی نجفی، 1413 ق.
  67. همو، المختصر النافع فی فقه الامامیه، چاپ ششم، قم، مؤسسة المطبوعات الدینیه، 1418 ق.
  68. همو، شرائع الاسلام فی مسائل الحلال و الحرام، چاپ دوم، قم، اسماعیلیان، 1408 ق.
  69. محقق سبزواری، محمدباقر بن محمدمٶمن، کفایة الاحکام، اصفهان، مهدوی، بی‌تا.
  70. همو، کفایة الاحکام، قم، دفتر انتشارات اسلامی، 1423 ق.
  71. مرعشی نجفی، سیدشهاب‌الدین، منهاج المؤمنین، قم، کتابخانه آیةاللّٰه مرعشی نجفی، 1406 ق.
  72. مغنیه، محمدجواد، الفقه علی المذاهب الخمسه، چاپ دهم، بیروت، دار التیار الجدید، 1421 ق.
  73. همو، فقه الامام الصادق‰، چاپ دوم، قم، انصاریان، 1421 ق.
  74. مکارم شیرازی، ناصر، رساله توضیح المسائل، چاپ پنجاه و دوم، قم، مدرسه امام علی بن ابی‌طالب‰، 1429 ق.
  75. موسوی اصفهانی، سیدابوالحسن، وسیلة النجاة مع تعالیق الامام الخمینی، قم، مٶسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی، 1422 ق.
  76. همو، وسیلة النجاة مع تعالیق السید محمدرضا الموسوی الگلپایگانی، قم، چاپخانه مهر، 1393 ش.
  77. موسوی بجنوردی، سیدحسن بن آقابزرگ، القواعد الفقهیه، قم، الهادی، 1419 ق.
  78. موسوی خمینی، سیدروح‌اللّٰه، استفتائات، چاپ پنجم، قم، دفتر انتشارات اسلامی، 1422 ق.
  79. همو، تحریر الوسیله، قم، دار العلم، بی‌تا.
  80. همو، توضیح المسائل محشی، چاپ هشتم، قم، دفتر انتشارات اسلامی، 1424 ق.
  81. موسوی خویی، سیدابوالقاسم، منهاج الصالحین، قم، مدینة العلم، 1410 ق.
  82. موسوی سبزواری، سیدعبدالاعلی، جامع الاحکام الشرعیه، چاپ نهم، قم، المنار، بی‌تا.
  83. همو، مهذّب الاحکام فی بیان الحلال و الحرام، چاپ چهارم، قم، المنار،1413 ق.
  84. موسوی گلپایگانی، سیدمحمدرضا، مجمع المسائل، چاپ دوم، قم، دار القرآن الکریم، 1409 ق.
  85. همو، هدایة العباد، قم، دار القرآن الکریم، 1413 ق.
  86. میرزای قمی، ابوالقاسم بن محمدحسن، جامع الشتات فی اجوبة السٶالات، تهران، کیهان، 1413 ق.
  87. نجفی، محمدحسن بن باقر، جواهر الکلام فی شرح شرائع الاسلام، چاپ هفتم، بیروت، دار احیاء التراث العربی، 1404 ق.
  88. وحید خراسانی، حسین، منهاج الصالحین، قم، مدرسه امام باقر‰، 1428 ق.
  89. هاشمی شاهرودی، سیدمحمود، کتاب الاجاره، قم، مٶسسة دائرة معارف الفقه الاسلامی، 1423 ق.
  90. یزدانی، غلامرضا، حقوق اموال، مشهد، آستان قدس رضوی، 
آمار
تعداد مشاهده مقاله: 4,033
تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 610