سامانه مدیریت نشریات علمی دانشگاه علوم اسلامی رضوی

صالحی مازندرانی, محمد, محمدی میرعزیزی, پیام. (1401). اجبار اعتباری در شرط ترک فعل حقوقی. , 14(26), 151-178. doi: 10.30513/cjd.2021.967.1195
محمد صالحی مازندرانی; پیام محمدی میرعزیزی. "اجبار اعتباری در شرط ترک فعل حقوقی". , 14, 26, 1401, 151-178. doi: 10.30513/cjd.2021.967.1195
صالحی مازندرانی, محمد, محمدی میرعزیزی, پیام. (1401). 'اجبار اعتباری در شرط ترک فعل حقوقی', , 14(26), pp. 151-178. doi: 10.30513/cjd.2021.967.1195
صالحی مازندرانی, محمد, محمدی میرعزیزی, پیام. اجبار اعتباری در شرط ترک فعل حقوقی. , 1401; 14(26): 151-178. doi: 10.30513/cjd.2021.967.1195

اجبار اعتباری در شرط ترک فعل حقوقی

آموزه‌های فقه مدنی
مقاله 7، دوره 14، شماره 26، اسفند 1401، صفحه 151-178    اصل مقاله (482.7 K)
نوع مقاله: پژوهشی
شناسه دیجیتال (DOI): 10.30513/cjd.2021.967.1195
نویسندگان
محمد صالحی مازندرانی1؛ پیام محمدی میرعزیزی* 2
1دانشیار گروه حقوق خصوصی دانشکده حقوق دانشگاه قم
2دانشجوی دکتری حقوق خصوصی دانشکده حقوق دانشگاه قم
چکیده
قانون مدنی در مورد ضمانت اجرای شرط ترک فعل حقوقی سکوت کرده و همین، باعث اختلاف‌نظر میان حقوق‌دانان شده است. برخی به بطلان، بعضی به صحت و دیگران به عدم نفوذ عمل حقوقیِ منهی‌عنه رأی داده‌اند. این پژوهش در تقویت نظریۀ اخیر می‌کوشد و بدین‌منظور، نظریۀ اجبار اعتباری را مطرح می‌نماید. به موجب این نظریه، ضمانت اجرای تخلف مشروط‌علیه در این نوع شرط، طبق قاعدۀ اولیه، اجبار است و عدم امکان اجبار مشروط‌علیه متصور نیست؛ چرا که اجبار مشروط‌علیه در این فرض اعتباری است؛ بدین‌معنا که عمل حقوقیِ منهی‌عنه به نحو غیر نافذ در عالم اعتبار منعقد می‌شود. به عبارت دیگر، اجبار باید از سنخ فعلِ مورد نظر باشد و چون فعل مذکور اعتباری است، نحوۀ اجبار نیز باید اعتباری باشد. این اجبار خودبه‌خود و بدون نیاز به انجام هیچ گونه عمل مادی یا حقوقی‌ای انجام می‌شود. همین که به لحاظ حقوقی، بر نقض عهد مشروط‌علیه اثری بار نشود، اجبار محقق شده است و نیاز به عمل دیگری نیست. پذیرش صحت عمل حقوقی منهی‌عنه، علاوه بر ناسازگاری با قصد طرفین، به معنای تجویز پیمان‌شکنی و فسخ عملیِ قرارداد است. نظریۀ بطلان نیز با مبانی نظام حقوقی ما سازگاری ندارد.
 
کلیدواژه‌ها
شرط؛ ترک فعل؛ غیر نافذ؛ اجبار؛ اعتباری
مراجع
  1. آخوند خراسانی، محمدکاظم بن حسین، حاشیة المکاسب، تهران، وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، 1406 ق.
  2. اصلانی، حمیدرضا، «ضمانت اجرای شرط ترک فعل حقوقی از منظر فقه امامیه و حقوق مدنی ایران با رویکردی بر آرای امام خمینی»، پژوهشنامه متین، سال نهم، شماره 36، آذر 1386 ش.
  3. امامی، سیدحسن، حقوق مدنی، چاپ سی و یکم، تهران، کتابفروشی اسلامیه، 1390 ش.
  4. انصاری، مرتضی بن محمدامین، کتاب المکاسب، قم، کنگره جهانی بزرگداشت شیخ اعظم انصاری، 1415 ق.
  5. جهانگیری، محسن، و غلامرضا یزدانی، «بررسی اقسام شرط و آثار آن (با تکیه بر نقض عهد)»، آموزه‌های فقه مدنی، سال چهارم، شماره 5، بهار و تابستان 1391 ش.
  6. حسینی روحانی، سیدمحمدصادق، فقه الصادق‰، قم، دار الکتاب ـ مدرسه امام صادق‰، 1412 ق.
  7. حسینی عاملی، سیدجواد بن محمد، مفتاح الکرامة فی شرح قواعد العلامه، قم، دفتر انتشارات اسلامی، 1419 ق.
  8. سعادت مصطفوی، سیدمصطفی، «ضمانت اجرای تخلف از شرط ترک فعل حقوقی»، فصلنامه دین و ارتباطات، سال دهم، شماره 24، زمستان 1383 ش.
  9. سکوتی نسیمی، رضا، «بررسی فقهی و حقوقی ضمانت اجرای تخلف از شرط ترک فعل حقوقی»، آموزه‌های فقه مدنی، سال هشتم، شماره 13، بهار و تابستان 1395 ش.
  • همو، «شرط عدم تصرفات ناقل در مبیع و ثمن (تحلیل فقهی و حقوقی ماده 454 ق.م.)»، فصلنامه دیدگاه‌های حقوق قضایی، سال نوزدهم، شماره 67، پاییز 1393 ش.
  • همو، «شرط نتیجه و وضعیت فقهی ـ حقوقی معاملات معارض با آن»، مطالعات فقه و حقوق اسلامی، سال نهم، شماره 16، بهار و تابستان 1396 ش.
  • سلطان‌احمدی، جلال، ابراهیم تقی‌زاده و راضیه تقی‌زادگان، «صحت معامله با حسن‌نیت در تعارض با شرط منع عمل حقوقی»، فصلنامه مطالعات حقوقی، سال یازدهم، شماره 2، تابستان 1398 ش.
  • شهیدی، مهدی، «حقوق کلی مدنی و حق کلی اجرای حقوق»، فصلنامه تحقیقات حقوقی، پاییز و زمستان 1369 ش.
  • همو، شروط ضمن عقد، چاپ دوم، تهران، مجد، 1387 ش.
  • طباطبایی یزدی، سیدمحمدکاظم بن عبدالعظیم، حاشیة المکاسب، چاپ دوم، قم، اسماعیلیان، 1421 ق.
  • طبرسی، امین‌الاسلام ابوعلی فضل بن حسن، المؤتلف من المختلف بین ائمة السلف، مشهد، مجمع البحوث الاسلامیه، 1410 ق.
  • طوسی، ابوجعفر محمد بن حسن، المبسوط فی فقه الامامیه، چاپ سوم، تهران، المکتبة المرتضویة لاحیاء الآثار الجعفریه، 1387 ق.
  • عاملی جبعی (شهید ثانی)، زین‌الدین بن علی، الروضة البهیة فی شرح اللمعة الدمشقیه، قم، کتابفروشی داوری، 1410 ق.
  • عاملی جزینی (شهید اول)، محمد بن جمال‌الدین مکی، الدروس الشرعیة فی فقه الامامیه، چاپ دوم، قم، دفتر انتشارات اسلامی، 1417 ق.
  • همو، اللمعة الدمشقیة فی فقه الامامیه، بیروت، دار التراث ـ الدار الاسلامیه، 1410 ق.
  • عراقی، آقاضیاءالدین، حاشیة المکاسب، تقریر میرزا ابوالفضل نجم‌آبادی، قم، غفور، 1421 ق.
  • علامه حلّی، ابومنصور جمال‌الدین حسن بن یوسف بن مطهر اسدی، تذکرة الفقهاء، قم، مٶسسة آل البیتŒ، 1414 ق.
  • غروی اصفهانی، محمدحسین، حاشیة المکاسب، قم، انوار الهدی، 1418 ق.
  • غروی نائینی، محمدحسین، منیة الطالب فی حاشیة المکاسب، تقریر موسی بن محمد نجفی خوانساری، تهران، المکتبة المحمدیه، 1373 ق.
  • فخرالمحققین حلّی، ابوطالب محمد بن حسن بن یوسف، ایضاح الفوائد فی شرح مشکلات القواعد، قم، اسماعیلیان، 1387 ق.
  • فقعانی، علی بن علی بن محمد بن طیّ، مسائل ابن طیّ ـ المسائل الفقهیه، بی‌جا، بی‌نا، بی‌تا.
  • قاسم‌زاده، سیدمرتضی، اصول قراردادها و تعهدات، چاپ چهاردهم، تهران، دادگستر، 1389 ش.
  • کاتوزیان، ناصر، اموال و مالکیت، چاپ هفتم، تهران، میزان، 1382 ش.
  • همو، قواعد عمومی قراردادها، جلد دوم، تهران، شرکت سهامی انتشار، 1388 ش.
  • همو، قواعد عمومی قراردادها، جلد سوم، چاپ ششم، تهران، شرکت سهامی انتشار، 1390 ش.
  • کاشف‌الغطاء نجفی، حسن بن جعفر بن خضر، انوار الفقاهة ـ کتاب البیع، نجف اشرف، مٶسسة کاشف‌الغطاء، 1422 ق.
  • کرکی عاملی (محقق ثانی)، علی بن حسین، جامع المقاصد فی شرح القواعد، چاپ دوم، قم، مٶسسة آل البیتŒ لاحیاء التراث، 1414 ق.
  • کریمی، عباس، «تلاشی برای ساماندهی نظریۀ عدم نفوذ مراعی»، فصلنامه دیدگاه‌های حقوق قضایی، سال هفدهم، شماره 58، تابستان 1391 ش.
  • کریمی، عباس، و هادی شعبانی کندسری، «وضعیت حقوقی ”مُراعی“ به عنوان وضعیتی در عرض صحت، بطلان و عدم نفوذ»، فصلنامه مطالعات حقوق خصوصی، سال چهل و هفتم، شماره 4، زمستان 1396 ش.
  • محقق داماد، سیدمصطفی، «تحلیل ماده 454 قانون مدنی»، مجله حقوقی دادگستری، سال پنجاه و هفتم، شماره 9، زمستان 1372 ش.
  • همو، قواعد فقه، چاپ دوازدهم، تهران، مرکز نشر علوم اسلامی، 1406 ق.
  • همو، «مفاد شرط مالی ضمن عقد در حقوق اسلامی»، فصلنامه تحقیقات حقوقی (یادنامه دکتر شهیدی)، پاییز و زمستان 1384 ش.
  • همو، نظریۀ عمومی شروط و التزامات در حقوق اسلامی، چاپ سوم، تهران، مرکز نشر علوم اسلامی، 1393 ش.
  • محقق داماد، سیدمصطفی، سعید حقانی، و علی ساعت‌چی، «بازخوانی جایگاه وضعیت استنادناپذیری اعمال حقوقی با نگاهی به حقوق فرانسه»، فصلنامه تحقیقات حقوقی، شماره 83، پاییز 1397 ش.
  • موسوی بجنوردی، سیدحسن بن آقابزرگ، القواعد الفقهیه، قم، الهادی، 1419 ق.
  • موسوی خمینی، سیدروح‌اللّٰه، کتاب البیع، تهران، مٶسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی، 1421 ق.
  • موسوی خویی، سیدابوالقاسم، مصباح الفقاهه، بی‌جا، بی‌نا، بی‌تا.
  • همو، منهاج الصالحین، چاپ بیست و هشتم، قم، مدینة العلم، 1410 ق.
  • میرزانژاد جویباری، اکبر، «وضعیت حقوقی قرارداد فروش مال مرهونه؛ بطلان، عدم نفوذ یا عدم قابلیت استناد»، فصلنامه مطالعات حقوق خصوصی، سال چهل و یکم، شماره 2، تابستان 1390 ش.
  • میرزای قمی، ابوالقاسم بن محمدحسن، رسائل المیرزا القمی، قم، دفتر تبلیغات اسلامی، 1427‍ ق.
  • نجفی، محمدحسن بن باقر، جواهر الکلام فی شرح شرائع الاسلام، چاپ هفتم، بیروت، دار احیاء التراث العربی، 1404 ق.
  • نخعی‌پور، قاسم، سیدمحمد رضوی، و سیدعلی رضوی، «نقدی بر مقالۀ ”بررسی فقهی و حقوقی ضمانت اجرای تخلف از شرط ترک فعل حقوقی“»،آموزه‌های فقه مدنی، سال نهم، شماره 15، بهار و تابستان 1396 ش.
  • نراقی، احمد بن محمدمهدی، عوائد الایام فی بیان قواعد الاحکام و مهمات مسائل الحلال و الحرام، قم، دفتر تبلیغات اسلامی، 1417 ق.
  • نعمت‌اللهی، اسماعیل، «ضمانت اجرای شرط فعل حقوقی»، فصلنامه حقوق اسلامی، سال ششم، شماره 23، زمستان 1388 ش.
آمار
تعداد مشاهده مقاله: 750
تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 458