اصول جامعه مدنی اسلامی از نگاه قرآن

ابراهیمی مقدم, غلامرضا

doi:10.30513/iss.2021.3176.1176

	اصول جامعه مدنی اسلامی از نگاه قرآن
پژوهش های اجتماعی اسلامی
مقاله 1، دوره 27، شماره 123، شهریور 1400، صفحه 5-36 اصل مقاله (419.14 K)
نوع مقاله: علمی ترویجی
شناسه دیجیتال (DOI): 10.30513/iss.2021.3176.1176
نویسنده
غلامرضا ابراهیمی مقدم^*
هیات علمی گروه معارف دانشگاه فرهنگیان
چکیده
قرآن، به عنوان کانون اندیشه اسلامی، از یک سو، به نفی طاغوت در جامعه پرداخته از سوی دیگر، اندیشه توحیدی را اساس دعوت انبیای الهی معرفی می‌کند.اصول بنیادین جامعه اسلامی باید برخاسته از قرآن باشد.اما آیا قرآن برای جامعه مطلوب خود چهارچوب مشخصی دارد؟.با بررسی موضوعات اساسی که قرآن درباره زندگی جمعی انسانها دارد،اصول کلی جامعه اسلامی به دست می‌آید.جامعه مطلوب قرآن، سه رکنِ اساسی دارد.رکن ولایت تکوینی الهی که بر سراسر عالم وجود گسترده است.رکن ولایت و هدایت تشریعی که از طریق هدایت انبیاء و اوصیاء خطوط کلی سلبی و ایجابی حرکت اجتماعی مردم ترسیم می‌گردد، رکن ولایت مردم بر سرنوشت خود و بیان اینکه اراده مردم در تغییر مناسبات اجتماعی، نقش اساسی دارد. قرآن برای هر یک از این ارکان، اصول خدشه ناپذیر دارد. بر اساس تعالیم قرآن، اراده مومنان با تمسک به شریعت اسلامی، جامعه مدنی اسلامی را تحت ولایت الهی محقق می‌نماید. اصول جامعه اسلامی حکایت از تطابق شریعت و طبیعت دارد. جهان شمول و مبتنی بر فطرت و حقوق اولیه بشر است. نیازمندی دائمی بشر به این اصول را باز می‌نمایاند.نگارنده با روش توصیفی_تحلیلی به تبیین این اصول پرداخته تا مخاطب خود را با شاخص‌های اساسی ایجابی و سلبی جامعه اسلامی آشنا نماید.
کلیدواژه‌ها
جامعه قرآنی؛ جامعه اسلامی؛ ولایت الهی؛ تمدن اسلامی؛ حکومت اسلامی

مراجع
انصاریان، حسین، ترجمه نهج البلاغه، چاپ اول، تهران، پیام آزادی، 1378. ابراهیمزاده آملى، نبىاللّه، حاکمیت دینى، چاپ اول، تهران، نمایندگى ولى فقیه در سپاه، 1377. ابن ‌سینا، حسین، الشفا، الالهیات، تصحیح: سعید زاید، قم، مکتبة آیة الله مرعشینجفی، 1404ق. همو ، الاشارات والتنبیهات، شرح خواجه نصیرالدین طوسی و قطب‌الدین رازی، چاپاول، قم، بلاغت، 1375. ابن‌خلدون، عبدالرحمن، مقدمه ابنخلدون، ترجمه محمدپروین گنابادی، چاپ دوازدهم، تهران، شرکت انتشارات علمی و فرهنگی، 1388. ابنشعبه حرانى، حسنبنعلى، تحفالعقول، چاپ دوم، قم، جامعه مدرسین، 1404. جعفری، محمدتقی، حقوق جهانی بشر از دیدگاه اسلام و غرب، تهران، دفتر خدمات حقوقی بینالمللی جمهوری اسلامی، 1380. همو ، فرهنگ پیرو فرهنگپیشرو، چاپ دوم، تهران، مؤسسه تدوین و نشر آثار علامهجعفری، 1379. جوادیآملی، عبدالله، اخلاق کارگزاران، چاپ چهارم، تهران، مرکز نشر فرهنگی رجاء، 1372. همو ، فلسفه حقوق بشر، چاپ اول، قم، مرکز نشر اسراء، 1375. جوان آراسته، حسین، مبانى حکومت اسلامى، چاپ هفتم، قم، بوستان کتاب، 1386. حرعاملى، محمدبنحسن‏، وسائل الشیعة، چاپ اول، قم، مؤسسه آلالبیت، 1409. خامنهای، سید علی، بیانات، سایت: kHAMENEI. IR خمینی، روحالله، صحیفه نور، چاپ چهارم، تهران، مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی، 1385. همو ، ولایتفقیه، چاپ بیستم، تهران‏، مؤسسه تنظیم و نشرآثار امام خمینى، 1388. رجبی، محمود، انسانشناسی، چاپ نهم، قم، مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی، 1385. طباطبایی، محمدحسین، روابط اجتماعی در اسلام، چاپ اول، قم، دفتر انتشارات اسلامی، 1382. همو ، مجموعه رسائل، بهکوشش سیدهادی خسروشاهی، چاپاول، قم، بوستان کتاب، 1387. همو ، معنویت تشیع، بهاهتمام محمد بدیعی، چاپ سوم، قم، انتشارات تشیع، 1386. همو ، المیزان‏، چاپ دوم، قم، اسماعیلیان، 1371. همو ، بررسىهاى اسلامى، بهکوشش سیدهادی خسروشاهی، چاپ دوم، قم، بوستان کتاب، 1388. همو ، تفسیر المیزان، ترجمه محمدباقر موسوی، قم، چاپ پنجم، دفتر انتشارات اسلامى، 1374. همو ، رسالت تشیع در دنیاى امروز، چاپ دوم، قم، بوستان کتاب، 1387. همو ، مرزبان وحى و خرد، چاپ اول، قم، بوستان کتاب، 1381. طبرسى، احمدبنعلى، الإحتجاج علىأهل اللجاج، چاپ اول، مشهد، نشر مرتضى، 1403. طوسى، محمدبنحسن، الغیبة، مصحح علىاحمد، چاپ اول، قم، دارالمعارفالإسلامیة، 1411. عاملى (شهیدثانى)، زینالدینبنعلى، الروضة البهیة فی شرح اللمعةالدمشقیة، محقق/مصحح: سیدمحمد کلانتر‌، چاپ اول، قم، کتابفروشى داوری، 1410‌‌. همو ، زینالدینبنعلى، منیة المرید، تحقیق رضا مختاری، چاپ دوم، قم، مکتب الاعلام الاسلامی، 1372‌. فارابی، محمدبنمحمد، الملّة، بیروت، دارالمشرق، 1986. همو ، آراء اهل المدینة الفاضلة و مضاداتها، شرح و تعلیق: علی بن ملحم، چاپاول، بیروت، مکتبة الهلال، 1995. فارابی، محمدبنمحمد، سیاست مدنیه، ترجمه وحاشیه، سیدجعفر سجادی، چاپدوم، تهران، وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، 1371. مصباحیزدی، محمد تقی، رستگاران، تدوین و نگارش محمد مهدی نادری قمی، چاپ چهارم، قم، مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی، 1391. همو ، معارف قرآن: خداشناسی، کیهانشناسی، انسانشناسی، قم، مؤسسه در راه حق، 1372. مطهری، مرتضی، صدرا، مجموعه آثار استاد شهید مطهری، چاپ سوم، تهران، 1386. همو ، مجموعه آثار استاد شهید مطهری، چاپ سیزدهم، تهران، صدرا، 1385. مفید، محمدبنمحمد نعمان، المقنعة، مؤسسه النشر الاسلامی، قم، 1410. مکیعاملی، محمد، القواعد و الفوائد، مصحح سید عبدالهادی حکیم، چاپ اول، قم، مکتبةالمفید، بیتا. مکارم شیرازى، ناصر، تفسیر نمونه‏، چاپ سى و دوم‏، تهران، دار الکتبالأسلامیة، 1374. ملاصدرا شیرازی، صدرالدین محمد، الشواهد الربوبیة، تعلیقه ملاهادی سبزواری، تصحیحسید جلال‌الدین آشتیانی، چاپ دوم، مشهد، افست نشر مرکز دانشگاهی، 1360. نجفی، محمدحسن، جواهر الکلام، تهران، دارالکتب الأسلامیه، 1365. نراقی، احمد، عوائد الأیام، قم، بصیرتی، 1408. نوری، میرزاحسین، مستدرک الوسایل، چاپ اول، قم، آلالبیت، 1408. واعظى، احمد، جامعه دینى و جامعه مدنى، چاپ اول، قم، پژوهشکده فرهنگ و اندیشه اسلامى، 1377. هانتینگتون، ساموئل، نظریه برخورد تمدنها، ترجمه مجتبی امیری وحید، تهران، وزارت خارجه، چاپ هفتم، 1386.
آمار تعداد مشاهده مقاله: 645 تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 954

سامانه مدیریت نشریات علمی دانشگاه علوم اسلامی رضوی

اصول جامعه مدنی اسلامی از نگاه قرآن