دانشجوی دکتری حقوق جزا و جرمشناسی، دانشکدۀ حقوق، دانشگاه علوم قضایی، تهران، ایران.
چکیده
قانون آیین دادرسی کیفری ۱۳۹۲ کوشیده است با پیشبینی تشکیل پروندهٔ شخصیت در مرحلهٔ تحقیقات مقدماتی، گامی مهم در راستای گسترش قلمرو اصل تفرید و متناسبسازی تصمیمات قضایی با شخصیت متهم بردارد. تشکیل پروندهٔ شخصیت از آن جهت در مرحلهٔ تحقیقات مقدماتی حائز اهمیت است که مقامات دادسرا با ملاحظهٔ مؤلفههای درونی، جسمی، خانوادگی و اجتماعی متهم، پی به انگیزهها و علل مؤثر در وقوع جرم برده و متناسب با شخصیت متهم، بهترین تصمیم را اتخاذ کنند. پژوهش حاضر با بهرهگیری از روش توصیفی-تحلیلی و جمعآوری اطلاعات از طریق مطالعات کتابخانهای و با تأکید بر رویکرد رویهٔ قضایی ایران به کاربست پروندهٔ شخصیت در تحقیقات جنایی، به بررسی تأثیرگذاری پروندهٔ شخصیت در مرحلهٔ تحقیقات مقدماتی پرداخته است. یافتههای تحقیق نشان میدهد که امکان بهرهمندی از پروندهٔ شخصیت در تمامی تصمیمات، اجزاء و مقاطع مختلف تحقیقات مقدماتی وجود دارد؛ از جمله، آغاز آن با فرآیند احضار و جلب، میانۀ آن با تفهیم اتهام، بازجویی از متهم، صدور قرار تأمین و نظارت قضایی، و پایان آن با قرار نهایی و کیفرخواست. با این حال، مقامات تعقیب و تحقیق با محدودسازی، در پی استفادهٔ حداقلی از پروندهٔ شخصیت هستند. از یک سو، پیش از صدور قرار تأمین کیفری، اساساً پروندهٔ شخصیت تشکیل نمیشود و در نتیجه، اقدامات و تصمیمات قضایی تا این مرحله خالی از تأثیرپذیری است. از سوی دیگر، تنها در موارد الزامیِ تشکیل پرونده، مانند فک قرار تأمین منتهی به بازداشت متهم یا صدور برخی از نهادهای ارفاقی همچون قرار تعلیق تعقیب برای اطفال و نوجوانان، آن هم نه بهطور همهجانبه و فراگیر، اقدام به تشکیل پروندهٔ شخصیت میشود.
آشوری، محمد، و عظیمزاده، شادی. (1392 ش). جایگاه پرونده شخصیت در فرایند پیشگیری از پایدار شدنِ بزهکاری جوانان. فصلنامه مطالعات حقوقی، 43(1)، 195-213.
https://doi.org/10.22059/jlq.2013.35287
آقامیرسلیم، مرضیه سادات. (1390 ش). جایگاه پرونده شخصیت در نظام کیفری ایران و کانادا، (استاد راهنما: علیحسین نجفی ابرندآبادی). پایاننامه کارشناسی ارشد. دانشگاه امام صادق(ع). گروه حقوق جزا و جرمشناسی.
آنسل، مارک. (1395 ش). دفاع اجتماعی، (ترجمۀ محمد آشوری و علیحسین نجفی ابرندآبادی). تهران: گنج دانش.
ابراهیمی، شهرام؛ اشرافی، ارسلان؛ علیزاده، فاطمه. (1394ش). معیارهای تشخیص بزهکاران اتفاقی و واکنش متناسب در برابر آنها. فصلنامه قضاوت، 15(83)، 143-173.
پرادل، ژان. (1402 ش). تاریخ اندیشههای کیفری، ترجمۀ علیحسین نجفی ابرندآبادی، چاپ سیزدهم، تهران، انتشارات سمت.
حاجیدهآبادی، محمدعلی و زهرا ساریخانی. (1395 ش). «فردیسازی مجازات و جلوههای آن در نظام سیاست کیفری»، فصلنامه فقه و حقوق، سال 2، شماره 6.
حاجیدهآبادی، محمدعلی، محمدخلیل صالحی و محسن مرادی. (بهار-تابستان 1396 ش). «موقعیت داشتن تعقیب در نظام کیفری ایران با نگاهی تطبیقی»، مجله آموزههای حقوق کیفری، شماره 13.
حجتی، سیدمهدی. (1389 ش). قانون مجازات اسلامی در نظم حقوقی کنونی، چاپ اول، تهران، انتشارات آوا.
خالقی، علی. (1402 ش). آیین دادرسی کیفری، جلد اول، چاپ چهل و هفتم، تهران، انتشارات شهر دانش.
خالقی، علی. (1402 ش). نکتهها در قانون آیین دادرسی کیفری، چاپ بیستم، تهران، انتشارات شهر دانش.
دهخدا، علی اکبر. (1373 ش). لغتنامه دهخدا، جلد سوم، چاپ اول، تهران، انتشارات دانشگاه تهران.
رستمیتبریزی، لمیاء. (1395 ش). «جلوههای حقوق شهروندی در قانون آیین دادرسی کیفری 1392»، مجموعه مقالات همایش قانون آیین دادرسی کیفری، چاپ اول، تهران، معاونت فرهنگی، اجتماعی و دانشجویی دانشگاه شهید بهشتی.
رضوی، سودابه. (1396ش). مفهوم خطرناکی در گسترۀ علوم جنایی، چاپ اول، تهران، انتشارات میزان.
سبزهعلی، راضیه، محمود اشرافی و مسعود حیدری. (1397 ش). «آثار تشکیل پرونده شخصیت در حقوق کیفری ایران»، مجله حقوقی دادگستری، سال 82، شماره 104.
طهماسبی، جواد. (1395 ش). «آیین دادرسی جرایم اشخاص حقوقی»، مجموعه مقالات همایش قانون آیین دادرسی کیفری، چاپ اول، تهران، معاونت فرهنگی، اجتماعی و دانشجویی دانشگاه شهید بهشتی.
عاکفی، لاله، امیر ایروانیان و امیر پاکنهاد. (1399 ش). «ضرورت تشکیل پرونده شخصیت در دادرسی اطفال و نوجوانان بزهکار از دیدگاه زنان کارشناس»، فصلنامه زن و جامعه، سال 11، شماره 4.
عباسی، شهاب. (1397 ش). بررسی جایگاه پرونده شخصیت در نظام کیفری اسلام و حقوق ایران، پایاننامه کارشناسی ارشد، تهران، دانشگاه آزاد اسلامی واحد تهران مرکز.
قائدی، سعید. (1403 ش). «دفاع مشروع افراطی در فرایند رسیدگی کیفری ایران (با تاکید بر قتل عمد)»، مجله پژوهشهای حقوقی، دوره 23، شماره 59.
قائدی، سعید. (1396 ش). حدود تفکیک مقام تعقیب از مقام تحقیق با تاکید بر قانون آیین دادرسی کیفری 1392، پایاننامه کارشناسی ارشد حقوق جزا و جرمشناسی، شیراز، دانشکده حقوق و علوم سیاسی دانشگاه شیراز.
کاظمی، سیدسجاد و حامد چگینی. (1402 ش). «قرارهای تامین کیفری و نظارت قضایی اشخاص حقوقی؛ تهدیدی جدی علیه تضمین حقوق بزهدیده»، مجله حقوقی دادگستری، دوره 87، شماره 121.
کینیا، مهدی. (1346 ش). علوم جنایی، جلد سوم، چاپ نخست، تهران، انتشارات دانشگاه تهران.
گسن، ریموند. (پاییز و زمستان 1385 ش). «ملاحظههایی درباره هدف آیین دادرسی کیفری»، ترجمۀ شهرام ابراهیمی، مجله حقوقی دادگستری، شماره 57-56.
ناجیزواره، مرتضی. (1401 ش). آشنایی با آیین دادرسی کیفری، جلد اول، چاپ نخست، تهران، انتشارات خرسندی.
نجفی ابرندآبادی، علیحسین. (1395 ش). آیین دادرسی کیفری، جدال قدرت- امنیت و حقوق- آزادیهای فردی، مجموعه مقالات همایش قانون آیین دادرسی کیفری، چاپ اول، تهران، انتشارات معاونت فرهنگی و دانشجویی دانشگاه شهید بهشتی.
نجفی ابرندآبادی، علیحسین (نیمسال نخست 1387-1386 ش). تقریرات جرمشناسی (بازپروری بزهکاران)، تهران، دانشگاه تربیت مدرس، دسترسپذیر در ir .
نجفی ابرندآبادی، علیحسین (نیمسال دوم 1383-1382 ش). تقریرات جرمشناسی (کلیات) ، تهران، دانشگاه شهید بهشتی، روزآمده شده تابستان 1402 تحت نظارت شهرام ابراهیمی، دسترسپذیر در ir .
نجفی ابرندآبادی، علیحسین (1388 ش). «رویکرد جرمشناختیِ قانون «حقوق شهروندی»»، در: مجموعه مقالات همایش حقوق شهروندی، دانشکده حقوق و علوم سیاسی دانشگاه تهران، نشر گرایش.
نجفیتوانا، علی. (1390 ش). جرمشناسی، چاپ یازدهم، تهران، انتشارات آموزش سنجش.
نوربها، رضا. (1383 ش). رشته جرمشناسی، چاپ نخست، تهران، انتشارات گنج دانش.
نوروزی، بهروز، نسرین مهرا، علی صفاری و محمدعلی مهدوی ثابت. (زمستان 1396 ش). «اصل اقتضاء تعقیب در قلمرو جرائم اطفال و نوجوانان در حقوق ایران و انگلستان»، فصلنامه تحقیقات حقوق خصوصی و کیفری، شماره 33.
نیازپور، امیرحسن. (1395 ش). هنجارمند شدن آموزههای جرمشناسانه در قانون آیین دادرسی کیفری 1392. در: مجموعه مقالات همایش قانون آیین دادرسی کیفری، (به کوشش معاونت فرهنگی، اجتماعی و دانشجویی دانشگاه شهید بهشتی). تهران: دانشگاه شهید بهشتی.
وروایی، اکبر. (1397 ش). سنجش پرونده شخصیت مجرمین. تهران: دانشگاه علوم انتظامی امین.
یورگ آلبرشت، هانس. (1395 ش). تورم جمعیت زندانها در جستجوی کارآمدترین راهحلها، (ترجمۀ بهزاد رضویفرد). تهران: مرکز تحقیقات استراتژیک مجمع تشخیص مصلحت نظام.
Nadjafi, A.H., L’internationalisation des apports de la criminologie par les instruments pénaux internationaux, in Mélanges offerts à Raymond Gassin, PUAM, 2007.
Reilly, James, Risk and protective factors of delinquency: Perspectives from professionals working with youth. Master of social work clinical research papers, 2012.
Steiner, Hans, Cauffman. Elizabeth, Duxbury, Elaine, Personality Traits in Juvenile delinquents, Relation to Criminal Behavior and Recidivism, child Adolescent psychiatry, California, 1999.
