سامانه مدیریت نشریات علمی دانشگاه علوم اسلامی رضوی

علیخانی, لیلا, زارع زردینی, احمد, برومند, محمدحسین, جودوی, امیر. (1400). نقد و تحلیل دیدگاه‌ها در آیه «لَتَرْکَبُنَّ طَبَقًا عَنْ طَبَقٍ» و فهم آن بر پایه تئوری چندمعنایی. , 18(33), 113-137. doi: 10.30513/qd.2021.1318
لیلا علیخانی; احمد زارع زردینی; محمدحسین برومند; امیر جودوی. "نقد و تحلیل دیدگاه‌ها در آیه «لَتَرْکَبُنَّ طَبَقًا عَنْ طَبَقٍ» و فهم آن بر پایه تئوری چندمعنایی". , 18, 33, 1400, 113-137. doi: 10.30513/qd.2021.1318
علیخانی, لیلا, زارع زردینی, احمد, برومند, محمدحسین, جودوی, امیر. (1400). 'نقد و تحلیل دیدگاه‌ها در آیه «لَتَرْکَبُنَّ طَبَقًا عَنْ طَبَقٍ» و فهم آن بر پایه تئوری چندمعنایی', , 18(33), pp. 113-137. doi: 10.30513/qd.2021.1318
علیخانی, لیلا, زارع زردینی, احمد, برومند, محمدحسین, جودوی, امیر. نقد و تحلیل دیدگاه‌ها در آیه «لَتَرْکَبُنَّ طَبَقًا عَنْ طَبَقٍ» و فهم آن بر پایه تئوری چندمعنایی. , 1400; 18(33): 113-137. doi: 10.30513/qd.2021.1318

نقد و تحلیل دیدگاه‌ها در آیه «لَتَرْکَبُنَّ طَبَقًا عَنْ طَبَقٍ» و فهم آن بر پایه تئوری چندمعنایی

آموزه‌های قرآنی
مقاله 6، دوره 18، شماره 33، تیر 1400، صفحه 113-137    اصل مقاله (488.49 K)
نوع مقاله: پژوهشی
شناسه دیجیتال (DOI): 10.30513/qd.2021.1318
نویسندگان
لیلا علیخانی* 1؛ احمد زارع زردینی2؛ محمدحسین برومند3؛ امیر جودوی3
1دانشجوی دکتری علوم قرآن و حدیث دانشگاه میبد
2دانشیار گروه علوم قرآن و حدیث، دانشکده الهیات، دانشگاه میبد، میبد، ایران
3دانشیار گروه علوم قرآن و حدیث، دانشکده الهیات، دانشگاه یزد، یزد، ایران
چکیده
آیه نوزدهم سوره انشقاق که مفسران در تفسیر آن دیدگاه‌های مختلفی را مطرح کرده و گاهی آن را مجمل خوانده‌اند، از چندمعنایی برخوردار است. منظور از چندمعنایی در آیه، نه به مفهوم ابهام معنایی است که بدون قصد گوینده در کلام رخ می‌دهد، بلکه حاکی از قدرت و حکمت خداوند در گزینش واژه‌ها و ترکیب‌هایی است که همزمان بیانگر چند معنا بوده و همه معانی، مقصود او نیز باشد.
تحقیق حاضر که با روش انتقادی تحلیلی نگاشته شده، ابتدا دیدگاه مفسران را تبیین نموده و پس از بررسی اجمالی دیدگاه‌ها به بررسی فرضیه چندمعنایی در آیه می‌پردازد. زمینه‌ها و عوامل مٶثر بر رخداد این مسئله در آیه مورد بحث عبارت‌اند از: چندمعنایی تکواژ و واژگان آیه، تعدد قرائات، ساختار نحوی جمله و بافت زبانی سوره یا سیاق کلام. وجوه معانی که می‌توان برای آیه برشمرد، عبارت‌اند از: 1ـ تبعیت از پیشینیان و رخداد سنن الهی در میان مخاطبان قرآن، 2ـ تبدیل نسل‌ها، 3ـ ورود به صحرای محشر، 4ـ ورود به دوزخ در بین امم پیشین، 5ـ صعود انسان‌ها به آسمان، 6 ـ معراج حضرت محمد(ص). با توجه به عدم تعارض میان معانی مذکور با یکدیگر، با کلیت متن و معارف مسلم دینی می‌توان همه آن‌ها را به عنوان معانی متعدد آیه و مراد احتمالی خداوند متعال پذیرفت.
کلیدواژه‌ها
تفسیر قرآن؛ سوره انشقاق؛ «لَتَرْکَبُنَّ طَبَقًا عَنْ طَبَقٍ»؛ چندمعنایی
مراجع
  1. ابن اثیر جزری، مجدالدین ابوالسعادات مبارک بن ابی‌الکرم محمد بن محمد، النهایة فی غریب الحدیث و الاثر، تحقیق محمود محمد الطناحی و طاهر احمد زاوی، چاپ چهارم، قم، اسماعیلیان، 1367 ش.
  2. ابن عاشور، محمد بن طاهر، التحریر و التنویر (تفسیر ابن عاشور)، بیروت، مٶسسة التاریخ العربی، 1420 ق.
  3. ابن فارس، احمد، معجم مقاییس اللغه، تحقیق عبدالسلام محمد هارون، قم، دفتر تبلیغات اسلامی، 1404 ق.
  4. ابن منظور افریقی مصری، ابوالفضل جمال‌الدین محمد بن مکرم، لسان العرب، تحقیق جمال‌الدین میردامادی، چاپ سوم، بیروت، دار الفکر، 1414 ق.
  5. ابوالفتوح رازی، حسین بن علی، روض الجنان و روح الجنان فی تفسیر القرآن، تصحیح محمدمهدی ناصح و همکاران، مشهد، بنیاد پژوهش‌های اسلامی آستان قدس رضوی، 1408 ق.
  6. ابوحیان اندلسی، محمد بن یوسف، البحر المحیط فی التفسیر، تحقیق صدقی محمد جمیل صدقی، بیروت، دار الفکر، 1420 ق.
  7. اسعدی، محمد، سایه‌ها و لایه‌های معنایی، چاپ سوم، قم، بوستان کتاب، 1394 ش.
  8. انصاری قرطبی، ابوعبداللّٰه محمد بن احمد بن ابی‌بکر، الجامع لاحکام القرآن، تهران، ناصرخسرو، 1364 ش.
  9. پانی پتی، محمد ثناءاللّٰه عثمانی مظهری، التفسیر المظهری، پاکستان، مکتبة رشدیه، 1412 ق.
  10. حسینی بحرانی، سیدهاشم بن سلیمان، البرهان فی تفسیر القرآن، قم، مٶسسة البعثه، 1415 ق.
  11. حسینی زبیدی، سیدمحمدمرتضی بن محمد، تاج العروس من جواهر القاموس، بیروت، دار الفکر، 1414 ق.
  12. خلخالی، حسین، «تأملی بر تکواژ»، نشریه رشد آموزش زبان و ادب فارسی، دوره بیست و چهارم، شماره 4، تابستان 1390 ش.
  13. دینوری، عبداللّٰه بن محمد، تفسیر ابن وهب المسمی الواضح فی تفسیر القرآن الکریم، چاپ دهم، بیروت، دار الکتب العلمیه، 1424 ق.
  14. راغب اصفهانی، ابوالقاسم حسین بن محمد، مفردات الفاظ القرآن،تحقیق صفوان عدنان داوودی، بیروت، دار القلم، 1412 ق.
  15. زمخشری، جاراللّٰه محمود بن عمر، الکشاف عن حقائق غوامض التنزیل و عیون الاقاویل فی وجوه التأویل، تصحیح مصطفی حسین احمد، چاپ سوم، بیروت، دار الکتاب العربی، 1407 ق.
  16. سیوطی، جلال‌الدین عبدالرحمن بن ابی‌بکر، الاتقان فی علوم القرآن، تحقیق سعید المندوب، لبنان، دار الفکر، 1416 ق.
  17. همو، الدرّ المنثور فی التفسیر المأثور، قم، کتابخانه آیةاللّٰه مرعشی نجفی، 1404 ق.
  18. شوکانی، محمد بن علی بن محمد صنعانی، فتح القدیر الجامع بین فنّی الروایة و الدرایة من علم التفسیر، دمشق ـ بیروت، دار ابن کثیر ـ دار الکلم الطیب، 1414 ق.
  19. صدوق، محمد بن علی بن حسین بن موسی بن بابویه قمی، الامالی، چاپ ششم، تهران، کتابچی، 1376 ش.
  20. همو، علل الشرائع، قم، کتاب‌فروشی داوری، 1385 ش.
  21. همو، کمال الدین و تمام النعمه، چاپ دوم، تهران، اسلامیه، 1395 ق.
  22. صفوی، کوروش، درآمدی بر معنی‌شناسی، چاپ ششم، تهران، سوره مهر، 1397 ش.
  23. طالقانی، محمد، پرتوی از قرآن، چاپ چهارم، تهران، شرکت سهامی انتشار، 1362 ش.
  24. طباطبایی، سیدمحمدحسین، المیزان فی تفسیر القرآن، چاپ پنجم، قم، دفتر انتشارات اسلامی، 1417 ق.
  25. طبرانی، سلیمان بن احمد بن ایوب، التفسیر الکبیر؛ تفسیر القرآن العظیم للامام الطبرانی، تحقیق هشام البدرانی، اردن ـ اربد، دار الکتاب الثقافی، 2008 م.
  26. طبرسی، ابومنصور احمد بن علی بن ابی‌طالب، الاحتجاج علی اهل اللجاج، مشهد، مرتضی، 1403 ق.
  27. طبرسی، امین‌الدین ابوعلی فضل بن حسن، مجمع البیان فی تفسیر القرآن، چاپ سوم، تهران، ناصر خسرو، 1372 ش.
  28. طبری، ابوجعفر محمد بن جریر، جامع البیان فی تفسیر القرآن، بیروت، دار المعرفه، 1412 ق.
  29. طریحی، فخرالدین بن محمد، مجمع البحرین، تحقیق احمد حسینی اشکوری، چاپ سوم، تهران، کتاب‌فروشی مرتضوی، 1375 ش.
  30. طوسی، ابوجعفر محمد بن حسن، التبیان فی تفسیر القرآن، تصحیح احمد حبیب عاملی، بیروت، دار احیاء التراث العربی، 1409 ق.
  31. طیب، سیدعبدالحسین، اطیب البیان فی تفسیر القرآن، چاپ دوم، تهران، اسلام، 1369 ش.
  32. طیب‌حسینی، سیدمحمود، چندمعنایی در قرآن کریم، چاپ سوم، قم، پژوهشگاه حوزه و دانشگاه، 1395 ش.
  33. عروسی حویزی، عبد علی بن جمعه، تفسیر نور الثقلین، تحقیق سیدهاشم رسولی محلاتی، چاپ چهارم، قم، اسماعیلیان، 1415 ق.
  34. عیاشی، ابونصر محمد بن مسعود بن عیاش سَلَمی سمرقندی، التفسیر، تحقیق سیدهاشم رسولی محلاتی، تهران، المطبعة العلمیه، 1380 ق.
  35. فخرالدین رازی، ابوعبداللّٰه محمد بن عمر تمیمی بکری شافعی، التفسیر الکبیر؛ مفاتیح الغیب، چاپ سوم، بیروت، دار احیاء التراث العربی، 1420 ق.
  36. فراهیدی، خلیل بن احمد، کتاب العین، چاپ دوم، قم، هجرت، 1409 ق.
  37. فیض کاشانی، محمدمحسن بن شاه‌مرتضی، الوافی، اصفهان، کتابخانه امام امیرالمٶمنین علی‰ ، 1406 ق.
  38. قیسی، ابومحمد مکی بن ابی‌طالب حموش، الهدایة الی بلوغ النهایه، امارات، جامعة الشارقه، 1429 ق.
  39. کلینی، ابوجعفر محمد بن یعقوب، الکافی، تحقیق علی‌اکبر غفاری، چاپ چهارم، تهران، دار الکتب الاسلامیه، 1407 ق.
  40. مجلسی، محمدباقر بن محمدتقی، بحار الانوار الجامعة لدرر اخبار الائمة الاطهارŒ ، چاپ دوم، بیروت، دار احیاء التراث العربی، 1403 ق.
  41. مصطفوی، حسن، التحقیق فی کلمات القرآن الکریم، تهران، وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، 1368 ق.
  42. مطهری، مرتضی، مجموعه آثار، چاپ هشتم، تهران، صدرا، 1377 ش.
  43. معمر بن مثنی تیمی، ابوعبیده، مجاز القرآن، تحقیق فٶاد سزگین، قاهره، مکتبة الخانجی، 1381 ق.
  44. میبدی، ابوالفضل رشیدالدین احمد بن محمد، کشف الاسرار و عدة الابرار، تحقیق علی‌اصغر حکمت، چاپ پنجم، تهران، امیرکبیر، 1371 ش.
  45. نووی جاوی، محمد بن عمر، مراح لبید لکشف معنی القرآن المجید، تحقیق محمد امین الصناوی، بیروت، دار الکتب العلمیه، 1417 ق.
آمار
تعداد مشاهده مقاله: 1,204
تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 428