قاعده حدوث؛ از سازگاری با فلسفه مشاء تا بهسازی در حکمت متعالیه | ||
| آموزههای فلسفۀ اسلامی | ||
| مقاله 12، دوره 16، شماره 28، تیر 1400، صفحه 61-85 اصل مقاله (412.67 K) | ||
| نوع مقاله: پژوهشی | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.30513/ipd.2021.1430 | ||
| نویسنده | ||
| بهزاد پروازمنش* | ||
| دکتری حکمت متعالیه | ||
| چکیده | ||
| در میان نظریات متنوع حرکت از انکار تا اثبات مطلق، گام ماندگار و معتدل نظریه «قوه» ارسطو بود. وی ماده نخستین را نیز جوهری میدانست که تنها حامل قوه و در کنار جوهر صوری، جسم را تشکیل میدهد. فلسفه اسلامی براهینی بر این مطلب اقامه کرد. گاه این برهانها آنچنان نقد شدهاند که به انکار اندیشه «قوه» انجامیده است. این نوشتار به بررسی این مطلب در خصوص براهین اثبات ماده حامل قوه، یعنی «قاعده حدوث زمانی» میپردازد که نشان میدهد میباید پیش از هر پدیده زمانی، قوه و آمادگی آن که در جوهر مادی قرار دارد، وجود داشته باشد. نگارنده بر آن است که میتوان با جداسازی اشکالات روبنایی از زیربنایی و پاسخ از اشکالات دسته نخست، از انسجام اندیشه قوه ارسطویی با حکمت مشاء دفاع کرد و با توجه به گنجایش بالای آن برای پذیرش ویرایشی صدرایی، آن را تبیین کرد و به خدشههای وارده پاسخ داد. اهمیت و ضرورت این موضوع به تثبیت جایگاه حکمت مشاء در یکی از مهمترین آموزههای فلسفی، یعنی «قوه و فعل» است که خود، زمینهساز تبیین قلمرو حرکت جوهری به عنوان یکی از مهمترین بنیانهای حکمت متعالیه است و زیرساخت تبیین فلسفی بسیاری از گزارههای دینی به ویژه در بازه نفس و معاد را فراهم میآورد. | ||
| کلیدواژهها | ||
| قوه؛ ماده نخستین؛ قاعده حدوث؛ حکمت مشاء؛ انسجام درونی | ||
| مراجع | ||
|
ابراهیمی دینانی، غلامحسین، قواعد کلی فلسفی در فلسفه اسلامی، چاپ پنجم، تهران، پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی، 1389 ش. ابنسینا، ابوعلی حسین بن عبداللّٰه، الشفاء (الالهیات)، تصحیح سعید زائد، قم، کتابخانۀ آیةاللّٰه مرعشی نجفی، 1404 ق. همو، المباحثات، قم، بیدار، 1371 ش. همو، المبدأ و المعاد، تصحیح عبداللّٰه نورانی، تهران، مٶسسه مطالعات اسلامی، 1363 ش. همو، النجاة من الغرق فی بحر الضلالات، مقدمه و تصحیح محمدتقی دانشپژوه، چاپ دوم، تهران، دانشگاه تهران، 1379 ش. جوادی آملی، عبداللّٰه، رحیق مختوم (شرح حکمت متعالیه)، بخش دوم از جلد سوم، قم، اسراء، 1394 ش. سهروردی، شهابالدین یحیی بن حبش، مجموعه مصنفات شیخ اشراق، تصحیح هانری کربن و سیدحسین نصر، چاپ دوم، تهران، مٶسسه مطالعات و تحقیقات فرهنگی، 1375 ش. صدرالدین شیرازی، محمد بن ابراهیم، الحاشیة علی الهیات الشفاء، قم، بیدار، بیتا. همو، الحکمة المتعالیة فی الاسفار العقلیة الاربعه، چاپ سوم، بیروت، دار احیاء التراث العربی، 1981 م. طباطبایی، سیدمحمدحسین، نهایة الحکمه، چاپ سیزدهم، قم، دفتر انتشارات اسلامی، 1416 ق. مصباح یزدی، محمدتقی، آموزش فلسفه، دوره دو جلدی، تهران، سازمان تبلیغات اسلامی، 1365 ش. همو، تعلیقة علی نهایة الحکمه، قم، در راه حق، 1405 ق. مطهری، مرتضی، مجموعه آثار، دوره سی جلدی، تهران، صدرا، 1371 ش. نراقی، محمدمهدی بن ابیذر، شرح الالهیات من کتاب الشفاء، قم، کنگره بزرگداشت محققان نراقی، 1380 ش. نصیرالدین طوسی، محمد بن محمد، شرح الاشارات و التنبیهات مع المحاکمات، قم، نشر البلاغه، 1375 ش. | ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 454 تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 361 |
||
