سامانه مدیریت نشریات علمی دانشگاه علوم اسلامی رضوی

علیشاهی قلعه‌جوقی, ابوالفضل, طائی, فریبا, ناصری, شیما, بختیاری, ابوالحسن. (1403). مبانی حجیتی «جمع بین حقین» و کاربردهای آن در فقه امامیه. , 16(30), 183-204. doi: 10.30513/cjd.2023.4805.1810
ابوالفضل علیشاهی قلعه‌جوقی; فریبا طائی; شیما ناصری; ابوالحسن بختیاری. "مبانی حجیتی «جمع بین حقین» و کاربردهای آن در فقه امامیه". , 16, 30, 1403, 183-204. doi: 10.30513/cjd.2023.4805.1810
علیشاهی قلعه‌جوقی, ابوالفضل, طائی, فریبا, ناصری, شیما, بختیاری, ابوالحسن. (1403). 'مبانی حجیتی «جمع بین حقین» و کاربردهای آن در فقه امامیه', , 16(30), pp. 183-204. doi: 10.30513/cjd.2023.4805.1810
علیشاهی قلعه‌جوقی, ابوالفضل, طائی, فریبا, ناصری, شیما, بختیاری, ابوالحسن. مبانی حجیتی «جمع بین حقین» و کاربردهای آن در فقه امامیه. , 1403; 16(30): 183-204. doi: 10.30513/cjd.2023.4805.1810

مبانی حجیتی «جمع بین حقین» و کاربردهای آن در فقه امامیه

آموزه‌های فقه مدنی
مقاله 8، دوره 16، شماره 30، دی 1403، صفحه 183-204    اصل مقاله (664.6 K)
نوع مقاله: پژوهشی
شناسه دیجیتال (DOI): 10.30513/cjd.2023.4805.1810
نویسندگان
ابوالفضل علیشاهی قلعه‌جوقی* 1؛ فریبا طائی2؛ شیما ناصری3؛ ابوالحسن بختیاری4
1دانشیار، گروه آموزش الهیات، دانشگاه فرهنگیان، تهران، ایران.
2دانشجوی دکتری، گروه فقه و حقوق، دانشگاه مازندران، مازندران، ایران.
3دانش‌آموختۀ کارشناسی ارشد، گروه حقوق خصوصی، دانشگاه فردوسی مشهد، مشهد، ایران.
4استادیار، گروه آموزش معارف اسلامی، دانشگاه فرهنگیان، تهران، ایران.
چکیده
یکی از مباحث پرکاربرد در ذیل قاعدۀ لاضرر و لاضرار مبحث جمع بین حقین می‌باشد. در‌ واقع، جمع بین حقین یک قاعدۀ فقه مدنی است که برای دفع ضرر به آن استناد می‌شود، هرچند فقیهان آن را به‌عنوان یک قاعدۀ فقهی مستقل مطرح نکرده‌اند. جمع بین حقین به منظور ایجاد راهکاری برای جلوگیری از ضرر ارائه می‌شود و این، دلیل حاکمیت قاعدۀ لاضرر بر سایر قواعد فقهی می‌باشد که عقل نیز به آن حکم می‌کند. همچنین در ابواب متعدد فقهی و حقوقی مانند عقد بیع، افلاس، مهریه، ضمان، شفعه و غیره کاربرد دارد. پژوهشگران در این مقاله با روش توصیفی- تحلیلی همراه با مراجعه به منابع حقوق‌دانان و اقوال فقهای امامیه درصدد بررسی مهم‌ترین دلایل جمع بین حقین می‌باشند که با توجه به این دلایل، به جنبه‌های مختلف قاعدۀ جمع بین حقین و کارکرد و مصادیق آن در امور مدنی و امور کیفری پرداخته می‌شود. زمانی‌که بین حق دو نفر تزاحم به وجود بیاید و امکان ترجیح یکی بر دیگری وجود نداشته باشد، به‌ دلیل عدم ضرر دیدن و ضرر رساندن، بین حق طرفین جمع می‌گردد، چراکه ضرر در اسلام نفی شده است.
کلیدواژه‌ها
جمع حقین؛ قاعدۀ لاضرر؛ عدل و انصاف؛ دفع ضرر
مراجع
  1. قرآن کریم.
  2. ابن‌منظور، محمد بن مکرم. (1414ق). لسان العرب. بیروت: دار صادر.
  3. ابن‌بابویه (صدوق)، محمد بن علی. (1413ق). من لا یحضره الفقیه. قم: دفتر انتشارات اسلامى.
  4. احسائی، ابن‌ابی‌جمهور. (1403ق). عوالی الئالی العزیزیه فی الأحادیث الدینیه. قم: مؤسسة سیدالشهداء(ع).
  5. انصاری، مرتضی بن محمدامین. (1410ق). المکاسب. قم: دار الکتاب.
  6. ایروانی، علی. (1379ق). حاشیة المکاسب. قم: کتبی نجفی.
  7. بحرانی، یوسف بن احمد. (1363ش). الحدائق الناضره فی أحکام العترة الطاهره. قم: مؤسسة النشر الإسلامی.
  8. بیهقی کیدری، قطب‌الدین. (1374ش). إصباح الشیعة بمصباح الشریعة. قم: مؤسسة الإمام الصادق(ع).
  9. ترحینی عاملی، سید محمدحسین. (1396ش). الزبدة الفقهیة فی شرح الروضة البهیة. قم: ذوی‌القربی.
  10. جزایری، محمدجعفر. (1416ق). هدی الطالب فی شرح المکاسب. قم: طلیعة النور.
  11. جمعی از پژوهشگران. (1387ش). فرهنگ فقه مطابق مذهب اهل‌بیت(ع)، (زیر نظر سید محمود هاشمی شاهرودی). قم: مؤسسۀ فقه اسلامی.
  12. حسینی روحانی، محمدصادق. (1392ش). فقه الصادق(ع). قم: دار الکتاب.
  13. حسینی روحانی، محمدصادق. (1429ق). منهاج الفقاهه. قم: انوار الهدی.
  14. حسینی عاملی، سید جواد بن محمد. (1386ش). مفتاح الکرامه فی شرح قواعد العلامه. قم: دفتر انتشارات اسلامی.
  15. حلی (علامه)، حسن بن یوسف. (1425ق). نهایة الوصول إلی علم الأصول. قم: مؤسسة الإمام الصادق(ع).
  16. حلی (محقق)، جعفر بن حسن. (1408ق). شرایع الإسلام. تهران: اعلمی.
  17. خمینی، سید روح‌الله. (1409ق). تحریر الوسیله. تهران: مؤسسۀ تنظیم و نشر آثار امام خمینی(ره).
  18. خویی، سید ابوالقاسم. (1371ش). مبانی تکملة المنهاج. قم: العلمیه.
  19. راغب اصفهانی، حسین بن محمد. (1416ق). مفردات ألفاظ القرآن. دمشق: دار القلم.
  20. راوندی، سعید بن هبةالله. (1405ق). فقه القرآن. قم: کتابخانۀ عمومی آیت‌الله ‌مرعشی نجفی(ره).
  21. رشتی، حبیب‌الله محمد بن علی. (1407ق). فقه الإمامیه. تهران: مکتبة الداوری.
  22. زبیدی، محمد بن محمد. (1414ق). تاج العروس من جواهر القاموس. بیروت: دار الفکر.
  23. سبحانی تبریزی، جعفر. (1391ش). أحکام القصاص فی الشریعة الإسلامیة الغراء. تهران: مؤسسۀ امام صادق(ع).
  24. سبحانی تبریزی، جعفر. (1396ش). آرشیو درس خارج فقه. اصفهان: مرکز تحقیقات رایانه‌ای قائمیه.
  25. سبحانی تبریزی، جعفر. (1420ق). الخمس فی الشریعة الإسلامیة الغراء. قم: مؤسسۀ امام صادق(ع).
  26. سبزواری، سید عبدالعلی. (1388ش). مهذب الأحکام فی بیان حلال والحرام. قم: دار التفسیر.
  27. شبیری زنجانی، موسی. (1385ش). کتاب نکاح. قم: مؤسسۀ پژوهشی رأی‌پرداز.
  28. طاهری، حبیب‌الله. (1391ش). حقوق مدنی. قم: دفتر انتشارات اسلامی.
  29. طباطبایی، محمد بن علی، (بی­تا). المناهل. قم: مؤسسة آل البیت(ع).
  30. طوسی، محمد بن حسن. (1378ق). المبسوط فی فقه الامامیه. نجف: مکتبة المرتضویه.
  31. عاملی (شهید ثانی)، زین‌الدین بن علی. (1389ش). الروضة البهیه فی الشرح اللمعة الدمشقیه. تهران: مجمع الفکر الإسلامی.
  32. عاملی (شهید ثانی)، زین‌الدین بن علی. (1413ق). مسالک الأفهام إلی تنقیح شرائع الإسلام. قم: مؤسسة المعارف الإسلامیه.
  33. عاملی (محقق کرکی)، علی بن عبدالعالی. (1414ق). جامع المقاصد فی شرح القواعد. قم: مؤسسة آل البیت(ع).
  34. عبدالرحمن، محمود. (1419ق). معجم المصطلحات والألفاظ الفقهیه. قاهره: دار الفضیله.
  35. عمید زنجانی، عباسعلی. (1382ش). آیات الأحکام. تهران: دفتر مطالعات و تحقیقات علوم اسلامی.
  36. فاضل صیمری، مفلح بن حسن. (1420ق). غایة المرام فی شرح شرائع الإسلام. بیروت: دار الهادی.
  37. کلینی، محمد بن یعقوب. (1387ش). الکافی. قم: مؤسسۀ علمی فرهنگی دارالحدیث.
  38. محقق داماد، سید مصطفی. (1381ش). قواعد فقه، بخش مدنی 2. تهران: سمت.
  39. مروج، حسین. (1379ش). اصطلاحات فقهی. قم: بخشایش.
  40. مصطفوی، سید حسن. (1368ش). التحقیق فی کلمات القرآن الکریم. تهران: وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی.
  41. مکارم شیرازی، ناصر. (1382ش). کتاب النکاح. تهران: امام علی بن ابیطالب(ع).
  42. نجفی، محمدحسن. (1393ش). جواهر الکلام فی شرح شرائع الإسلام. تهران: دار الکتب الإسلامیه.
آمار
تعداد مشاهده مقاله: 809
تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 251