سامانه مدیریت نشریات علمی دانشگاه علوم اسلامی رضوی

نوری, ابراهیم, خاکپور, حسین, بزرگزاده, محمد. (1400). سنجش و سازش دیدگاه فخر رازی و آلوسی در مسئله کلام الهی. , 16(29), 283-309. doi: 10.30513/ipd.2022.3090.1258
ابراهیم نوری; حسین خاکپور; محمد بزرگزاده. "سنجش و سازش دیدگاه فخر رازی و آلوسی در مسئله کلام الهی". , 16, 29, 1400, 283-309. doi: 10.30513/ipd.2022.3090.1258
نوری, ابراهیم, خاکپور, حسین, بزرگزاده, محمد. (1400). 'سنجش و سازش دیدگاه فخر رازی و آلوسی در مسئله کلام الهی', , 16(29), pp. 283-309. doi: 10.30513/ipd.2022.3090.1258
نوری, ابراهیم, خاکپور, حسین, بزرگزاده, محمد. سنجش و سازش دیدگاه فخر رازی و آلوسی در مسئله کلام الهی. , 1400; 16(29): 283-309. doi: 10.30513/ipd.2022.3090.1258

سنجش و سازش دیدگاه فخر رازی و آلوسی در مسئله کلام الهی

آموزه‌های فلسفۀ اسلامی
مقاله 13، دوره 16، شماره 29، دی 1400، صفحه 283-309    اصل مقاله (496.74 K)
نوع مقاله: پژوهشی
شناسه دیجیتال (DOI): 10.30513/ipd.2022.3090.1258
نویسندگان
ابراهیم نوری* 1؛ حسین خاکپور2؛ محمد بزرگزاده3
1دانشیار دانشکده الهیات و معارف اسلامی دانشگاه سیستان و بلوچستان
2دانشیار گروه علوم قرآن و حدیث دانشگاه سیستان و بلوچستان
3کارشناس ارشد علوم قرآن و حدیث دانشگاه سیستان و بلوچستان
چکیده
تفسیر مفاتیح الغیب فخر رازی و روح المعانی آلوسی، از تفاسیر برجسته اهل سنت به شمار می‌روند. برخی پژوهشگران، تفسیر روح المعانی آلوسی را نسخۀ دوم تفسیر کبیر فخر رازی ـ به ویژه در مسائل کلامی‌ـ دانسته‌اند. پژوهش حاضر به روش توصیفی ـ تحلیلی و با رویکرد تطبیقی، مسئلۀ «کلام الهی» را از دیدگاه این دو اندیشمند ارزیابی نموده و دریافته است که هر دو مفسر، خداوند را متکلم، و کلام را دو نوع می‌دانند و علی‌رغم اشتراک در مبانی کلامی، تفاوت‌هایی در فهم و روش دارند. فخر رازی از دلایل عقلی در اثبات یا توجیه مدعیاتش بهره می‌گیرد؛ ولی آلوسی بیشتر سلوک علمای سلف را ترجیح می‌دهد. رازی «کلام» را دو گونه می‌داند: لفظی، که مرکب از حروف و اصوات و حادث است، و نفسی، که قائم به ذات الهی و قدیم است. آلوسی معنای مصدری کلام را سخن گفتن و حاصل آن را سخن معنا نموده است. وی معنای دوم را حقیقی دانسته و آن را به دو نوع لفظی و نفسی تقسیم کرده و هر دو را قدیم می‌داند. از نگاه آلوسی، کلام لفظی، تجلی کلام نفسی و مجرد است که خداوند آن را در صورت‌های خیالی و حسی ظاهر نموده است.
کلیدواژه‌ها
تفسیر؛ کلام الهی؛ فخر رازی؛ آلوسی
مراجع
  1. نهج‌البلاغه.
  2. ابن ابی‌العزّ دمشقی، علی بن علی بن محمد، شرح العقیدة الطحاویه، بیروت، مؤسسة الرساله، 1993 م.
  3. ابن رشد اندلسی، ابوالولید محمد بن احمد، تهافت التهافت، بیروت، دار المشرق، 1992 م.
  4. اژدر، علی‌رضا، «ابن رشد و مسئله خداشناسی»، فصلنامه پژوهشی دانشگاه امام صادق‰، شماره 29، بهار 1385 ش.
  5. اشعری، ابوالحسن علی بن اسماعیل، مقالات الاسلامیین و اختلاف المصلین، ترجمه محسن مؤیدی، تهران، سپهر، 1362 ش.
  6. ایجی، عضدالدین عبدالرحمن بن احمد، کتاب المواقف، بیروت، دار الجیل، 1997 م.
  7. پاکتچی، احمد، «تفسیر»، دائرةالمعارف بزرگ اسلامی، جلد 15، تهران، مرکز دائرةالمعارف بزرگ اسلامی، 1387 ش.
  8. پیرهادی، محسن، و علی‌اله بداشتی، «نقد و بررسی کلام لفظی و کلام نفسی بر اساس حکمت متعالیه» فصلنامه حکمت اسراء، سال هفتم، شماره 2 (پیاپی 24)، تابستان 1394 ش.
  9. پیرهادی، محسن، و محمدرضا کریمی والا، «تبیین فلسفی کلام الهی از نظرگاه ملاصدرا»، پژوهشنامه فلسفه دین (نامه حکمت)، سال دوازدهم، شماره 2 (پیاپی 24)، پاییز و زمستان 1393 ش.
  10. تفتازانی، سعدالدین مسعود بن عمر، شرح المقاصد، بیروت، عالم الکتب، 1989 م.
  11. جوادی آملی، عبداللّٰه، تسنیم؛ تفسیر قرآن کریم، تنظیم محمدحسین الهی‌زاده، قم، اسراء، 1398 ش.
  12. جوینی، امام‌الحرمین عبدالملک، کتاب الارشاد الی قواطع الادلة فی اصول الاعتقاد، بیروت، مؤسسة الکتب الثقافیه، 1992 م.
  13. حاجی‌اسماعیلی، محمدرضا، «بررسی رویکرد کلامی اشاعره و معتزله به چیستی کلام الهی»، الهیات تطبیقی، سال اول، شماره 2، تابستان 1389 ش.
  14. حسینی آلوسی بغدادی، شهاب‌الدین ابوالثناء محمود بن عبداللّٰه، روح المعانی فی تفسیر القرآن العظیم و السبع المثانی، دمشق، دار الرسالة العالمیه، 2015 م.
  15. ذهبی، محمدحسین، التفسیر و المفسرون، بیروت، دار احیاء التراث العربی، 1381 ق.
  16. زرکان، محمدصالح، فخرالدین الرازی و آراؤه الکلامیة و الفلسفیه، بیروت، دار الفکر، 1963 م.
  17. سبحانی، جعفر، المتکلم و الصفات الخبریه، قم، مؤسسه امام صادق‰، 1382 ش.
  18. همو، بحوث فی الملل و النحل، قم، دفتر انتشارات اسلامی، 1420 ق.
  19. همو، فرهنگ عقاید و مذاهب اسلامی، قم، توحید، 1378 ش.
  20. سلمانی، پرویز، «تفسیر کبیر»، دانشنامه جهان اسلام، تهران، بنیاد دائرةالمعارف اسلامی، 1382 ش.
  21. شهرستانی، محمد بن عبدالکریم، الملل و النحل، بیروت، دار المعرفه، 1998 م.
  22. صادقی رشتی، مرضیه، «فخر رازی و میراث سینوی در مسئله کلام الهی»، فصلنامه نقد و نظر، سال بیست و دوم، شماره 3 (پیاپی 87)، پاییز 1396 ش.
  23. طباطبایی، سیدمحمدحسین، المیزان فی تفسیر القرآن، ترجمه سیدمحمدباقر موسوی همدانی، چاپ پنجم، قم، دفتر انتشارات اسلامی، 1374 ش.
  24. فخرالدین رازی، ابوعبداللّٰه محمد بن عمر، الاربعین فی اصول الدین، قاهره، مکتبة الکلیات الازهریه، 1986 م.
  25. همو، المسائل الخمسون فی اصول الدین، قاهره، مکتبة الکلیات الازهریه، 1989 م.
  26. همو، المطالب العالیة من العلم الالهی، بیروت، دار الکتب العربیه، 1987 م.
  27. همو، مفاتیح الغیب (التفسیر الکبیر)، بیروت، دار احیاء التراث العربی، 1420 ق.
  28. قائمی‌نیا، علیرضا، محمدرضا پورسینا، و شعبان نصرتی، «مفهوم‌سازی کلام الهی در قرآن بر اساس ارتباط‌شناسی و استعاره مفهومی»، فصلنامه ذهن، شماره 68، زمستان 1395 ش.
  29. کبیر، یحیی، و مهدی بلوکی، «معناشناسی کلام الهی از منظر علامه طباطبایی»، فصلنامه اندیشه‌های نوین دینی، شماره 38، پاییز 1393 ش.
  30. کلینی، ابوجعفر محمد بن یعقوب، الکافی، تحقیق و تصحیح علی‌اکبر غفاری و محمد آخوندی، چاپ چهارم، تهران، دار الکتب الاسلامیه، 1407 ق.
  31. ماتریدی، ابومنصور محمد بن محمد بن محمود، تأویلات اهل السنه (تفسیر الماتریدی)، بیروت، مؤسسة الرسالة ناشرون، 2004 م.
  32. همو، کتاب التوحید، بیروت، دار المشرق، 1986 م.
  33. معرفت، محمدهادی، تفسیر و مفسران، ترجمه علی خیاط و علی نصیری، قم، تمهید، 1390 ش.
  34. نصری، عبداللّٰه، و معصومه مرزبان، «تحلیل تطبیقی دیدگاه علامه طباطبایی و فخر رازی درباره تکلم الهی»، دوفصلنامه اندیشه علامه طباطبایی، سال دوم، شماره 2، بهار و تابستان 1394 ش.
  35. نعمانی، شبلی، علم الکلام اور الکلام، کراچی، نفیس اکیدمی، 1979 م.
  36. نویهی، محمد خلیل، الوسیط فی عقائد الامام الماتریدی، عمان، دار النور المبین، 2018 م.
  37. همدانی اسدآبادی، قاضی عبدالجبار بن احمد، شرح الاصول الخمسه، قاهره، مکتبة الثقافة الدینیه، 2014 م.
آمار
تعداد مشاهده مقاله: 568
تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 314