بررسی تطبیقی فناء فی اللّٰه از منظر ابن سینا، سهروردی و ملاصدرا | ||
| آموزههای فلسفۀ اسلامی | ||
| مقاله 5، دوره 16، شماره 28، تیر 1400، صفحه 111-139 اصل مقاله (484.96 K) | ||
| نوع مقاله: پژوهشی | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.30513/ipd.2021.2697.1224 | ||
| نویسندگان | ||
| امین دهقانی1؛ حسن معلمی2؛ مسعود اسماعیلی* 3 | ||
| 1کارشناس ارشد فلسفه دین، دانشگاه باقر العلوم(ع) | ||
| 2دانشیار گروه فلسفه دانشگاه باقرالعلوم علیه السلام | ||
| 3استادیار گروه فلسفه پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی | ||
| چکیده | ||
| یکی از مهمترین و بنیادیترین مسائل در حیطۀ قوس صعود، مباحث مربوط به انتهای قوس صعود و مسئله فناء فی اللّٰه است. در مقاله پیش رو به بررسی تطبیقی این مسئله از منظر سردمداران سه مکتب مهم فلسفه اسلامی یعنی ابن سینا، سهروردی و ملاصدرا میپردازیم. دو مبحث حرکت جوهری نفس و اتحاد ـ چه اتحاد عاقل و معقول و چه اتحاد نفس با عقل فعالـ ، به عنوان بنیادیترین اصول مٶثر در کیفیت تبیین و ترسیم فناء فی اللّٰه به حساب میآیند. برای ابن سینا به خاطر نفی حرکت جوهری نفس و نفی اتحاد و همین طور عدم صراحت در عبارات عرفانیاش، نمیتوان قول به فنای حقیقی را قائل شد. همین طور سهروردی مبانی مشابهی با ابن سینا دارد و با عدم قول صریح به حرکت جوهری نفس و با نفی اتحاد، معنایی خاص و غیر حقیقی از فنا را ارائه میدهد و آن را به شدت توجه انسان پاک و طاهر به مبادی عالیه و دست دادن یک حالت روحانیه با جذبه شدید و حالت استغراق معنا میکند. اما ملاصدرا با داشتن مبانی و اصول خاص خود ـ از جمله اثبات حرکت جوهری نفس و پذیرش اتحادـ ، فنا را به صورت حقیقی میپذیرد و به علاوه، نقطۀ پایانی قوس صعود را چیزی بالاتر از دیدگاه ابن سینا و سهروردی میداند و به فنای حقیقی فی اللّٰه قائل است. | ||
| کلیدواژهها | ||
| فنا؛ فناء فی اللّٰه؛ انسانشناسی؛ اتحاد؛ ابن سینا؛ سهروردی؛ ملاصدرا | ||
| مراجع | ||
|
ابن سینا، ابوعلی حسین بن عبداللّٰه، الاشارات و التنبیهات، شرح خواجه نصیرالدین طوسی، قم، نشر البلاغه، 1375 ش. همو، الالهیات من کتاب الشفاء، تحقیق حسن حسنزاده آملی، قم، دفتر تبلیغات اسلامی، 1418 ق. همو، التعلیقات، چاپ چهارم، قم، دفتر تبلیغات اسلامی، 1379 ش. همو، الشفاء، الطبیعیات، قم، ذوی القربی، 1430 ق. همو، المباحثات، تحقیق محسن بیدارفر، قم، بیدار، 1371 ش. همو، النجاة، چاپ دوم، تهران، دانشگاه تهران، 1379 ش. همو، النفس من کتاب الشفاء، تحقیق حسن حسنزاده آملی، قم، دفتر تبلیغات اسلامی، 1375 ش. جوادی آملی، عبداللّٰه، تحریر ایقاظ النائمین، قم، اسراء، 1394 ش. حسنزاده آملی، حسن، دروس معرفت نفس، قم، الف لام میم، 1392 ش. همو، وحدت از دیدگاه عارف و حکیم، قم، تشیع، 1386 ش. همو، هزار و یک کلمه، قم، بوستان کتاب، 1375 ش. سهروردی، شهابالدین یحیی بن حبش، مجموعه مصنفات شیخ اشراق؛ ج1 (التلویحات، المطارحات، المقاومات)، ج2 (حکمة الاشراق)، ج3 (هیاکل نور، یزدان شناخت، صفیر سیمرغ)، ج4 (اللمحات، کلمة التصوف)، چاپ سوم، تهران، پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی، 1380 ش. صدرالدین شیرازی، محمد بن ابراهیم، اتحاد العاقل و المعقول، در: مجموعه رسائل فلسفی، تحقیق و تصحیح حامد ناجی اصفهانی، تهران، حکمت، 1375 ش. همو، اجوبة المسائل، در: مجموعه رسائل فلسفی، تحقیق و تصحیح حامد ناجی اصفهانی، تهران، حکمت، 1375 ش. همو، الحاشیة علی الهیات الشفاء، تهران، بنیاد حکمت اسلامی صدرا، 1382 ش. همو، الحکمة المتعالیة فی الاسفار العقلیة الاربعه، چاپ چهارم، بیروت، دار احیاء التراث العربی، 1410 ق. همو، الشواهد الربوبیة فی المناهج السلوکیه، تصحیح سیدجلالالدین آشتیانی، بیروت، مٶسسة التاریخ العربی، بیتا. همو، الفرائد، در: مجموعه رسائل فلسفی، تحقیق و تصحیح حامد ناجی اصفهانی، تهران، حکمت، 1375 ش. همو، المبدأ و المعاد، مقدمه و تصحیح سیدجلالالدین آشتیانی، قم، دفتر تبلیغات اسلامی، 1380 ش. همو، المشاعر، تحقیق و تصحیح هانری کربن، تهران، طهوری، 1426 ق. همو، الواردات القلبیه، در: مجموعه رسائل فلسفی، تحقیق و تصحیح حامد ناجی اصفهانی، تهران، حکمت، 1375 ش. همو، ایقاظ النائمین، تهران، مٶسسه مطالعات و تحقیقات فرهنگی، 1363 ش. همو، تعلیقه بر شرح حکمة الاشراق، تهران، بنیاد حکمت اسلامی صدرا، 1382 ش. همو، تفسیر القرآن الکریم، قم، بیدار، 1366 ش. همو، شرح اصول الکافی، تهران، پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی، 1383 ش. همو، مفاتیح الغیب، بیروت، مٶسسة التاریخ العربی، 1419 ق. عبودیت، عبدالرسول، درآمدی به نظام حکمت صدرائی، قم، مٶسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی، 1391 ش. مدرس آشتیانی، میرزامهدی، تعلیقه بر شرح منظومه حکمت سبزواری، چاپ سوم، تهران، دانشگاه تهران، 1372 ش. مصباح یزدی، محمدتقی، تعلیقة علی نهایة الحکمه، قم، در راه حق، 1405 ق. معلمی، حسن، نفس و روح در فلسفه اسلامی و آیات و روایات، چاپ دوم، تهران، پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی، 1396 ش. یزدانپناه، سید یداللّٰه، حکمت اشراق، چاپ دوم، قم، پژوهشگاه حوزه و دانشگاه، 1392 ش. | ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 983 تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 456 |
||
