سامانه مدیریت نشریات علمی دانشگاه علوم اسلامی رضوی

سعیدی, محمد علی, میری, مهدی, کرمی, فرزانه, پولادین طرقی, حجت. (1403). باز‌پژوهی فقهی - حقوقی اسقاط حق شفعه قبل از بیع توسط شفیع. , 16(30), 113-135. doi: 10.30513/cjd.2023.4704.1792
محمد علی سعیدی; مهدی میری; فرزانه کرمی; حجت پولادین طرقی. "باز‌پژوهی فقهی - حقوقی اسقاط حق شفعه قبل از بیع توسط شفیع". , 16, 30, 1403, 113-135. doi: 10.30513/cjd.2023.4704.1792
سعیدی, محمد علی, میری, مهدی, کرمی, فرزانه, پولادین طرقی, حجت. (1403). 'باز‌پژوهی فقهی - حقوقی اسقاط حق شفعه قبل از بیع توسط شفیع', , 16(30), pp. 113-135. doi: 10.30513/cjd.2023.4704.1792
سعیدی, محمد علی, میری, مهدی, کرمی, فرزانه, پولادین طرقی, حجت. باز‌پژوهی فقهی - حقوقی اسقاط حق شفعه قبل از بیع توسط شفیع. , 1403; 16(30): 113-135. doi: 10.30513/cjd.2023.4704.1792

باز‌پژوهی فقهی - حقوقی اسقاط حق شفعه قبل از بیع توسط شفیع

آموزه‌های فقه مدنی
مقاله 5، دوره 16، شماره 30، دی 1403، صفحه 113-135    اصل مقاله (695.25 K)
نوع مقاله: پژوهشی
شناسه دیجیتال (DOI): 10.30513/cjd.2023.4704.1792
نویسندگان
محمد علی سعیدی* 1؛ مهدی میری2؛ فرزانه کرمی2؛ حجت پولادین طرقی3
1استادیار، گروه حقوق، دانشگاه علوم اسلامی رضوی، مشهد، ایران.
2دانش‌آموختۀ دکتری، گروه حقوق خصوصی، دانشگاه علوم اسلامی رضوی، مشهد، ایران.
3دانشجوی دکتری، گروه حقوق خصوصی، دانشگاه علوم اسلامی رضوی، مشهد، ایران.
چکیده
در فقه امامیه نسبت به امکان اسقاط حق شفعه قبل از بیع سه دیدگاه مختلف وجود دارد: مشهور فقها اسقاط حق شفعه قبل از بیع را نپذیرفته‌اند، برخی از فقها آن را پذیرفته و برخی هم قائل به تفصیل شده‌اند. قانون مدنی نسبت به این مسئله سکوت اختیار کرده است. دکترین حقوقی علی‌رغم اختلاف، عمدتاً سقوط حق شفعه قبل از بیع را با تکیه‌ بر اطلاق مادۀ 822 قانون مدنی و اخذ وحدت ملاک از مادۀ 448 پذیرفته است. رویۀ قضائی نیز این مسئله را تأیید می‌کند. در این پژوهش دیدگاه‌های مختلف در فقه امامیه و حقوق موضوعه با روش توصیفی - تحلیلی ارزیابی شده و این نتیجه به دست آمده است که به لحاظ فقهی - حقوقی، در جایی که شفیع به شریک خود پیشنهاد فروش بدهد یا به شخص ثالث پیشنهاد خرید سهم شریک را بدهد با این قید که از اعمال حق شفعه خود صرف‌نظر نماید، حق او ساقط می‌گردد، چراکه اعلام او دلالت بر اعراض از حق شفعه دارد. اما در جایی که شفیع پیشنهاد خرید سهم شریک را رد نماید، صِرف رد پیشنهاد، دلالت بر اعراض شفیع از حق شفعه ندارد، بلکه احتمال دارد با توجه به اوضاع حاکم بر بازار، ابزاری برای در نظر گرفتن سود و زیان استفاده یا عدم استفاده از حق شفعه در آینده باشد.
کلیدواژه‌ها
حق شفعه؛ اسقاط؛ شفیع؛ اعراض
مراجع
  1. قرآن کریم
  2. ابن‌ادریس حلی، محمد بن منصور. (1410). السرائر الحاوی لتحریر الفتاوی. قم: دفتر انتشارات اسلامی.
  3. ابوداود، سلیمان بن اشعث. (1420). سنن أبی داوود. قاهره: دار الحدیث.
  4. احسائی، ابن‌ابی‌جمهور محمد بن علی. (1405). عوالی اللئالی العزیزیه. قم: دار سیدالشهداء للنشر.
  5. اردبیلی، احمد بن محمد. (1403). مجمع الفائده والبرهان فی شرح إرشاد الأذهان. قم: دفتر انتشارات اسلامی.
  6. اصفهانی، سید ابوالحسن. (1422). وسیلة النجاه. قم: مؤسسۀ تنظیم و نشر آثار امام خمینی(ره).
  7. امامی، سید حسن. (بی‌تا). حقوق مدنی. تهران: انتشارات اسلامیه.
  8. بحرانی، یوسف بن احمد. (1405). الحدائق الناضرة فی أحکام العترة الطاهره. قم: دفتر انتشارات اسلامی.
  9. پورکریمی دارنجانی، مسلم. (1397). زوال شفعه در فقه امامیه و حقوق ایران. (استاد راهنما: مجید سربازیان). پایان‌نامۀ کارشناسی ارشد، دانشگاه شیراز، دانشکده حقوق و علوم سیاسی. گروه حقوق خصوصی.
  10. تبریزی، جواد بن علی. (1426). منهاج الصالحین. قم: مجمع الإمام المهدی(عج).
  11. جعفری لنگرودی، محمدجعفر. (1378). مبسوط در ترمینولوژی حقوق. تهران: گنج دانش.
  12. حر‌ عاملی، محمد بن حسن. (1409). تفصیل وسائل‌الشیعه إلی تحصیل مسائل الشریعه. قم: مؤسسة آل البیت(ع).
  13. حسینی روحانی، سید محمدصادق. (1412). فقه الصادق(ع). قم: دار الکتاب - مدرسۀ امام صادق(ع).
  14. حلبی، ابن‌زهره، حمزة بن علی. (1417). غنیة النزوع إلی علمی الأصول والفروع. قم: مؤسسۀ امام‌ صادق(ع).
  15. حلی (علامه)، حسن بن یوسف «الف». (1413). مختلف الشیعه فی أحکام الشریعه. قم: دفتر انتشارات اسلامی.
  16. حلی (علامه)، حسن بن یوسف. (1410). إرشاد الأذهان إلی أحکام الإیمان. قم: دفتر انتشارات اسلامی.
  17. حلی (علامه)، حسن بن یوسف. (1411). تبصرة المتعلمین فی أحکام الدین. تهران: وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی.
  18. حلی (علامه)، حسن بن یوسف. (1413). قواعد الأحکام فی معرفة الحلال والحرام. قم: دفتر انتشارات اسلامی.
  19. حلی (علامه)، حسن بن یوسف. (1414). تذکرة الفقهاء، (چاپ جدید). قم: مؤسسة آل البیت(ع).
  20. حلی (علامه)، حسن بن یوسف. (1420). تحریر الأحکام الشرعیة علی مذهب الإمامیه، (چاپ جدید). قم: مؤسسه امام صادق(ع).
  21. حلی (فخرالمحققین)، محمد بن حسن. (1387). إیضاح الفوائد فی شرح مشکلات القواعد. قم: مؤسسۀ اسماعیلیان.
  22. حلی (محقق)، جعفر بن حسن. (1408). شرائع الإسلام فی مسائل الحلال والحرام. قم: مؤسسۀ اسماعیلیان.
  23. حلی (محقق)، جعفر بن حسن. (1418). المختصر النافع فی فقه الإمامیه. قم: مؤسسة المطبوعات الدینیه.
  24. حلی، جمال‌الدین احمد بن محمد. (1407). المهذب البارع فی شرح المختصر النافع. قم: دفتر انتشارات اسلامی.
  25. حلی، مقداد بن عبدالله. (1404). التنقیح الرائع لمختصر الشرائع. قم: کتابخانۀ آیت‌الله مرعشی نجفی.
  26. حلی، یحیی بن سعید. (1405). الجامع للشرائع. قم: مؤسسة سید الشهداء العلمیه.
  27. خمینی، سید روح‌الله. (بی‌تا). تحریر الوسیله. قم: دار العلم.
  28. خویی، سید ابوالقاسم. (1410). منهاج الصالحین. قم: نشر مدینة العلم.
  29. سبزواری، سید عبدالاعلی. (1413). مهذب الأحکام فی بیان الحلال والحرام. قم: مؤسسة المنار.
  30. سبزواری، سید عبدالأعلی. (بی‌تا). جامع الأحکام الشرعیه. قم: مؤسسة المنار.
  31. سبزواری، محمدباقر. (1423). کفایة الأحکام. قم: دفتر انتشارات اسلامی.
  32. سید مرتضی، علی ‌بن حسین. (1415). الانتصار فی انفرادات الإمامیه. قم: دفتر انتشارات اسلامی.
  33. صفایی، سیدحسین و شعبانی کندسری، هادی. (1397). حقوق مدنی (وصیت، ارث، شفعه). تهران: شرکت سهامی انتشار.
  34. طاهری، حبیب‌الله. (1418). حقوق مدنی. قم: دفتر انتشارات اسلامی.
  35. طباطبایی‌حائری، علی بن محمد. (1418). ریاض المسائل فی تحقیق الأحکام بالدلائل، (چاپ جدید). قم: مؤسسة آل البیت(ع).
  36. طوسی، محمد بن حسن. (1387). المبسوط فی فقه الإمامیه. تهران: المکتبة المرتضویه.
  37. طوسی، محمد بن حسن. (1400). النهایة فی مجرد الفقه والفتاوی. بیروت: دار الکتاب العربی.
  38. طوسی، محمد بن حسن. (1407). تهذیب الأحکام. تهران: دار الکتب الإسلامیه.
  39. طوسی، محمد بن علی. (1408). الوسیلة إلی نیل الفضیله. قم: کتابخانۀ آیت‌الله مرعشی نجفی.
  40. عاملی (شهید اول)، محمد بن مکی. (1414). غایة المراد فی شرح نکت الإرشاد. قم: دفتر تبلیغات اسلامی.
  41. عاملی (شهید اول)، محمد بن مکی. (1417). الدروس الشرعیه فی فقه الإمامیه. قم: دفتر انتشارات اسلامی.
  42. عاملی (شهید ثانی)، زین‌الدین بن علی. (1413). مسالک الأفهام إلی تنقیح شرایع الإسلام. قم: مؤسسة المعارف الإسلامیه.
  43. عاملی (محقق ثانی)، علی بن حسین. (1414). جامع المقاصد فی شرح القواعد. قم: مؤسسة آل البیت(ع).
  44. عباسپور، تقی. (1397). زوال حق شفعه از منظر فقه امامیه و قانون مدنی. (استاد راهنما: اسلام محمدزاده). پایان‌نامۀ کارشناسی ارشد، دانشگاه آزاد اسلامی واحد ماکو. گروه حقوق خصوصی.
  45. فیض کاشانی، محمد محسن بن شاه‌مرتضی. (بی‌تا). مفاتیح الشرائع. قم: کتابخانۀ آیت‌الله مرعشی نجفی.
  46. قاسم‌زاده، سید مرتضی. (1391). حقوق مدنی (حق شفعه، وصیت و ارث). تهران: انتشارات دادگستر.
  47. کاتوزیان، ناصر. (1370). ایقاع نظریۀ عمومی - ایقاع معین. تهران: یلدا.
  48. کاتوزیان، ناصر. (1387). دورۀ مقدماتی حقوق مدنی (شفعه، وصیت، ارث). تهران: میزان.
  49. کلینی، محمد بن یعقوب. (1407). الکافی، تهران: دار الکتب الإسلامیه.
  50. متقی هندی، علی بن حسام‌الدین. (1405). کنز العمال فی سنن الأقوال والأفعال. بیروت: مؤسسة الرساله.
  51. محقق داماد، سید مصطفی. (1426). ایقاع، اخذ به شفعه. تهران: مرکز نشر علوم اسلامی.
  52. محمودی، احسان. (1392). بررسی امکان اسقاط حقوق احتمالی. (استاد راهنما: محمود امامی نمینی). پایان‌نامۀ کارشناسی ارشد، دانشگاه علامه محدث نوری، دانشکدۀ اقتصاد و علوم اداری. گروه حقوق خصوصی.
  53. معلم، محمد. (1377). حق شفعه و شرایط آن در حقوق مدنی ایران و فقه امامیه. (استاد راهنما: ابوالحسن محمدی). پایان‌نامۀ کارشناسی ارشد، دانشگاه تهران. مجتمع آموزش عالی قم. گروه حقوق خصوصی.
  54. مفید، محمد بن محمد عکبری. (1413). المقنعه. قم: کنگرۀ جهانی هزارۀ شیخ مفید.
  55. نجفی، محمد‌حسن. (1404). جواهر الکلام فی شرح شرایع الإسلام. بیروت: دار إحیاء التراث العربی.
  56. نوری، میرزا حسین. (1408). مستدرک الوسائل ومستنبط المسائل. بیروت: مؤسسة آل البیت(ع).
  57. وحید خراسانی، حسین. (1428). منهاج الصالحین. قم: مدرسۀ امام باقر(ع).
آمار
تعداد مشاهده مقاله: 1,288
تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 322