سامانه مدیریت نشریات علمی دانشگاه علوم اسلامی رضوی

کیایی, سیده فاطمه, کیایی, سید قاسم. (1400). تبیینی غیر امیدبخش از معاد مبتنی بر معادل‌انگاری رجاء با تصدیق در آیۀ 7 سورۀ یونس. , 18(34), 251-278. doi: 10.30513/qd.2020.113.1024
سیده فاطمه کیایی; سید قاسم کیایی. "تبیینی غیر امیدبخش از معاد مبتنی بر معادل‌انگاری رجاء با تصدیق در آیۀ 7 سورۀ یونس". , 18, 34, 1400, 251-278. doi: 10.30513/qd.2020.113.1024
کیایی, سیده فاطمه, کیایی, سید قاسم. (1400). 'تبیینی غیر امیدبخش از معاد مبتنی بر معادل‌انگاری رجاء با تصدیق در آیۀ 7 سورۀ یونس', , 18(34), pp. 251-278. doi: 10.30513/qd.2020.113.1024
کیایی, سیده فاطمه, کیایی, سید قاسم. تبیینی غیر امیدبخش از معاد مبتنی بر معادل‌انگاری رجاء با تصدیق در آیۀ 7 سورۀ یونس. , 1400; 18(34): 251-278. doi: 10.30513/qd.2020.113.1024

تبیینی غیر امیدبخش از معاد مبتنی بر معادل‌انگاری رجاء با تصدیق در آیۀ 7 سورۀ یونس

آموزه‌های قرآنی
مقاله 11، دوره 18، شماره 34، آذر 1400، صفحه 251-278    اصل مقاله (510.32 K)
نوع مقاله: پژوهشی
شناسه دیجیتال (DOI): 10.30513/qd.2020.113.1024
نویسندگان
سیده فاطمه کیایی* 1؛ سید قاسم کیایی2
1کارشناس ارشد علوم قرآن و حدیث دانشگاه قم
2مدرس سطوح عالیِ علوم عقلی در حوزه علمیه قم
چکیده
مفسران واژه «رجاء» در عبارت «لَا یَرْجُونَ لِقَاءَنَا» (یونس/ 7) را با احتمالات مختلفی چون: خوف، طمع، توقع و تصدیق تبیین کرده‌اند. در این میان با اینکه «تصدیق» از جمله مدلولاتی است که به دلیل دور بودنش از معنای موضوع‌له رجاء، تبیین سازوکار ارتباطی بین آن با رجاء ضروری می‌نماید، مفسران بدان نپرداخته‌اند و همین مسئله، جواز حمل آن بر آیه را با ابهام و چالش جدی مواجهه کرده است. مشکل دیگری که به نحوی شامل اکثر خوانش‌های تفسیری پیش‌گفته از جمله «تصدیق» می‌شود، عدم توجه به رویکرد انگیزشی آیه در تبلیغ آخرت‌گروی امیدمحور به جای آخرت‌باوری استدلال‌محور است؛ نکته‌ای که علی‌رغم دارا بودن مٶیداتی چون گزینش و چینش واژگانی آیه، در تفاسیر مفغول مانده و مورد بی‌توجهی قرار گرفته است. یعنی با مطالعه تفاسیر، ذهن مخاطب معطوف به معادباوری و تبعات ناگوار معادگریزی به عنوان یک اصل اعتقادی می‌شود؛ در حالی که آیه سعی دارد پنجرۀ دیگری غیر از آنچه معاد را به عنوان یک باور و اصل اعتقادی لازم‌الاطاعه می‌نمایاند، به روی مخاطب بگشاید و قوای ذهنی او را نسبت به ظرفیت امیدبخش معاد تهییج و در یک کلام معادگرایی و نه معادباوری را ترویج نماید.
این نوشتار با هدف تقریر و تحلیل دیدگاه ناظر به معادل‌انگاری رجاء با تصدیق و طرح این ادعا که این آیۀ به خصوص، با موضوع محوری معاد در صدد ایجاد گرایش و نه بینش نسبت به حیات اخروی است، به سامان رسیده است.
کلیدواژه‌ها
رجاء؛ تصدیق؛ معاد؛ ایمان
مراجع
  1. ابوالسعود، محمد بن محمد، تفسیر ابی‌السعود المسمّی ارشاد العقل السلیم الی مزایا القرآن الکریم، بیروت، دار احیاء التراث العربی، 1983 م. (نرم‌افزار نور، نسخه 5/3)
  2. اسکیولی، آنتونی، «امید و معنویت در عصر اضطراب»، ترجمه زهرا پروان، مجلۀ اطلاعات حکمت و معرفت، سال یازدهم، شماره 11، وبگاه مجله، اسفند 1395 ش.
  3. بدخشان، نعمت‌اللّٰه، «تبیین و بررسی حقیقت ایمان، ویژگی‌ها و پیامدهای آن در تفسیر المیزان»، فصلنامه معرفت کلامی، سال ششم، شماره 1 (پیاپی 14)، بهار و تابستان 1394 ش.
  4. بطحائی گلپایگانی، سیدحسن، «حکمت معاد در المیزان»، ماهنامه معرفت، سال بیست و سوم، شماره 204، آذر 1393 ش.
  5. بهشتی، سعید، مجید خاری آرانی، و زهرا علی‌اکبرزاده آرانی، «معنا و مٶلفه‌های امیدواری در متون اسلامی و روان‌شناسی مثبت‌گرا»، دوماهنامه دانشور رفتار، سال هفدهم، شماره 45، اسفند 1389 ش.
  6. بیات، محمدرضا، و مهدی طهماسبی، «ارزیابی نظریۀ لوئیس پویمن دربارۀ اخلاق باور»، فصلنامۀ فلسفه و کلام اسلامی آینۀ معرفت، دانشگاه شهید بهشتی، سال پانزدهم، شماره 45، زمستان 1394 ش.
  7. پرچم، اعظم، مریم فاتحی‌زاده، و زهرا محققیان، «ابعاد سه‌گانۀ نظریه امید اسنایدر و تطبیق آن با دیدگاه قرآن کریم»، دوفصلنامۀ تحقیقات علوم قرآن و حدیث دانشگاه الزهرا، سال دهم، شماره 1 (پیاپی 19)، بهار و تابستان 1392 ش.
  8. پورسینا، زهرا (میترا)، «آموزۀ ”ایمان می‌آورم تا بفهمم“؛ تجلی عقل‌گرایی اراده‌گرایانۀ آگوستینی»، فصلنامه پژوهش‌های فلسفی و کلامی، دانشگاه قم، سال نهم، شماره 1، پاییز 1386 ش.
  9. همو، تأثیر گناه بر معرفت با تکیه بر آرای آگوستین قدیس، قم، پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی، 1385 ش.
  10. جلالی، حسین، «درآمدی بر بحث بینش، گرایش، کنش و آثار متقابل آن‌ها»، ماهنامه معرفت، شماره 50، بهمن 1380 ش.
  11. زبیدی، محب‌الدین ابوفیض سیدمحمدمرتضی بن محمد حسینی واسطی، تاج العروس من جواهر القاموس، تحقیق علی شیری، بیروت، دار الفکر، 1414 ق.
  12. حقانی، ابوالحسن، «رابطه عاطفه با ایمان»، فصلنامه معرفت کلامی، سال چهارم، شماره 1، بهار و تابستان 1392 ش.
  13. خاری آرانی، مجید، اکبر رهنما، و زهرا علی‌اکبرزاده آرانی، «بررسی مفهوم امید در قرآن و روایات و نقش آن در تربیت انسان»، مجله پژوهش‌های تعلیم و تربیت اسلامی، سال هفتم، شماره 3 (پیاپی 11)، بهار و تابستان 1394 ش.
  14. خرمی، مرتضی، معصومه بابائی قاسم‌خیلی، «شیوه‌های حسابرسی در قیامت از منظر قرآن»، مجله فروغ وحدت، سال هفتم، شماره 26، زمستان 1390 ش.
  15. خوش‌صحبت، مرتضی، «معاد جسمانی از منظر علامه طباطبایی، با تأکید بر تفسیر المیزان»، فصلنامه معرفت کلامی، سال پنجم، شماره 1 (پیاپی 12)، بهار و تابستان 1393 ش.
  16. دهقانی محمودآبادی، محمدحسین، و محمدرضا بلانیان، «تحلیلی بر جاودانگی عذاب اخروی از دیدگاه ملاصدرا و تطبیق آن با آیات و روایات»، مجله الهیات تطبیقی، سال اول، شماره 2، تابستان 1389 ش.
  17. زاهدی‌فر، سیفعلی، «بررسی تناسب معنایی آیات 19ـ16 قیامت»، فصلنامه مطالعات تفسیری، سال هشتم، شماره 29، بهار 1396 ش.
  18. سیدی، سیدحسین، و زهرا حامدی شیروان، «تحلیل گفتمان آیات مربوط به قیامت در دو جزء آخر قرآن»، فصلنامه پژوهش‌های قرآنی، سال هجدهم، شماره 3 (پیاپی 71)، پاییز 1391 ش.
  19. شریفی، عنایت‌اللّٰه، محمدحسین خوانین‌زاده، و علیرضا انصاری‌منش، «معاد جسمانی در قرآن و عهدین»، پژوهشنامۀ معارف قرآنی، سال ششم، شماره 21، تابستان 1394 ش.
  20. شهاب، محمدهادی، «کشش‌های عاطفی و عقلانیت ایمان و باور دینی از دیدگاه ویلیام جیمز»، فصلنامه پژوهش‌های فلسفی کلامی، دانشگاه قم، سال دهم، شماره 2 (پیاپی 38)، زمستان 1387 ش.
  21. شیخ علوان، نعمةاللّٰه بن محمود نخجوانی، التفسیر الصوفی الکامل للقرآن الکریم، المسمی الفواتح الالهیة و المفاتح الغیبیة، الموضحة للکلم القرآنیة و الحکم الفرقانیه، قاهره، دار رکابی للنشر، 1999 م.
  22. صادقی تهرانی، محمد، الفرقان فی تفسیر القرآن بالقرآن و السنه، چاپ دوم، قم، فرهنگ اسلامی، 1406 ق.
  23. طباطبایی، سیدمحمدحسین، المیزان فی تفسیر القرآن، چاپ دوم، بیروت، مؤسسة الاعلمی للمطبوعات، 1390 ق.
  24. همو، ترجمه تفسیر المیزان، ترجمه سیدمحمدباقر موسوی همدانی، چاپ پنجم، قم، دفتر انتشارات اسلامی، 1374 ش.
  25. عبدی، صلاح‌الدین، و مریم دریانورد، «تحلیل ساختاری داستان ”وجه القمر“ زکریا تامر (با تکیه بر دو محور همنشینی و جانشینی)»، جستارهای زبانی، سال چهارم، شماره 3 (پیاپی 15)، پاییز 1392 ش.
  26. عسکری، ابوهلال حسن بن عبداللّٰه بن سهل، الفروق فی اللغه، قم، دفتر انتشارات اسلامی، بی‌تا.
  27. علمی، قربان، و حامد نظرپور نجف‌آبادی، «بررسی مقایسه‌ای مفهوم ایمان از دیدگاه پولس و فخر رازی»، فصلنامه الهیات تطبیقی، سال پنجم، شماره 11، بهار و تابستان 1393 ش.
  28. علمی، قربان، و مجید نائمی، «مقایسه ”رجاء“ در قرآن و مزامیر»، فصلنامه سراج منیر، دانشگاه علامه طباطبایی، سال هفتم، شماره 23، تابستان 1395 ش.
  29. غلام‌پور، علیرضا، و عبدالرحیم خلف‌مراد، «کیفیت توزین اعمال در قیامت در منابع تفسیری فریقین بر اساس آیه 47 انبیاء»، فصلنامه مطالعات تفسیری، سال پنجم، شماره 20، زمستان 1393 ش.
  30. فخرالدین رازی، ابوعبداللّٰه محمد بن عمر، التفسیر الکبیر؛ مفاتیح الغیب، چاپ سوم، بیروت، دار احیاء التراث العربی، 1420 ق.
  31. قاسمی، علی‌محمد، «پیامدهای انکار معاد در قرآن»، ماهنامه معرفت، سال بیست و پنجم، شماره 222، خرداد 1395 ش. (الف)
  32. همو، «تردیدناپذیر بودن معاد از نظر قرآن»، ماهنامه معرفت، سال بیست و پنجم، شماره 225، شهریور 1395 ش. (ب)
  33. قائمی‌نیا، علیرضا، بیولوژی نص، تهران، پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی، 1389 ش.
  34. کشاورز، سوسن، و محسن زهری، «ماهیت، اهداف، اصول و روش‌های معادباوری در تربیت اسلامی مبتنی بر آیات قرآن کریم»، دوفصلنامه تربیت اسلامی، سال نهم، شماره 19، پاییز و زمستان 1393 ش.
  35. گلی ملک‌آبادی، فاطمه، محمد خاقانی، و رضا شکرانی، «معناشناسی ”بَینَ“ در قرآن بر اساس روابط جانشینی و همنشینی»، دوفصلنامه پژوهش‌های زبان‌شناختی قرآن، سال چهارم، شماره 2 (پیاپی 8)، پاییز و زمستان 1394 ش.
  36. لطفی، سیدمهدی، و سمانه میرسیدی، «معناشناسی واژه ”کتاب“ در قرآن بر پایه روابط همنشینی»، دوفصلنامه پژوهش‌های زبان‌شناختی قرآن، سال چهارم، شماره 2، زمستان 1394 ش.
  37. مرکز فرهنگ و معارف قرآن، دایرةالمعارف قرآن کریم، چاپ سوم، قم، بوستان کتاب، 1382 ش.
  38. مصباح یزدی، محمدتقی و دیگران، فلسفه تعلیم و تربیت اسلامی، چاپ دوم، تهران، مدرسه، 1391 ش.
  39. مظفر، محمدرضا، منطق، چاپ سوم، قم، دار التفسیر، 1420 ق.
  40. موحد ابطحی، سیدمحمدتقی، «اراده‌گرایی به مثابه مبنایی برای علم دینی در نظریۀ فرهنگستان علوم اسلامی»، فصلنامه معرفت کلامی، سال اول، شماره 4، زمستان 1389 ش.
  41. میبدی، ابوالفضل رشیدالدین احمد بن محمد، کشف الاسرار و عدة الابرار (معروف به تفسیر خواجه عبداللّٰه انصاری)، تحقیق علی‌اصغر حکمت، چاپ پنجم، تهران، امیرکبیر، 1371 ش.
  42. میرشفیعی، سیدروح‌اللّٰه، «بررسی معاد جسمانی قرآنی ـ حدیثی از دیدگاه مکتب خراسان»، نیم‌سال‌نامه حدیث و اندیشه، شماره 20، پاییز و زمستان 1394 ش.
  43. میرشمسی، زینب‌السادات، و محسن جوادی، «گزارش و ارزیابی نسبت عاطفه با شناخت از دیدگاه مارتا نوسبام»، مجله فلسفه و کلام اسلامی، سال چهل و پنجم، شماره 1، بهار و تابستان 1391 ش.
  44. وفایی، عباسعلی و زهرا علی‌نوری، «تناسب هنری در دو محور همنشینی و جانشینی شعر قیصر امین‌پور»، پژوهشنامه زبان و ادبیات فارسی، سال دوم، شماره 6، تابستان 1389 ش.
  45. یزیدی، عبداللّٰه بن یحیی، غریب القرآن و تفسیره، بیروت، عالم الکتب، 1405 ق.
آمار
تعداد مشاهده مقاله: 921
تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 385