سامانه مدیریت نشریات علمی دانشگاه علوم اسلامی رضوی

میرزائی, اقبال‌علی. (1404). مفهوم مطالبۀ مورد شفعه و آثار آن در فقه و حقوق ایران؛ بررسی و تحلیل مادۀ 818 قانون مدنی. , 17(32), 345-374. doi: 10.30513/cjd.2025.6419.2000
اقبال‌علی میرزائی. "مفهوم مطالبۀ مورد شفعه و آثار آن در فقه و حقوق ایران؛ بررسی و تحلیل مادۀ 818 قانون مدنی". , 17, 32, 1404, 345-374. doi: 10.30513/cjd.2025.6419.2000
میرزائی, اقبال‌علی. (1404). 'مفهوم مطالبۀ مورد شفعه و آثار آن در فقه و حقوق ایران؛ بررسی و تحلیل مادۀ 818 قانون مدنی', , 17(32), pp. 345-374. doi: 10.30513/cjd.2025.6419.2000
میرزائی, اقبال‌علی. مفهوم مطالبۀ مورد شفعه و آثار آن در فقه و حقوق ایران؛ بررسی و تحلیل مادۀ 818 قانون مدنی. , 1404; 17(32): 345-374. doi: 10.30513/cjd.2025.6419.2000

مفهوم مطالبۀ مورد شفعه و آثار آن در فقه و حقوق ایران؛ بررسی و تحلیل مادۀ 818 قانون مدنی

آموزه‌های فقه مدنی
مقاله 11، دوره 17، شماره 32، دی 1404، صفحه 345-374    اصل مقاله (724.81 K)
نوع مقاله: پژوهشی
شناسه دیجیتال (DOI): 10.30513/cjd.2025.6419.2000
نویسنده
اقبال‌علی میرزائی*
دانشیار، گروه حقوق، دانشکدۀ علوم انسانی و اجتماعی، دانشگاه کردستان، سنندج، ایران.
چکیده
ذکر واژۀ «مطالبه» در مادۀ 818 قانون مدنی نویسندگان حقوق را شگفت‌‌زده کرده است. مطابق با قسمت اخیر این ماده، مشتری نسبت به تلف و خرابی و عیبی که بعد از اخذ به شفعه و مطالبه حادث شده، مسئولیتی ندارد، مگر این‌که تعدی یا تفریط کرده باشد. درحالی‌که به‌موجب مادۀ 631  قانون مدنی چنانچه امین پس از مطالبۀ مورد امانت از تسلیم آن امتناع کند، مسئول تلف و هر عیب و نقص خواهد بود، هرچند تعدی یا تفریط نکرده باشد. ازاین‌رو، همۀ نویسندگان حقوق مدنی حکم مادۀ 818 قانون مدنی را مخالف با قواعد مطالبه می‌دانند. با وجود این، باید گفت: در تدوین مادۀ  818 قانون مدنی از ساختار شفعه و اصول حاکم بر آن پیروی شده و به همین دلیل، ‏ احکام مربوط به درخواست تسلیم مورد شفعه از قواعد حاکم بر امانات جدا شده ‏ است. بر این مبنا، پس از وقوع اخذ به شفعه، خواه مورد شفعه مطالبه شده باشد یا نه، مشتری تنها در صورت تعدی یا تفریط ضامن است. افزون بر این، مسئولیت خریدار نسبت به تلف یا خرابی و عیب مورد شفعه پس از اخذ آن، تابع احکام معامله، از جمله ضمان معاوضی، نیست‏. همچنین، پیش از اخذ به شفعه مشتری مالک است و به همین جهت، نسبت به تلف یا خرابی مال مسئولیت ندارد.
کلیدواژه‌ها
مسئولیت؛ تلف؛ اتلاف؛ خرابی؛ عیب؛ تعدی؛ تفریط
مراجع
  1. ابن‌زهره حلبی، حمزه بن علی. (بی‌تا). غنیة النزوع الی علمی الاصول و الفروع. قم: مؤسسه امام صادق(ع).
  2. اصفهانی، ابوالحسن. (1380ش). وسیلة النجاه (مع تعالیق الامام خمینی). قم: مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی(ره).
  3. امامی، سید حسن. (1387ش). حقوق مدنی. تهران: کتابفروشی اسلامیه.
  4. بجنوردی، سید حسن موسوی. (1377ش). القواعد الفقهیه. قم: نشر الهادی.
  5. بحرانی، یوسف بن احمد. (بی‌تا). الحدائق الناضره فی احکام العترة الطاهره. قم: مؤسسه نشر اسلامی.
  6. بروجردی عبده، محمد. (1380ش). حقوق مدنی. تهران: کتابخانه گنج دانش.
  7. بهروزی راد، حمیدرضا؛ الماسی، نجاد علی؛ قنواتی، جلیل. (1399ش). مفهوم و مبنای نظریه عمومی ارش در قرارداد‌ها؛ با تأکید بر مطالعه اقتصادی آن با مطالعه تطبیقی. آموزه‌های فقه مدنی، 12 (21)، 65-94. 1001.1.2251936. 1399. 12. 21.3.0
  8. جعفری لنگرودی، محمدجعفر. (1382ش). مجموعه محشی قانون مدنی. تهران: گنج دانش.
  9. جعفری لنگرودی، محمدجعفر. (1382ش). فرهنگ عناصرشناسی حقوق. تهران: گنج دانش.
  10. جعفری لنگرودی، محمدجعفر. (1363ش). دورۀ حقوق مدنی؛ حقوق تعهدات. تهران: انتشارات دانشگاه تهران.
  11. حائری شاهباغ، سیدعلی. (1382ش). شرح قانون مدنی. تهران: گنج دانش.
  12. حر عاملی، محمدبن حسن. (بی‌تا). وسائل الشیعه. قم: مؤسسة آل بیت لإحیاء التراث.
  13. حسینی روحانی، سیدمحمد صادق. (1414ق). فقه الصادق(ع). قم: مدرسه امام صادق(ع).
  14. حسینی عاملی، سید محمدجواد. (1419ق). مفتاح الکرامه فی شرح قواعد العلامه. قم: مؤسسه نشر اسلامی.
  15. حسینی مراغی، میر عبدالفتاح. (1417ق). العناوین الفقهیه. قم: مؤسسه نشر اسلامی.
  16. حلبی، ابوالصلاح تقی الدین. (1403ق). الکافی فی الفقه. اصفهان: مدرسه امام علی(ع).
  17. حلّی، ابن‌ادریس. (1410ق). السرائر الحاوی لتحریر الفتاوی. قم: مؤسسه نشر اسلامی.
  18. حلی (فخر المحققین)، محمد بن حسن بن یوسف. (1387ش). ایضاح الفوائد فی شرح مشکلات القواعد. قم: مؤسسه اسماعیلیان.
  19. حلّی، یحیی بن سعید. (1405ق). الجامع للشرائع. قم: مؤسسه سید الشهداء.
  20. خویی، ابوالقاسم. (1377ش). مصباح الفقاهه. تقریر: محمدعلی توحیدی. قم: انتشارات داوری.
  21. خویی، ابوالقاسم. (بی‌تا). منهاج الصالحین. قم: مؤسسه اسلامی خویی.
  22. سبزواری، سید عبدالاعلی. (بی‌تا). مهذب الاحکام فی بیان الحلال و الحرام. قم: دارالتفسیر.
  23. سیستانی، سیدعلی. (1413ق). منهاج الصالحین. قم: مؤسسه نشر اسلامی.
  24. شوشتری، (شیخ) اسدالله. (بی‌تا). مقابس الانوار و نفائس الاسرار. قم: مؤسسه آل البیت(ع).
  25. شهید اول، محمد مکی عاملی. (1412ق). اللمعة الدمشقیة. قم: دارالفکر.
  26. شهید اول، محمد مکی عاملی. (1414ق). غایة المراد فی شرح نکت الارشاد. قم: انتشارات حوزه علمیه.
  27. شهید اول، محمد مکی عاملی. (1417ق). الدروس الشرعیة فی فقه الامامیه. قم: مؤسسه نشر اسلامی.
  28. شهید ثانی، زین‌الدین جبعی عاملی. (1413ق). مسالک الافهام الی تنقیح شرائع الاسلام. قم: مؤسسه معارف اسلامی.
  29. صافی گلپایگانی، شیخ لطف‌الله. (1420ق). هدایة العباد. قم: مؤسسه حضرت معصومه(ع).
  30. صفایی، سید حسین و محمدهادی جواهرکلام. (1401ش). حقوق مدنی: وصیت، ارث، شفعه. تهران: شرکت سهامی انتشار.
  31. صیمری بحرانی، شیخ مفلح. (1413ق). غایة المرام فی شرح شرائع الاسلام. قم، دارالهادی.
  32. طباطبائی (صاحب ریاض)، سید علی. (1418ق). ریاض المسائل فی تحقیق الاحکام بالدلائل. قم: مؤسسه آل بیت(ع) لإحیاء التراث.
  33. طباطبائی حائری، علی بن محمد. (1409ق). الشرح الصغیر فی شرح المختصر النافع. قم: کتابخانه آیت‌الله مرعشی.
  34. طوسی، (شیخ) ابوجعفر محمد بن حسن. (1387ق). المبسوط فی فقه الامامیه. تهران: مکتبه المرتضویه لاحیاء التراث الجعفریه.
  35. طوسی، (شیخ) ابوجعفر محمد بن حسن. (1400ق). النهایة فی مجرد الفقه و الفتاوی. بیروت: دارالکتاب العربی.
  36. طوسی، (شیخ) ابوجعفر محمد بن حسن. (بی‌تا). الخلاف. قم: مؤسسه نشر اسلامی.
  37. عدل (منصور السلطنه)، مصطفی. (1342ش). حقوق مدنی. تهران: انتشارات امیرکبیر.
  38. عراقی، (آقا ضیاء) شیخ ضیاء الدین. (1414ش). شرح تبصرة المتعلمین. قم: مؤسسه نشر اسلامی.
  39. علامه حلّی، حسن بن یوسف. (1418ش). قواعد الاحکام فی معرفه الحلال و الحرام. قم: مؤسسه نشر اسلامی.
  40. علامه حلی، حسن بن یوسف. (1414ش). تذکرة الفقهاء. قم: مؤسسه آل بیت(ع) لأحیاء التراث.
  41. علامه حلی، حسن بن یوسف. (1413ش). مختلف الشیعه فی احکام الشریعه. قم: جامعه مدرسین حوزه علمیه.
  42. علامه حلی، حسن بن یوسف. (1410ش). ارشاد الاذهان إلی احکام الایمان. قم: مؤسسه نشر اسلامی.
  43. علامه حلی، حسن بن یوسف. (بی‌تا). تحریر الاحکام الشرعیه علی مذهب الامامیه. مشهد: مؤسسه آل بیت(ع).
  44. فیض کاشانی، ملا محسن. (بی‌تا). مفاتیح الشرائع. قم: مؤسسه نشر اسلامی.
  45. قاسم‌زاده، سید مرتضی. (1391ش). حقوق مدنی: حق شفعه، وصیت و ارث. تهران: دادگستر.
  46. کاتوزیان، ناصر. (1390ش). حقوق مدنی: ایقاع، نظریۀ عمومی-ایقاع معیّن. تهران: نشر میزان.
  47. کاتوزیان، ناصر. (1378ش). دوره عقود معین (1)؛ حقوق مدنی: معاملات معوض- عقود تملیکی. تهران: شرکت سهامی انتشار.
  48. کاتوزیان، ناصر. (1377ش). قانون مدنی در نظم حقوقی کنونی. تهران: نشر دادگستر.
  49. محقق داماد، سید مصطفی. (1384ش). ایقاع اخذ به شفعه. تهران: مرکز نشر علوم اسلامی.
  50. محقق حلی، نجم‌الدین جعفر بن حسن. (1410ق). المختصر النافع فی فقه الامامیه. تهران: قسم الدراسات الاسلامیه.
  51. محقق حلی، نجم‌الدین جعفر بن حسن. (1409ق). شرایع الاسلام فی مسائل الحلال و الحرام. تهران: نشر استقلال.
  52. محقق سبزواری، محمدباقر بن محمد. (بی‌تا). کفایة الاحکام. قم: مؤسسه نشر اسلامی.
  53. محقق کرکی، نورالدین علی بن الحسین. (1414ق). جامع المقاصد فی شرح القواعد. قم: مؤسسه آل بیت(ع).
  54. نجفی، (شیخ) محمدحسن. (1432ق). جواهر الکلام فی شرح شرائع الاسلام. قم: مؤسسه نشر اسلامی‏.
  55. وحید خراسانی، حسین (بی‌تا). منهاج الصالحین. قم: مؤسسه امام باقر(ع).
آمار
تعداد مشاهده مقاله: 417
تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 301