سامانه مدیریت نشریات علمی دانشگاه علوم اسلامی رضوی

جمال‌زاده, محمدحسین, حاجی‌حیدری, حامد. (1400). بررسی تطبیقی دیدگاه انتقادی شهید مطهری و هابرماس به پوزیتیویسم. , 16(29), 103-130. doi: 10.30513/ipd.2022.2887.1240
محمدحسین جمال‌زاده; حامد حاجی‌حیدری. "بررسی تطبیقی دیدگاه انتقادی شهید مطهری و هابرماس به پوزیتیویسم". , 16, 29, 1400, 103-130. doi: 10.30513/ipd.2022.2887.1240
جمال‌زاده, محمدحسین, حاجی‌حیدری, حامد. (1400). 'بررسی تطبیقی دیدگاه انتقادی شهید مطهری و هابرماس به پوزیتیویسم', , 16(29), pp. 103-130. doi: 10.30513/ipd.2022.2887.1240
جمال‌زاده, محمدحسین, حاجی‌حیدری, حامد. بررسی تطبیقی دیدگاه انتقادی شهید مطهری و هابرماس به پوزیتیویسم. , 1400; 16(29): 103-130. doi: 10.30513/ipd.2022.2887.1240

بررسی تطبیقی دیدگاه انتقادی شهید مطهری و هابرماس به پوزیتیویسم

آموزه‌های فلسفۀ اسلامی
مقاله 6، دوره 16، شماره 29، دی 1400، صفحه 103-130    اصل مقاله (473.78 K)
نوع مقاله: پژوهشی
شناسه دیجیتال (DOI): 10.30513/ipd.2022.2887.1240
نویسندگان
محمدحسین جمال‌زاده* 1؛ حامد حاجی‌حیدری2
1کارشناسی ارشد فلسفه و کلام اسلامی دانشگاه علوم اسلامی رضوی مشهد مقدس
2گروه جامعه شناسی، دانشکده علوم اجتماعی، دانشگاه تهران، تهران، ایران
چکیده
پوزیتیویسم به عنوان نگرشی خاص به حوزه علم و معرفت، مورد انتقاد فلاسفه بسیاری قرار گرفته است. در این میان، نقدهای شهید مطهری و یورگن هابرماس به پوزیتیویسم، به عنوان فیلسوفانی با نگاه واقع‌گرایانه، در دوره خود مورد توجه دیگران واقع شده و رویکرد انتقادی به پوزیتیویسم در فلسفه، علوم انسانی و علوم اجتماعی را تقویت کرده است. در این پژوهش با روش تطبیقی، در سه دامنه معرفت‌شناختی، روش‌شناختی و ارزش‌شناختی، به ارزیابی خاستگاه، شیوه‌ها و لوازم نقدهای این دو متفکر نسبت به پوزیتیویسم پرداخته شده و این نتیجه به دست آمده است: از یک‌سو اتحاد نگاه رئالیستیِ هر دو متفکر به مسئله شناخت، اشتراکاتی را برای آن‌ها در مواضع انتقادی نسبت به پوزیتیویسم و لوازم و نتایج این نگاه به وجود آورده و از سوی دیگر، تفاوت در خاستگاه و شیوه دیدگاه انتقادی‌شان نسبت به پوزیتیویسم، موجب بروز اختلاف دیدگاه میان آن دو شده است. هرچند دیدگاه انتقادیِ هر دو فیلسوف، فاقد نقد پوزیتیویسم از لحاظ انسان‌شناختی است.
کلیدواژه‌ها
پوزیتیویسم؛ هابرماس؛ شهید مطهری؛ تجربه؛ شناخت؛ علوم اجتماعی
مراجع
  1. آقایوسفی، حسن، بررسی تطبیقی آرای تربیت اخلاقی مطهری و نظریه اخلاق گفتمانی هابرماس، با راهنمایی حکیمةالسادات شریف‌زاده، پایان‌نامه کارشناسی ارشد دانشگاه مازندران، شهریور 1389 ش.
  2. ابراهیمیان، سیدحسین، «پوزیتویسم منطقی و فلسفه تحلیل زبانی»، کیهان اندیشه، شماره 47، فروردین و اردیبهشت 1372 ش.
  3. احسان‌دوست، محی‌الدین، و محمد مشکات، «بررسی و نقد مبانی هستی‌شناختی دوگانگی واقعیت و ارزش در پوزیتویسم منطقی»، پژوهشنامه حکمت و فلسفه اسلامی، سال پنجم، شماره 8 ، بهار و تابستان 1396 ش.
  4. ادیب سلطانی، میرشمس‌الدین، رساله وین، تهران، مرکز ایرانی مطالعه فرهنگ‌ها، 1359 ش.
  5. امزیان، محمد محمد، روش تحقیق علوم اجتماعی از اثبات‌گرایی تا هنجارگرایی، ترجمه عبدالقادر سواری، قم، پژوهشگاه حوزه و دانشگاه و المعهد العالمی للفکر الاسلامی، 1380 ش.
  6. اوث ویت، ویلیام، هابرماس، معرفی انتقادی، ترجمه لیلا جوافشانی و حسن چاوشیان، تهران، اختران، 1386 ش.
  7. بنتون، تد، و یان کرایب، فلسفه علوم اجتماعی؛ بنیادهای فلسفی تفکر اجتماعی، ترجمه شهناز مسمی‌پرست و محمود متحد، تهران، آگه، 1398 ش.
  8. پیوزی، مایکل، یورگن هابرماس، ترجمه احمد تدین، تهران، هرمس، 1379 ش.
  9. حسینی شاهرودی، سیدمرتضی، «معرفی و نقد پوزیتیویسم منطقی»، آموزه‌های فلسفه اسلامی (مجله تخصصی الهیات و حقوق)، دانشگاه علوم اسلامی رضوی، دوره اول، شماره 2ـ3، بهار و تابستان 1382 ش.
  10. خرمشاهی، بهاءالدین، پوزیتیویسم منطقی، رهیافتی انتقادی، چاپ ششم، تهران، شرکت انتشارات علمی و فرهنگی، 1398 ش.
  11. فرامرز قراملکی، احد، روش‌شناسی مطالعات دینی، چاپ هشتم، مشهد، دانشگاه علوم اسلامی رضوی، 1385 ش.
  12. کرایب، یان، نظریه اجتماعی مدرن، ترجمه عباس مخبر، چاپ چهاردهم، تهران، آگه، 1399 ش.
  13. کردفیروزجائی، یارعلی، فلسفه فرگه، قم، مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی، 1382 ش.
  14. کشتکاران، مهدی، و عطیه کشتکاران، «نقد پوزیتیویسم از دیدگاه شهید مطهری»، فصلنامه مطالعات قرآنی نامه جامعه، سال یازدهم، شماره 112، زمستان 1393 ش.
  15. لاکوست، ژان، فلسفه در قرن بیستم، ترجمه رضا داوری اردکانی، تهران، سمت، 1375 ش.
  16. مارش، دیوید، و جری استوکر، روش و نظریه در علوم سیاسی، ترجمه امیرمحمد حاجی‌یوسفی، تهران، پ‍ژوه‍ش‍ک‍ده م‍طال‍ع‍ات راه‍ب‍ردی، 1378 ش.
  17. متقی، ابراهیم، و حسین عبداللهی، «پوزیتیویسم منطقی و موضع انتقادی هابرماس بر آن»، مجله مطالعات توسعه اجتماعی ایران، سال پنجم، شماره 2، بهار 1392 ش.
  18. محمودپناهی، سیدمحمدرضا، «سکولاریسم یا پست‌سکولاریسم؛ بررسی نسبت دین و سیاست از دیدگاه هابرماس و مطهری»، پژوهش‌های علم و دین، سال دهم، شماره 2 (پیاپی 20)، پاییز و زمستان 1398 ش.
  19. مطهری، مرتضی، اصول فلسفه و روش رئالیسم، چاپ نوزدهم، تهران، صدرا، 1390 ش.
  20. همو، مسئله شناخت، چاپ ششم، تهران، صدرا، 1387 ش.
  21. همو، نقدی بر مارکسیسم، چاپ هفتم، تهران، صدرا، 1389 ش.
  22. نائس، آرن، کارناپ، ترجمه منوچهر بزرگمهر، تهران، خوارزمی، 1357 ش.
  23. نوذری، حسینعلی، بازخوانی هابرماس، تهران، چشمه، 1381 ش.
  24. هالینگ‌دیل، رجینالد جان، مبانی و تاریخ فلسفه غرب، ترجمه عبدالحسین آذرنگ، تهران، کیهان، 1364 ش.
  25. هولاب، رابرت، یورگن هابرماس، نقد در حوزه عمومی، ترجمه حسین بشیریه، تهران، نی، 1397 ش.
  26. یاری کجاباد، رضا، ارزیابی انتقادات هابرماس بر پوزیتیویسم، پایان‌نامه کارشناسی ارشد، قم، پردیس فارابی دانشگاه تهران، 1392 ش.
  27. Bryant, Christopher G. A., Positivism in Social Theory and Research, Theoretical traditions in the social sciences, London, Palgrave Macmillan, 1985.
آمار
تعداد مشاهده مقاله: 859
تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 541