قلمرو حجیت عقل منبع در تفسیر قرآن با تأکید بر تفسیر مناهج البیان

قهاری کرمانی, محمدهادی

doi:10.30513/qd.2021.1322

	قلمرو حجیت عقل منبع در تفسیر قرآن با تأکید بر تفسیر مناهج البیان
آموزه‌های قرآنی
مقاله 10، دوره 18، شماره 33، تیر 1400، صفحه 215-240 اصل مقاله (485.7 K)
نوع مقاله: پژوهشی
شناسه دیجیتال (DOI): 10.30513/qd.2021.1322
نویسنده
محمدهادی قهاری کرمانی^*
گروه معارف اسلامی دانشکده حقوق و الهیات دانشگاه شهید باهنر کرمان
چکیده
در بین مدافعان تفسیر اجتهادی در مورد حیطه و دایره حجیت عقل در تفسیر قرآن، اختلاف‌نظر وجود دارد؛ از جمله، اختلافی که بین مفسران وابسته به مکتب تفکیک و مخالفان آن‌ها در این زمینه وجود دارد. مکتب تفکیک به دستگاه معرفتی اطلاق می‌شود که بر تفکیک و جداسازی قرآن، برهان و عرفان (نقل، عقل و کشف) اصرار دارد و معتقد است که این‌ها سه راه و منبع کسب معرفت‌اند که محصولات آن‌ها هیچ ارتباطی با یکدیگر نداشته و نباید از داده‌های هر یک از این منابع معرفت‌زا، برای فهم و تفسیر داده‌های دو منبع دیگر بهره جست. در این مقاله به تبیین دیدگاه‌های آیةاللّٰه ملکی میانجی در تفسیر مناهج البیان به عنوان یکی از مدافعان مکتب تفکیک در زمینه قلمرو حجیت عقل منبع در تفسیر وحی پرداخته‌ایم. ابتدا مراد از عقل و گونه‌های آن (عقل منبع و عقل مصباح) روشن گردید و بر اساس آن، تفسیر اجتهادی قرآن به سه گونۀ نقل‌گرا، عقل‌گرا و کشف‌گرا تقسیم‌بندی شد و با عنایت به اینکه عقل مصباح و کشف و شهود، تخصصاً از عنوان مقاله خارج بود، لذا بحث را در مورد قلمرو عقل منبع ادامه داده و به بررسی گونه‌های تفسیر اجتهادی عقل‌گرا یعنی بدیهیات عقلی، برهان‌های عقلی، مبانی کلامی، فلسفی و علمی و ادراکات عقل عملی در مناهج البیان پرداختیم. نتیجه آن شد که غیر از مبانی فلسفی و علمی، سایر گونه‌های تفسیر اجتهادی عقل‌گرا در تفسیر مناهج البیان مطرح شده است. بنابراین از دیدگاه آیةاللّٰه ملکی قلمرو حجیت عقل منبع در تفسیر قرآن، شامل همه گونه‌های یادشده، غیر از مبانی فلسفی و علمی می‌باشد. روش تحقیق در این پژوهش، تحلیلی توصیفی است.
کلیدواژه‌ها
مکتب تفکیک؛ آیةاللّه ملکی میانجی؛ مناهج البیان؛ حجیت؛ عقل منبع؛ تفسیر اجتهادی

مراجع
بابایی، علی‌اکبر و دیگران، روش‌شناسی تفسیر قرآن، قم ـ تهران، پژوهشکده حوزه و دانشگاه ـ سمت، 1379 ش. جوادی آملی، عبداللّٰه، تسنیم تفسیر قرآن کریم، چاپ دوم، قم، اسراء، 1379 ش. همو، منزلت عقل در هندسه معرفت دینی، تحقیق احمد واعظی، چاپ سوم، قم، اسراء، 1387 ش. حکیمی، محمدرضا، مکتب تفکیک، چاپ نهم، قم، دلیل ما، 1384 ش. خدایاری، علینقی، نقد و بررسی مبانی و روش تفسیری مناهج البیان، پایان‌نامه کارشناسی ارشد، دانشگاه قم، 1379 ش. رشید رضا، محمد، تفسیر القرآن الحکیم الشهیر بتفسیر المنار، قاهره، دار المنار، 1373 ق. صدوق، محمد بن علی بن حسین بن موسی بن بابویه قمی، علل الشرائع، نجف، المکتبة الحیدریه، 1382 ق. طباطبایی، سیدمحمدحسین، المیزان فی تفسیر القرآن، چاپ پنجم، قم، دفتر انتشارات اسلامی، 1417 ق. عروسی حویزی، عبد علی بن جمعه، تفسیر نور الثقلین، تصحیح سیدهاشم رسولی محلاتی، قم، دار التفسیر، 1382 ق. عک، خالد عبدالرحمن، اصول التفسیر و قواعده، بیروت، دار النفائس، 1414 ق. کافی، عبدالحسین، «مفهوم عقل از دیدگاه دو شارح اصول کافی»، فصلنامه علوم حدیث، شماره 26، 1381 ش. کلینی، ابوجعفر محمد بن یعقوب، الکافی، تهران، دار الکتب الاسلامیه، 1365 ش. مجلسی، محمدباقر بن محمدتقی، بحار الانوار الجامعة لدرر اخبار الائمة الاطهار ، بیروت، مٶسسة الوفاء، 1404 ق. مظفر، محمدرضا، اصول الفقه، قم، اسماعیلیان، 1421 ق. همو، المنطق، تصحیح علی شیروانی، قم، دار العلم، 1379 ش. معرفت، محمدهادی، التفسیر و المفسرون فی ثوبه القشیب، مشهد، دانشگاه علوم اسلامی رضوی، 1418 ق. ملکی میانجی، محمدباقر، ترجمه توحید الامامیه، ترجمه محمد بیابانی اسکویی و سیدبهلول سجادی، قم، نبأ، 1378 ش. همو، توحید الامامیه، تهران، وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، 1415 ق. همو، مناهج البیان فی تفسیر القرآن، تهران، وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، 1417 ق.
آمار تعداد مشاهده مقاله: 1,053 تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 366

سامانه مدیریت نشریات علمی دانشگاه علوم اسلامی رضوی

قلمرو حجیت عقل منبع در تفسیر قرآن با تأکید بر تفسیر مناهج البیان