سامانه مدیریت نشریات علمی دانشگاه علوم اسلامی رضوی

سجادی زاده, سید علی, صائمی, علی اصغر. (1402). امکان‌سنجی پذیرش ضمان تفویت منافع انسان در پرتو قاعده لاضرر. , 15(27), 69-100. doi: 10.30513/cjd.2021.2647.1478
سید علی سجادی زاده; علی اصغر صائمی. "امکان‌سنجی پذیرش ضمان تفویت منافع انسان در پرتو قاعده لاضرر". , 15, 27, 1402, 69-100. doi: 10.30513/cjd.2021.2647.1478
سجادی زاده, سید علی, صائمی, علی اصغر. (1402). 'امکان‌سنجی پذیرش ضمان تفویت منافع انسان در پرتو قاعده لاضرر', , 15(27), pp. 69-100. doi: 10.30513/cjd.2021.2647.1478
سجادی زاده, سید علی, صائمی, علی اصغر. امکان‌سنجی پذیرش ضمان تفویت منافع انسان در پرتو قاعده لاضرر. , 1402; 15(27): 69-100. doi: 10.30513/cjd.2021.2647.1478

امکان‌سنجی پذیرش ضمان تفویت منافع انسان در پرتو قاعده لاضرر

آموزه‌های فقه مدنی
مقاله 4، دوره 15، شماره 27، خرداد 1402، صفحه 69-100    اصل مقاله (517.79 K)
نوع مقاله: پژوهشی
شناسه دیجیتال (DOI): 10.30513/cjd.2021.2647.1478
نویسندگان
سید علی سجادی زاده1؛ علی اصغر صائمی* 2
1استادیار گروه فقه و مبانی حقوق، دانشگاه علوم اسلامی رضوی
2طلبه سطح چهار حوزه علمیه مشهد
چکیده
علی‌رغم اتفاق‌نظر اکثریت فقیهان بر اصل لزوم جبران ضرر و زیان ناروا و معقول بودن آن، ولی در خصوص مسئله «ضمان منافع تفویت‌شدۀ انسان» در قلمرو فقه امامیه اختلاف‌نظرهایی دیده می‌شود که ریشه آن را می‌توان در اختلاف رویکرد فقیهان در گستره مبانی فقهی «ضمان» جستجو کرد. از این رو یکی از ادله فقهی قابل توجهِ لزوم جبران خسارت (ضمان)، «قاعده لاضرر» است که در نگاه شماری از فقیهان به ویژه جمعی از فقهای امامی مورد پذیرش قرار گرفته است. پرسشی که این پژوهش به دنبال ارائه پاسخ به آن می‌باشد، این است که آیا می‌توان در چارچوب «قاعده لاضرر» و دیدگاه‌های فقهی مطرح در خصوص آن، قائل به «لزوم جبران زیان ناشی از تفویت منافع انسان» شد یا خیر؟ بر اساس یافته‌های این پژوهش که به شیوه توصیفی ـ تحلیلی و با مراجعه به منابع معتبر فقهی به سرانجام رسیده است، دو دیدگاه فقهی متفاوت در این باره وجود دارد. نگارندگان در این مقاله با دفاع از دیدگاه توسعه گسترۀ قلمرو قاعده لاضرر و دلیل عقل، آن دیدگاه فقهی را اثبات نموده‌اند که قائل به «ضمان منافع تفویت‌شده انسان» می‌باشد.
کلیدواژه‌ها
منافع انسان؛ ضمان؛ مسئولیت مدنی؛ لاضرر
مراجع
  1. قرآن کریم.
  2. آخوند خراسانی، محمدکاظم بن حسین، کفایة الاصول، قم، مؤسسة آل البیتŒ لاحیاء التراث، 1409 ق.
  3. ابن اثیر جزری، مجدالدین ابوالسعادات مبارک بن ابی‌الکرم محمد بن محمد بن عبدالکریم بن عبدالواحد شیبانی موصلی، النهایة فی غریب الحدیث و الاثر، تحقیق طاهر احمد الزاوی، محمود محمد الطناحی، ریاض، دار ابن الجوزی، 1421 ق.
  4. انصاری، مرتضی بن محمدامین، رسائل فقهیه (جلد 23 از مجموعه 30 جلدی تراث الشیخ الاعظم)، قم، لجنة تحقیق تراث الشیخ الاعظم، 1414 ق.
  5. همو، فرائد الاصول، قم، مجمع الفکر الاسلامی، 1419 ق.
  6. همو، کتاب المکاسب، به خط طاهر خوشنویس، چاپ دوم، تبریز، چاپخانه اطلاعات، 1375 ق.
  7. جوهری، اسماعیل بن حمّاد، معجم الصحاح؛ قاموس عربی ـ عربی، تحقیق خلیل مأمون شیحا، چاپ سوم، بیروت، دار المعرفه، 1428 ق.
  8. جیلانی قمی، میرزا ابوالقاسم بن محمدحسن، جامع الشتات فی اجوبة السٶالات، تصحیح مرتضی رضوی، تهران، کیهان، 1371 ش.
  9. حرّ عاملی، محمد بن حسن، تفصیل وسائل الشیعة الی تحصیل مسائل الشریعه، قم، مٶسسة آل البیتŒ لاحیاء التراث، 1412 ق.
  10. حسینی سیستانی، سیدعلی، قاعدة لا ضرر و لا ضرار، بیروت، دار المورخ العربی، 1414 ق.
  11. حسینی شیرازی، سیدمحمد، الفقه؛ موسوعة استدلالیة فی الفقه الاسلامی، چاپ دوم، بیروت، دار العلوم، 1409 ق.
  12. حسینی عاملی، سیدجواد بن محمد، مفتاح الکرامة فی شرح قواعد العلامه، قم، دفتر انتشارات اسلامی، 1428 ق.
  13. حسینی مراغی، سید میرعبدالفتاح بن علی، العناوین الفقهیه، قم، دفتر انتشارات اسلامی، 1417 ق.
  14. خوری شرتونی لبنانی، سعید، اقرب الموارد فی فصح العربیة و الشوارد، تهران، دار الاسوه، 1374 ش.
  15. رشتی، میرزا حبیب‌اللّٰه، کتاب الغصب، چاپ سنگی، تهران، بی‌نا، 1322 ق.
  16. صافی گلپایگانی، لطف‌اللّٰه، الرسائل الفقهیة من فقه الامامیه (الرسالة الاولی فی التعزیر ـ انواعه و ملحقاته)، قم، واحد نشر بین‌الملل دفتر آیةاللّٰه صافی گلپایگانی، 1435 ق.
  17. صدوق، محمد بن علی بن حسین بن موسی بن بابویه قمی، من لایحضره الفقیه، چاپ دوم، قم، دفتر انتشارات اسلامی، 1413 ق.
  18. طباطبایی حائری، سیدعلی بن محمدعلی، ریاض المسائل فی تحقیق الاحکام بالدلائل، قم، مٶسسة آل البیتŒ لاحیاء التراث، 1422 ق.
  19. طوسی، ابوجعفر محمد بن حسن، تهذیب الاحکام، تحقیق سیدحسن موسوی خَرسان، تهران، دار الکتب الاسلامیه، بی‌تا.
  20. همو، تهذیب الاحکام فی شرح المقنعة للشیخ المفید، تصحیح و تعلیق علی‌اکبر غفاری، چاپ دوم، تهران، دار الکتب الاسلامیه، 1398 ش.
  21. علامه حلّی، ابومنصور جمال‌الدین حسن بن یوسف بن مطهر اسدی، تذکرة الفقهاء، قم، مؤسسة آل البیتŒ لاحیاء التراث، 1414 ق.
  22. همو، تذکرة الفقهاء، طبع رحلی، بی‌جا، بی‌نا، بی‌تا.
  23. غروی نائینی، میرزا محمدحسین، منیة الطالب فی شرح المکاسب، تقریر موسی بن محمد نجفی خوانساری، قم، دفتر انتشارات اسلامی، 1421 ق.
  24. فاضل تونی، عبداللّٰه بن محمد بُشروی خراسانی، الوافیة فی اصول الفقه، تحقیق سیدمحمدحسین رضوی کشمیری، قم، مجمع الفکر الاسلامی، 1415 ق.
  25. فراهیدی، خلیل بن احمد، ترتیب کتاب العین، تحقیق مهدی مخزومی و ابراهیم سامرائی، قم، اسوه، 1414 ق.
  26. قدیری، محمدحسن، الاجاره، قم، دفتر تبلیغات اسلامی، 1419 ق.
  27. کلینی، ابوجعفر محمد بن یعقوب، الکافی، تصحیح علی‌اکبر غفاری، چاپ چهارم، بیروت، دار صعب و دار التعارف، 1401 ق.
  28. محقق اردبیلی، احمد بن محمد، مجمع الفائدة و البرهان فی شرح ارشاد الاذهان الی احکام الایمان، قم، دفتر انتشارات اسلامی، 1362 ش.
  29. مدرس، سیدحسن، الرسائل الفقهیه، تحقیق ابوالفضل شکوری، تهران، ستاد بزرگداشت پنجاهمین سالگرد شهادت مدرس، 1408 ق.
  30. موسوی بجنوردی، سیدحسن بن آقابزرگ، القواعد الفقهیه، قم، الهادی، 1419 ق.
  31. موسوی خمینی، سیدروح‌اللّٰه، کتاب البیع، تهران، مٶسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی، 1421 ق.
  32. موسوی خویی، سیدابوالقاسم، مصباح الفقاهة فی المعاملات، تقریر محمدعلی توحیدی تبریزی، چاپ دوم، قم، نشر مهدی حاجیانی، 1378 ش.
  33. نجفی، محمدحسن بن باقر، جواهر الکلام فی شرح شرائع الاسلام، چاپ دوم، تهران، دار الکتب الاسلامیه، 1365 ش.
  34. نراقی، ملا احمد بن محمدمهدی، عوائد الایام فی بیان قواعد الاحکام و مهمات مسائل الحلال و الحرام، قم، دفتر تبلیغات اسلامی، 1375 ش.
  35. وحید بهبهانی، محمدباقر بن محمداکمل، حاشیة مجمع الفائدة و البرهان، قم، کنگره بزرگداشت مقدس اردبیلی، 1417 ق.
آمار
تعداد مشاهده مقاله: 832
تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 351