سامانه مدیریت نشریات علمی دانشگاه علوم اسلامی رضوی

درخشانی (نویسنده مسئول), سیدمحمدامین, آزادپرور, مهدی. (1402). مقایسه تطبیقی خلافت از نگاه شیخ صدوق و ابن عربی. , 17(31), 73-97. doi: 10.30513/ipd.2023.4933.1416
سیدمحمدامین درخشانی (نویسنده مسئول); مهدی آزادپرور. "مقایسه تطبیقی خلافت از نگاه شیخ صدوق و ابن عربی". , 17, 31, 1402, 73-97. doi: 10.30513/ipd.2023.4933.1416
درخشانی (نویسنده مسئول), سیدمحمدامین, آزادپرور, مهدی. (1402). 'مقایسه تطبیقی خلافت از نگاه شیخ صدوق و ابن عربی', , 17(31), pp. 73-97. doi: 10.30513/ipd.2023.4933.1416
درخشانی (نویسنده مسئول), سیدمحمدامین, آزادپرور, مهدی. مقایسه تطبیقی خلافت از نگاه شیخ صدوق و ابن عربی. , 1402; 17(31): 73-97. doi: 10.30513/ipd.2023.4933.1416

مقایسه تطبیقی خلافت از نگاه شیخ صدوق و ابن عربی

آموزه‌های فلسفۀ اسلامی
مقاله 5، دوره 17، شماره 31، آذر 1401، صفحه 73-97    اصل مقاله (458.96 K)
نوع مقاله: علمی پژوهشی
شناسه دیجیتال (DOI): 10.30513/ipd.2023.4933.1416
نویسندگان
سیدمحمدامین درخشانی (نویسنده مسئول)* 1؛ مهدی آزادپرور2
1دانشجوی دکتری فلسفه اسلامی، دانشگاه علامه طباطبائی
2استادیار گروه فلسفه و کلام جامعه المصطفی العالمیه، شعبه اصفهان
چکیده
مسئله خلافت در حوزه‌های مختلف معارف دینی، مورد تفسیر و شرح و بسط قرار گرفته است. مطالعه تطبیقی در این دیدگاه‌ها و ایجاد گفتمان میان آن‌ها به ظهور آثار و نتایج جدید کمک خواهد کرد. اگرچه هم از نظر شیخ صدوق و هم در نگاه ابن عربی، خلیفه دارای دو سویۀ آسمانی و زمینی و مرجع سیاسی و علمی و معنوی جامعه بوده، جعل این منصب در عالم ظاهر به اراده الهی و خارج از انتخاب مردم است و به حسب باطن، خلیفه واسطه فیض و سبب بقای عالم به شمار می آید، اما نگرش کلامی شیخ صدوق و گرایش عرفانی ابن عربی باعث ایجاد وجوه تفارقی میان این دو دیدگاه شده است که برخی از آن‌ها مهم و قابل توجه است؛ از جمله اینکه شیخ صدوق خلافت را برآمده از صفت الهی «الانتصاف لأولیائه من أعدائه» و برای جلوگیری از ایجاد جبر در عالم دانسته است، اما ابن عربی خلیفه را مظهر اسم جامع «اللّٰه» معرفی کرده و برای خلافت، دو مرتبه باطنی یعنی حقیقت محمدیه، و ظاهری یعنی مصادیق بشری اولیاء در نظر گرفته است. همچنین ابن عربی میان خلافت الهی و خلافت رسول تفکیک کرده و خلیفة اللّٰه را به عنوان مرجع سیاسی و علمی معرفی نموده است.
کلیدواژه‌ها
شیخ صدوق؛ ابن عربی؛ خلافت؛ ولایت
مراجع
  1. قرآن کریم.
  2. ابن عربی، ابوبکر محیی‌الدین محمد بن علی الحاتمی الطائی، الفتوحات المکیه، بیروت، دار صادر، بی‌تا.
  3. همو، فصوص الحکم، قاهره، دار احیاء الکتب العربیه، 1946 م.
  4. همو، نقش الفصوص، تهران، وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، 1370 ش.
  5. ابن منظور افریقی مصری، ابوالفضل جمال‌الدین محمد بن مکرم، لسان العرب، بیروت، دار صادر، 1414 ق.
  6. جوادی والا، محمود، «خلافت الهی از دیدگاه ابن عربی»، فصلنامه معارف عقلی، سال پنجم، شماره 2 (پیاپی 16)، پاییز 1389 ش.
  7. جوهری، اسماعیل بن حماد، الصحاح، تاج اللغة و صحاح العربیه، تحقیق و تصحیح احمد عبدالغفور عطار، بیروت، دار العلم للملایین، 1376 ق.
  8. جهانگیری، محسن، محیی‌الدین ابن عربی چهره برجسته عرفان اسلامی، تهران، دانشگاه تهران، 1390 ش.
  9. راغب اصفهانی، ابوالقاسم حسین بن محمد، مفردات الفاظ القرآن، بیروت، دار القلم، 1412 ق.
  10. صدوق، ابوجعفر محمد بن علی بن حسین بن موسی بن بابویه قمی، الاعتقادات، قم، مؤسسه امام هادی‰، 1392 ش.
  11. همو، المقنع، قم، مؤسسه امام هادی‰، 1415 ق.
  12. همو، کتاب الهدایة (فی الاصول و الفروع)، قم، مؤسسه امام هادی، 1390 ش.
  13. همو، کمال الدین و تمام النعمه، تهران، اسلامیه، 1395 ق.
  14. علامه حلّی، ابومنصور جمال‌الدین حسن بن یوسف بن مطهر اسدی، کشف المراد فی شرح تجرید الاعتقاد، قم، دفتر انتشارات اسلامی، 1413 ق.
  15. فخرالدین رازی، ابوعبداللّٰه محمد بن عمر، التفسیر الکبیر (مفاتیح الغیب)، بیروت، دار احیاء التراث العربی، 1420 ق.
  16. فراهیدی، خلیل بن احمد، کتاب العین، چاپ دوم، قم، هجرت، 1409 ق.
  17. قیصری، شرف‌الدین داوود بن محمود، رسائل قیصری، تهران، مٶسسه پژوهشی حکمت و فلسفه ایران، 1381 ش.
  18. کلباسی، مجتبی، «تفسیر آیه خلافت از دیدگاه شیخ صدوق»، فصلنامه انتظار موعود، سال پانزدهم، شماره 48، بهار 1394 ش
  19. یزدان‌پناه، سید یداللّٰه، مبانی و اصول عرفان نظری، نگارش سیدعطاء انزلی، قم، مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی، 1389 ش.
آمار
تعداد مشاهده مقاله: 463
تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 293