سامانه مدیریت نشریات علمی دانشگاه علوم اسلامی رضوی

حقانی, عبدالخالق, صبوری پور, مهدی, میرکمالی, سید علیرضا. (1403). مطالعۀ تطبیقی تحولات مسئولیت کیفری در حقوق کیفری ایران و افغانستان (با تأکید بر قبض و بسط‌های سن مسئولیت کیفری). , 21(27), 153-172. doi: 10.30513/cld.2025.6014.1988
عبدالخالق حقانی; مهدی صبوری پور; سید علیرضا میرکمالی. "مطالعۀ تطبیقی تحولات مسئولیت کیفری در حقوق کیفری ایران و افغانستان (با تأکید بر قبض و بسط‌های سن مسئولیت کیفری)". , 21, 27, 1403, 153-172. doi: 10.30513/cld.2025.6014.1988
حقانی, عبدالخالق, صبوری پور, مهدی, میرکمالی, سید علیرضا. (1403). 'مطالعۀ تطبیقی تحولات مسئولیت کیفری در حقوق کیفری ایران و افغانستان (با تأکید بر قبض و بسط‌های سن مسئولیت کیفری)', , 21(27), pp. 153-172. doi: 10.30513/cld.2025.6014.1988
حقانی, عبدالخالق, صبوری پور, مهدی, میرکمالی, سید علیرضا. مطالعۀ تطبیقی تحولات مسئولیت کیفری در حقوق کیفری ایران و افغانستان (با تأکید بر قبض و بسط‌های سن مسئولیت کیفری). , 1403; 21(27): 153-172. doi: 10.30513/cld.2025.6014.1988

مطالعۀ تطبیقی تحولات مسئولیت کیفری در حقوق کیفری ایران و افغانستان (با تأکید بر قبض و بسط‌های سن مسئولیت کیفری)

آموزه‌های حقوق کیفری
مقاله 6، دوره 21، شماره 27، تیر 1403، صفحه 153-172    اصل مقاله (842.73 K)
نوع مقاله: پژوهشی
شناسه دیجیتال (DOI): 10.30513/cld.2025.6014.1988
نویسندگان
عبدالخالق حقانی* 1؛ مهدی صبوری پور2؛ سید علیرضا میرکمالی3
1دانشجوی دکتری حقوق جزا و جرم‌شناسی، دانشکدۀ حقوق دانشگاه شهید بهشتی، تهران، ایران.؛ استاد دانشگاه جامی، هرات، افغانستان.
2استادیار، گروه حقوق جزا و جرم‌شناسی، دانشکدۀ حقوق، دانشگاه شهید بهشتی، تهران، ایران.
3استادیار گروه حقوق جزا و جرم شناسی دانشگاه دانشگاه شهید بهشتی، تهران. ایران.
چکیده
قواعد حاکم بر مسئولیت کیفری در نظام‌های حقوقی ایران و افغانستان فراز و نشیب‌های متعددی داشته است. هدف پژوهش حاضر تبیین مراحل تحول مسئولیت کیفری در حقوق کیفری ایران و افغانستان و ارائۀ پاسخ به این مسئله است که مسئولیت کیفری، به‌ویژه سن مسئولیت کیفری کودکان، چه مراحلی را در حقوق کیفری ایران و افغانستان طی نموده و نقاط افتراق و اشتراک آن‌ها کدام‌اند. یافته‌های پژوهش بیانگر آن است که مهم‌ترین مؤلفه‌ها و مصادیق تحولات مسئولیت کیفری در حقوق کیفری دو کشور، گذار به سن مسئولیت کیفری تدریجی، تساوی سن مسئولیت کیفری دختران و پسران 9 تا 15 سال و پذیرش مسئولیت کیفری نقصان‌یافته در جرائم حدی و تعزیری است. داده‌های پژوهش از طریق مطالعات کتابخانه‌ای، جمع‌آوری شده و بر اساس روش تحلیلی – توصیفی، بررسی گردیده است.
کلیدواژه‌ها
حقوق کیفری ایران؛ حقوق کیفری افغانستان؛ مسئولیت کیفری نقصان‌یافته؛ مسئولیت کیفری دفعی؛ مسئولیت کیفری تدریجی
مراجع
  1. ابن‌قدامه، عبدالله بن احمد. (1414ق). الکافی فی فقه الامام احمد. بیروت: دار الکتب العلمیه.
  2. ابوذری، مهرنوش. (1398ش). نگرش فازی در حوزۀ سن مسئولیت کیفری. مجله حقوقی دادگستری، 83(108)، 1-23. https://doi.org/10.22106/jlj.2019.104478.2626
  3. اردبیلی، محمدعلی. (1403ش). حقوق جزای عمومی، (جلد دوم، چاپ 74). تهران: میزان.
  4. الهامی، رضا؛ یوسفلو، بهروز؛ شفیع‌زاده، اکبر. (1400ش). بررسی ابعاد حقوقی مسئولیت کیفری اطفال با رویکرد قانون مجازات اسلامی مصوب 1392. مطالعات فقه اسلامی و مبانی حقوق، 11(43)، 29-53. https://doi.org/10.22034/fvh.2021.10813.1368
  5. امیریان فارسانی، امین. (1402ش). بررسی تطبیقی مسئولیت کیفری اطفال در نظام حقوقی. ایران و آمریکا. تمدن حقوقی، 6(15)، 107-126. https://doi.org/22034/lc.2023.390628.1322
  6. بازوند، وحید؛ نورمحمدی، حسین. (1400ش). مسؤولیت کیفری در مفهوم انتزاعی و گسترۀ حاکمیت آن بر رفتار شخص حقوقی (از تحلیل نظری تا واکنش قضایی). پژوهشهای حقوقی، 20(47)، 55-88. https://doi.org/10.48300/jlr.2021.140164
  7. بغدادی ،ابى‌محمد قاضی عبدالوهاب. (2015م). شرح التلقین فى الفقه المالکى. بیروت: دار الکتب العلمیه.
  8. پوپل، محمد. (1399ش). مسئولیت کیفری اطفال و نوجوانان (مطابق کود جزای افغانستان و قانون مجازات اسلامی ایران). جغرافیا و روابط انسانی، 3(2)، 318-329. https://doi.org/10.22034/gahr.2020.251870.1453
  9. پیوندی، غلامرضا. (1389ش). مطالعۀ تطبیقی معیار کودکی. حقوق اسلامی، 7(27)، 139-167.
  10. تدین، عباس. (1388ش). سن مسئولیت کیفری اطفال و واکنش‌های اجتماعی در برابر بزهکاری آنان در کشورهای اروپایی و ایران، در: مجموعه مقاله‌های برگزیدۀ همایش علمی کاربردی پلیس و نظام عدالت برای کودکان و نوجوانان. تهران.
  11. جعفری، فریدون. (1401ش). جایگاه رکن روانی و مسئولیت کیفری در تعریف جرم. آموزه‌های حقوق کیفری، 19(24)، 33-62. https://doi.org/10.30513/cld.2023.4840.1780
  12. حسنی، محمد. (1400ش). مسئولیت کیفری مطلق در جرایم یقه‌سفیدان. حقوق اسلامی، 18(68)، 61-90.
  13. حسنی، محمدحسن؛ افراسیابی، محمدمهدی. (1399ش). مقارنۀ تحولات ناظر بر مسئولیت کیفری اطفال و نوجوانان در قانون مجازات اسلامی 1392 و فقه جزایی اسلام. مطالعات فقه اسلامی و مبانی حقوق، 14(42)، 191-212. https://doi.org/10.22034/fvh.2021.7313.1163
  14. حیدری، مسعود. (1395ش). بررسی تطبیقی سن مسئولیت کیفری اطفال در فقه اسلامی، اسناد بین‌المللی و قانون مجازات اسلامی 1392. پژوهش تطبیقی حقوق اسلام و غرب، 3(1)، 91-114. https://doi.org/10.22091/csiw.2017.818
  15. رخشانی‌فر، مهرعلی؛ دلاور، غلامحسن؛ سالارزایی، امیرحمزه. (1398ش). بررسی حداقل و حداکثر سن بلوغ از نظر فقهای امامیه - حنفی و علم پزشکی، مجلۀ دانشکدۀ پزشکی، ش62 (ویژۀ روان‌شناسی)، 468-482. https://doi.org/10.22038/mjms.2020.19840
  16. زراعت، عباس. (1394ش). شرح مختصر قانون مجازات اسلامی مصوب 1392. تهران: ققنوس.
  17. ساریخانی، عادل؛ عطازاده، سعید. (1392ش). معیار سن کیفری دختران در فقه و حقوق موضوعه. مطالعات حقوق تطبیقی، 4(2)، 57-79. https://doi.org/10.22059/jcl.2014.36313
  18. سبزواری، عبدالاعلی. (بی‌تا). جامع الأحکام الشرعیة (سبزواری). قم: مؤسسة المنار .
  19. سغدی، علی بن حسین. (1404ق). النتف فى الفتاوى، بیروت: مؤسسة الرساله.
  20. شاملو، باقر؛ حسینی، مهدی. (1401ش). انتساب مسئولیت کیفری به اشخاص حقوقی در حقوق کیفری ایران و فقه امامیه. پژوهش‌نامۀ فقه اجتماعی، 11(1)، 123-146. https://doi.org/10.30497/irj.2022.76398
  21. شاملو، باقر. (1390ش). عدالت کیفری و اطفال (شخصیت طفل، بزهکاری، دادرسی، پاسخ‌ها). تهران: جنگل.
  22. شهید ثانی، زین‌الدین بن علی. (1410ق). الروضة البهیة فی شرح اللمعة الدمشقیه. قم: داوری.
  23. شیرازی، میثاق؛ شاکری، ابوالحسن. (1400ش). مسئولیت دختر نوجوان در ارتکاب جرائم تعزیری در فقه امامیه و حقوق کیفری ایران. فصلنامۀ اندیشۀ حقوقی معاصر، 2(6)، 21-33. https://doi.org/10.22034/lth.2021.248571
  24. صبوری‌پور، مهدی؛ موسوی، سید پوریا. (1403ش). حقوق کیفری عمومی اطفال و نوجوانان. تهران: میزان.
  25. صدری، سید محمد؛ امیرپور، حیدر؛ باقری، احمد؛ بزرگمهر، عیسی. (1398ش). تحولات و رویکرد قضایی سن مسئولیت کیفری در کشورهای مختلف جهان. مطالعات حقوق تطبیقی، 10(1)، 217-237. https://doi.org/10.22059/jcl.2018.260048.633686
  26. طهماسبی، جواد. (1388ش). تحولات تقنینی ایران در قبال بزهکاری اطفال و نوجوانان، در: مجموعه مقاله‌های برگزیدۀ همایش علمی کاربردی پلیس و نظام عدالت برای کودکان و نوجوانان. تهران.
  27. عباسی سرمدی، مهدی؛ زنگی اهرمی، عهدیه. (1394ش). بررسی سن کودک و آثار حقوقی آن از منظر اسناد بین‌المللی. فقه و حقوق خانواده، 20(63)، 23-41. https://doi.org/10.30497/flj.2016.56648
  28. علامه، غلام‌حیدر. (1396ش). حقوق جزای عمومی افغانستان. کابل: دانشگاه ابن‌سینا.
  29. علیش، محمد. (1409ق). شرح‌ منح‌ الجلیل‌ علی‌ مختصر العلامة خلیل‌. بیروت: دار الفکر.
  30. عمرانی، یحیی. (1421ق). البیان فی مذهب الامام الشافعی. جده: دار المنهاج.
  31. غلامی، علی. (1391ش). عوامل مانع مسئولیت کیفری. تهران: دانشگاه امام صادق(ع).
  32. فلاح خاریکی، امین؛ حاجی‌تبار فیروزجائی، حسن. (1402ش). جایگاه رشد جزایی در مسئولیت کیفری از منظر فقه امامیه و حقوق ایران. پژوهش‌های فقه و حقوق اسلامی، 19(71)، 140-165. https://doi.org/10.22034/ijrj.2023.702563
  33. کلانتری، کیومرث؛ غفاری چراتی، صالح؛ رادمان، امین. (1398ش). بررسی فقهی- حقوقی سن مسئولیت کیفری اطفال با تأملی در اسناد بین‌المللی. پژوهش‌نامۀ میان‌رشتۀ فقهی، 7(14)، 161-182. https://doi.org/10.30497/fiqh.2019.75384
  34. گنجی، مریم. (1399ش). تحلیل جزایی ارکان و شرایط سن مسئولیت کیفری. تحقیقات حقوق قضایی، 1(1)، 55-74.
  35. محقق حلی، جعفر بن حسن. (1403ق). شرائع الإسلام فی مسائل الحلال والحرام. تهران: استقلال.
  36. محقق هرچقان، علیرضا. (1390ش). سن مسئولیت کیفری از منظر جرم‌شناسی. تهران: دادگستر.
  37. مرغینانی، علی بن ابی‌بکر. (بی‌تا). الهدایة فی شرح بدایة المبتدی. بیروت: دار إحیاء التراث العربی.
  38. مقدس اردبیلی، احمد بن محمد. (1412ق). مجمع الفائدة والبرهان فی شرح إرشاد الأذهان. قم: جامعۀ مدرسین.
  39. مهرپور محمدآبادی، حسن. (1392ش). مطالعۀ برخی نوآوری‌های قانون‌گذار در لایحۀ مجازات اسلامی در دست تصویب، در: دائرة‌المعارف علوم جنایی، (ج2)، تهران: میزان.
  40. پورمحی آبادی، حسین (1395ش). سیاست کیفری کودکان و نوجوانان بزه‌دیده و بزهکار، تهران: میزان.
  41. موسوی غروی، سید محمدجواد. (1373ش). مبانی حقوق در اسلام، به‌ضمیمۀ رسالۀ بلوغ. اصفهان: جهاد دانشگاهی.
  42. مهرا، نسرین؛ نوروزی، بهروز. (1398ش). سیاست‌گذاری ارکان مسئولیت کیفری در حقوق ایران و انگلستان، با نگرشی بر نظرات امام خمینی و دیگر فقها. پژوهشنامۀ متین، 21(84)، 91-129. https://dor.isc.ac/dor/20.1001.1.24236462.1398.21.84.5.1
  43. میرسعیدی، منصور. (1382ش). مسئولیت کیفری. تهران: میزان.
  44. میرمحمدصادقی، حسین. (1402ش). جرائم علیه اموال و مالکیت. تهران: میزان.
  45. نبوی، نعمت‌الله. (1395ش). حقوق جزای عمومی افغانستان. کابل: نشر واژه.
  46. نجفی، راضیه؛ یحیی‌پور، محدثه. (1397ش). بررسی مسئولیت کیفری اطفال و مجانین در فقه امامیه. قانون‌یار، 2(6)، 297-323.
  47. نجفی، محمدحسن. (1404ق). جواهر الکلام فی شرح شرائع الإسلام. تهران: دار الکتب الاسلامیه.
  48. نظری توکلی، سعید؛ مصلح، محمدصالح. (1397ش). مرتبه‌پذیری مفهوم بلوغ و گونه‌های مسئولیت ناشی از آن در فقه مذاهب اسلامی. فقه مقارن، 6(11)، 175-193.
  49. نظری، حسین؛ میرزاجانی، حمیدرضا؛ احمدی، زهرا. (1402ش). تأثیر مسئولیت کیفری محض (نظامیان) بر سیاست تسامح صفر (مورد مطالعه: استان خراسان شمالی). نظارت و بازرسی، 17(65)، 161-186. https://doi.org/10.22034/si.2023.101847
  50. نقی‌زاده باقی، المیرا؛ آشوری، محمد؛ مهرا، نسرین؛ شاملو، باقر. (1401ش). تحولات سیاست جنایی تقنینی ایران در قلمرو مسئولیت کیفری نسبی نوجوانان. تعالی حقوق، 13(3)،https://doi.org/10.22034/thdad.2022.538965.1956
  51. هادی‌پور، کیانوش؛ قاسمی، مسعود؛ نصرتی، یزدان. (1399ش). مسئولیت کیفری نقصان‌یافته جرائم اطفال و نوجوانان در سیاست جنایی ایران و نظام حقوقی انگلستان. جامعه‌شناسی سیاسی ایران، 3(3). 1777-1790. https://doi.org/10.30510/psi.2022.350675.3694
  52. وطن‌یار، شمس‌الدین؛ واعظی، محمدناصر. (1401ش). حمایت کیفری از اطفال در فقه حنفی، امامی و قوانین جزایی افغانستان. مطالعات حقوق اسلامی، 8(17)، 43-60. http://ls.miu.edu.af/article_100284_5c3df7bf6b8cd180f24d533cb3d52c4f.pdf
قوانین

  1. قانون تشکیل دادگاه اطفال، مصوب 1338ش.
  2. قانون جزای عمومی افغانستان، مصوب 1355ش.
  3. قانون راجع به مجازات اسلامی، مصوب 1361ش.
  4. قانون رسیدگی به تخلفان اطفال، مصوب 1383ش.
  5. قانون مجازات اسلامی ایران، مصوب 1392ش.
  6. قانون مجازات عمومی، مصوب 1304ش.
  7. قانون مجازات عمومی، مصوب 1352ش.
  8. کد جزای افغانستان، مصوب 1396ش
آمار
تعداد مشاهده مقاله: 902
تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 365