سامانه مدیریت نشریات علمی دانشگاه علوم اسلامی رضوی

کریم‌زاده, رحمت‌الله. (1403). نقد دیدگاه شیخ انصاری در مورد غرر شخصی و نوعی در باب شرط بودن علم به عوضین در بیع. , 16(30), 263-285. doi: 10.30513/cjd.2023.5018.1852
رحمت‌الله کریم‌زاده. "نقد دیدگاه شیخ انصاری در مورد غرر شخصی و نوعی در باب شرط بودن علم به عوضین در بیع". , 16, 30, 1403, 263-285. doi: 10.30513/cjd.2023.5018.1852
کریم‌زاده, رحمت‌الله. (1403). 'نقد دیدگاه شیخ انصاری در مورد غرر شخصی و نوعی در باب شرط بودن علم به عوضین در بیع', , 16(30), pp. 263-285. doi: 10.30513/cjd.2023.5018.1852
کریم‌زاده, رحمت‌الله. نقد دیدگاه شیخ انصاری در مورد غرر شخصی و نوعی در باب شرط بودن علم به عوضین در بیع. , 1403; 16(30): 263-285. doi: 10.30513/cjd.2023.5018.1852

نقد دیدگاه شیخ انصاری در مورد غرر شخصی و نوعی در باب شرط بودن علم به عوضین در بیع

آموزه‌های فقه مدنی
مقاله 11، دوره 16، شماره 30، دی 1403، صفحه 263-285    اصل مقاله (630.8 K)
نوع مقاله: پژوهشی
شناسه دیجیتال (DOI): 10.30513/cjd.2023.5018.1852
نویسنده
رحمت‌الله کریم‌زاده*
استادیار، گروه فقه و مبانی حقوق اسلامی، دانشگاه علوم اسلامی رضوی، مشهد، ایران.
چکیده
یکی از قواعدی‌ که‌ در فقه‌ معاملات‌ به کار می‌رود قاعدۀ‌ فقهی «نفی‌ بیع‌ غرری» یا «نفی‌ غرر» است. مرحوم شیخ انصاری در بحث شرط بودن علم به عوضین در باب بیع و به طور خاص، در اشیای مکیل و موزون، فرموده است که یکی از دلایل شرط بودن علم به عوضین و لزوم اندازه‌گیری مبیع با کیل و وزن، حدیث نهی از بیع غرری است و می‌افزاید از نسبت‌سنجی حدیث غرر با اخبار باب کیل و وزن استفاده می‌شود که مقصود از غرر در این‌جا غرر نوعی است. اما در بحث خرید و فروش پارچه، گوسفند و زمین با مشاهده، فرموده است چون روایتی برای تقدیر و اندازه‌گیری وارد نشده است، لذا غرر شخصی ملاک است. اما سؤالِ قابل طرح این است که این دو که در یک‌جا حکم به غرر نوعی شده است و در مورد دیگر حکم به غرر شخصی، چه فرقی دارند؟ آیا صرف نبود دلیل بر لزوم تقدیر در مورد دوم موجب شخصی بودن غرر می‌شود؟ این نوشتار با بررسی توصیفی و تحلیلی روایات باب مکیل و موزون و نسبت آن‌ها با حدیث نفی غرر، فرمایش مرحوم شیخ را مورد نقد قرار داده و این فرضیه را اثبات کرده است که با توجه به این‌که جعل احکام شرعی به نحو قضایای حقیقی است و در نتیجه، وجود حکم تابع وجود موضوع است، در همه‌جا ملاک قاعدۀ غرر، همانند قاعدۀ لاضرر، غرر شخصی است نه نوعی و بین این دو مسئله تفاوتی نیست. بدیهی است که تفاوت اثر غرر شخصی با اثر غرر نوعی نقش مهمی در حکم بیع‌ها و معاملات مجهول و مستحدثه خواهد داشت که ضرورت این بحث را نیز تضمین می‌کند.
کلیدواژه‌ها
علم به عوضین؛ غرر شخصی؛ غرر نوعی؛ شیخ انصاری؛ نقد
مراجع
  1. قرآن کریم
  2. آخوند خراسانی، محمدکاظم. (1430ق). کفایة الأصول. قم: مؤسسة النشر الإسلامی.
  3. ابن‌منظور، محمد بن مکرم. (1405ق). لسان العرب. قم: نشر أدب الحوزه.
  4. ابن‌منظور، محمد بن مکرم. (1414ق). لسان العرب. بیروت: دار صادر.
  5. اراکی، محسن. (1435ق). اصول فقه نوین. قم: مجمع الفکر الإسلامی.
  6. انصاری، مرتضی. (1415ق). المکاسب. قم: مجمع الفکر الإسلامی (چاپ کنگره).
  7. تبریزی، جواد بن علی. (1416ق). إرشاد الطالب. قم: اسماعیلیان.
  8. جوهری، اسماعیل بن حماد. (1407ق). صحاح اللغه. بیروت: دار العلم للملایین.
  9. حائری، مسعود. (1379ش). بیع، در: دانشنامۀ جهان اسلام، (زیر نظر غلامعلی حداد عادل). تهران: بنیاد دایرة‌المعارف اسلامی.
  10. حر عاملی، محمد بن حسن. (1409ق). وسائل الشیعه. قم: مؤسسة آل البیت(ع).
  11. حسینی شاهرودی، محمود. (1385ش). نتائج الأفکار فی الأصول. قم: آل مرتضی(ع).
  12. حکیم، سید محسن. (بی‌تا). نهج الفقاهه. قم: انتشارات 22بهمن.
  13. خمینی، سید روح‌الله. (1421ق). البیع. تهران: مؤسسۀ تنظیم و نشر آثار امام خمینی(ره).
  14. خمینی، سید روح‌الله. (بی‌تا). تحریر الوسیله. قم: دار العلم.
  15. خویی، سید ابوالقاسم. (1422ق). مصباح الأصول، (تقریرات واعظ حسینی). قم: مؤسسة إحیاء آثار الإمام الخوئی.
  16. خویی، سید ابوالقاسم. (بی‌تا). مصباح الفقاهه. انتشارات وجدانی.
  17. زبیدی، محمد مرتضی. (1306ق). تاج العروس. بیروت: دار مکتبة الحیاه.
  18. صدر، سید محمدباقر. (1405ق). دروس فی علم الأصول. بیروت: دار المنتظر.
  19. طباطبایی یزدی، سید محمد. (1419ق). عروة الوثقی، (تصحیح احمد محسنی سبزواری). قم: دفتر انتشارات اسلامی.
  20. عاملی، محمد بن مکی، (شهید اول). (بی‌تا). القواعد والفوائد، (تصحیح سید عبدالهادی حکیم). قم: مکتبة المفید.
  21. عبدالساتر، حسن. (1418ق). بحوث فی علم الأصول. بیروت: الدار الإسلامیه.
  22. فاضل لنکرانی، محمد. (1381ش). اصول فقه شیعه. قم: مرکز فقهى ائمۀ اطهار(ع).
  23. فراهیدی، خلیل بن احمد. (1405ق). العین. قم: دار الهجره.
  24. فیروزآبادی، محمد بن یعقوب. (بی‌تا). القاموس المحیط. بیروت: دار المعرفه.
  25. محدث نوری، میرزا حسین. (1408ق). مستدرک الوسائل. بیروت: مؤسسة آل البیت(ع).
  26. مشکینى اردبیلى، علی. (1374ش). اصطلاحات الأصول. قم: الهادی.
  27. نائینی، محمدحسین. (1413ق). المکاسب والبیع. قم: مؤسسۀ نشر اسلامی.
  28. نائینی، محمدحسین. (1418ق). منیة الطالب. قم: مؤسسة النشر الإسلامی.
  29. نجفی، محمدحسن. (1367ش). جواهر الکلام. تهران: دار الکتب الإسلامیه.
  30. نراقی، محمد بن احمد. (1422ق). مشارق الأحکام. قم: کنگرۀ بزرگداشت محققان ملا مهدی و ملا احمد نراقی.
آمار
تعداد مشاهده مقاله: 1,375
تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 237