سامانه مدیریت نشریات علمی دانشگاه علوم اسلامی رضوی

گروسی, اکرم. (1404). پیاده روی اربعین و نمایش مینیمالی از زیست آرمانی شیعی، بیم ها و امیدها. , 31(131), 113-140. doi: 10.30513/iss.2025.6323.1364
اکرم گروسی. "پیاده روی اربعین و نمایش مینیمالی از زیست آرمانی شیعی، بیم ها و امیدها". , 31, 131, 1404, 113-140. doi: 10.30513/iss.2025.6323.1364
گروسی, اکرم. (1404). 'پیاده روی اربعین و نمایش مینیمالی از زیست آرمانی شیعی، بیم ها و امیدها', , 31(131), pp. 113-140. doi: 10.30513/iss.2025.6323.1364
گروسی, اکرم. پیاده روی اربعین و نمایش مینیمالی از زیست آرمانی شیعی، بیم ها و امیدها. , 1404; 31(131): 113-140. doi: 10.30513/iss.2025.6323.1364

پیاده روی اربعین و نمایش مینیمالی از زیست آرمانی شیعی، بیم ها و امیدها

پژوهش های اجتماعی اسلامی
دوره 31، شماره 131، تیر 1404، صفحه 113-140    اصل مقاله (574.68 K)
نوع مقاله: علمی ترویجی
شناسه دیجیتال (DOI): 10.30513/iss.2025.6323.1364
نویسنده
اکرم گروسی*
دانشجوی دکتری جامعه‌شناسی دانشگاه خوارزمی، گروه آموزشی جامعه شناسی، دانشکده ادبیات و علوم انسانی تهران، ایران.
چکیده
در یک دهه اخیر(دهه نود شمسی)، پیاده‌روی اربعین، که تلفیقی از مراسمات عزاداری و امر زیارت مرتبط با امام سوم شیعیان می‌باشد، به یکی از برجسته‌ترین و پراقبال‌ترین آیین‌های جمعی شیعیان مبدل شده است. آیینی که در دل خود مجموعه‌ای از مناسک، آداب و رسوم و فرهنگ‌های متنوع حتی از محبان و ارادتمندان به پیشوای سوم مذهب تشیع، از اقوام و ملل مختلف را به نمایش گذاشته است. در این میان، در کنار آیین‌های مرتبط با شهادت امام سوم، مبحث انتظار و موعودگرایی واقعی و عینی، یکی از اعتقادات ویژه مذهب تشیع اثنی‌عشری را شکل می‌دهد. اعتقادی که برای بسیاری از پیروان، در کنار باورمندی فردی، لزوم تلاش برای شکل دادن حرکات جمعی در حد وسع و امکان، جهت ظهور موعود الهی و جهانی را در پی داشته است. در همین راستا، کارکرد (زمینه‌سازی ظهور امام زمان(عج)) با حضور در پیاده‌روی اربعین را از زبان اغلب زائران، مروجان و متولیان این آیین می‌توان شنید. ما در این پژوهش برآن هستیم تا با مروری بر رویدادهای میدانی و پیرامونی این آیین، مجموعه‌ای از مولفه‌های یاری دهنده نمایش مینیمالی از اتوپیا و یا همان زیست آرمانی الهی و انسانی وعده داده شده در مذهب تشیع را در کنار موانع احتمالی وقوعی در این مراسم، یادآور شویم. روش به کاربرده شده در این پژوهش، مردم‌نگاری با استفاده از ابزار مشاهده، مشاهده مشارکتی، مصاحیه و... در کنار بررسی اسنادی می‌باشد.
کلیدواژه‌ها
زیست آرمانی شیعی؛ اتوپیا؛ اتوپیای شیعی؛ پیاده‌روی اربعین؛ نمایش مینیمالی؛ مردم نگاری؛ موعودگرایی
مراجع
  1. ابن‌اثیر، علی بن محمد. (1408ق). الکامل فی التاریخ، (تحقیق مکتب التراث). بیروت: دار احیاء التراث العربی.
  2. ابن‌اثیر، علی بن محمد. (1409ق). اسد الغابه، بیروت: دارالفکر.
  3. اخوان کاظمی، بهرام. (1384ش). آموزه مهدویت و حقوق محیط زیست. انتظار موعود، 6(17)، ص191-212.
  4. اخوان کاظمی، بهرام؛ حمیدی نسب، منا. (1401ش). تحلیل گفتمانی دو مفهوم متعارض از «انتظار» (ازدیدگاه امام خمینی(ره)و انجمن حجتیه). اندیشه سیاسی در اسلام، 9(33)، ص7-31.
  5. اسکات‌آقایی، کامران. (۱۴۰۳ش). زنان کربلا، نمایش آیینی و گفتمان‌های نمادین در اسلام شیعی مدرن، (ترجمه ملیحه درگاهی) تهران: یکشنبه.
  6. انگروزینو، مایکل. (۱۳۹۶ش). درآمدی بر مردم‌نگاری، (ترجمه جبار رحمانی و محمد رسولی). تهران: فرهنگ، هنر و ارتباطات.
  7. ایزدی‌جیران، اصغر. (۱۳۹۲ش). مردم‌نگاری و لذت تجربه فرهنگی، ندا: نشریه دانشجویی انسان شناسی، شماره۴، ص ۱۰- ۱۶.
  8. ایمانی خوشخو، محمدحسن. (۲۸ آبان ۱۳۹۵ش). خلق تئوری جدید درباره پیاده‌روی اربعین. سایت ایسنا، https://www.isna.ir/news/95082819357
  9. بهروزی لک، غلامرضا. (۱۳۹۶ش)، تحلیل رابطۀ ‌اربعین و ظهور در: اربعین، جهانی دیگر، (به کوشش: مسعود معینی‌پور). تهران: سوره مهر .
  10. پرهیزگار، غلامرضا. (۱۳۹۶ش). انسان‌شناسی دینی و ارتباط آن با اربعین در: اربعین، جهانی دیگر، (به کوشش: مسعود معینی پور). تهران: سوره مهر.
  11. تاج‌بخش، غلامرضا. (1399ش). پیاده روی اربعین و ابعاد تربیتی آن. فصلنامه علمی، بصیرت و تربیت اسلامی، 17(54), 41-62. https://doi.org/10.22034/init.2020.94814
  12. خامنه‌ای، سیدعلی. (۱۳۹۴ش). انسان ۲۵۰ ساله. قم: مؤسسه ایمان جهادی.
  13. خمینی. روح‌الله. (۱۳۹۸ش). دانشنامه امام خمینی(ره)، تهران: مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی(ره)
  14. رحمانی، جبار. (۱۳۹۵ش). آیین و اسطوره در ایران شیعی. تهران: خیمه
  15. رحیم‌پورازغدی، حسن. (۱۳۹۶ش). ظرفیت‌های تمدنی اربعین در: اربعین، جهانی دیگر، (به کوشش: مسعود معینی‌پور). تهران: سوره مهر.
  16. رنجبر، محسن. (۱۳۹۳ش). پژوهشی در اربعین حسینی(ع)، مجله اشارات ایام (اشارات)، ش ۱۵۷.
  17. سبحانی، جعفر. (۱۳۸۶ش). پرسش‌ها و پاسخ‌ها. قم: مؤسسه امام صادق(ع).
  18. سرجنت، لایمن تاور. (۱۴۰۰ش). درآمدی کوتاه بر آرمان شهرگرایی، (ترجمه امیر یداله‌پور). تهران: کرگدن.
  19. سیارپور، فاطمه. (۱۳۹۹ش). بدن و مرگ در دوران پسا انقلاب، در: مطالعات اجتماعی مرگ: جستارهایی در باب مرگ در فرهنگ و جامعۀ ‌ایرانی، (به کوشش: هاجر قربانی).‌ تهران: انسان‌شناسی.
  20. شجاعی‌زند، علیرضا. (۱۳۹۶ش). ظرفیت‌های تمدنی اربعین در: اربعین جهانی دیگر، (به کوشش: مسعود معینی‌پور). تهران: سوره مهر.
  21. فتح‌الله‌نژاد زنگی‌آبادی، هادی. (۱۳۹۷ش). نقش فرهنگی تجمع اربعین حسینی، فصلنامه فرهنگی زیارت، 9(37)، ص ۲۷-۵۰.
  22. فلاحی، سارا؛ شاه‌ولی، مهدی. (۱۳۹۹ش). نشانه‌شناسی پیاده‌روی اربعین و شباهت‌های آن با حکومت مهدوی. جامعه‌شناسی سیاسی جهان اسلام، 8(16)، ص ۲۸۵- ۳۱۰. https://doi.org/10.22070/iws.2020.4142.1740
  23. قاضی‌عسکر، سیدعلی. (۱۳ آبان ۱۳۹۵ش). شماره ۵۷، توصیه رهبر انقلاب به زائران اربعین، سایت هفته نامه حزب الله، https://farsi.khamenei.ir/weekly/#89,1,1555
  24. قائمی‌نیک، محمدرضا. (۱۴۰۲ش). زیارت، میانجی شهر و آرمان‌شهر؛ تأملی در ظرفیت‌های پیاده‌روی اربعین برای ترسیم آرمانشهر. پژوهش‌های اجتماعی اسلامی، 29(127)، ص ۳- ۲۶. https://doi.org/10.30513/iss.2024.5218.1295
  25. قائمی‌نیک، محمدرضا. (۲۵ شهریور ۱۴۰۰ش). نشست تخصصی (اربعین، از آرمان تا واقعیت)، سایت اربعین، اصحاب الحسین: http://arbaeen.ashabolhussain.ir
  26. کچویان، حسین. (۱۳۹۶ش). فهم اربعین در چارچوب مفهوم اجتماعی در: اربعین جهانی دیگر، (به کوشش: مسعود معینی‌پور). تهران: سوره مهر.
  27. گودن، کریستیان. (۱۳۹۲ش). آیا باید از اتوپیا اعاده حیثیت کرد؟، (ترجمه سوسن شریعتی). تهران: قصیده سرا.
  28. گیویان، عبدالله؛ امین، محسن. (1396ش). محبت و هویت در آیینه نمایش جهانی اربعین مطالعه ماهیت، کارکردها و ساختار پیاده‌روی اربعین از منظر ارتباطات آیینی. دین و ارتباطات (نامه صادق)، 24(2)، ص167-194. https://doi.org/10.30497/rc.2018.2102
  29. مانهایم، کارل. (۱۳۸۰ش). ایدئولوژی و اتوپیا (مقدمه‌ای بر جامعه شناسی شناخت)، (ترجمه فریبرز مجیدی). تهران: سمت.
  30. مجموعه نویسندگان. (۱۳۹۰ش). مهدویت (پرسش‌ها و پاسخ‌ها). قم: مؤسسه آینده روشن.
  31. مطهری، مرتضی. (بی‌تا). مهدویت، کاری از دبیرخانه طرح مطالعاتی بینش مطهر. تهران: دانشگاه امام صادق(ع).
  32. معینی‌پور، مسعود. (۱۳۹۶ش). اربعین جهانی دیگر، مجموعه مقالات. تهران: سوره مهر.
  33. مهرآیین، مصطفی؛ فاضلی، محمد. (۱۳۸۶ش). فرهنگ و انقلاب: دیدگاه‌های مایکل فیشر دربارۀ ‌انقلاب اسلامی ایران، پژوهشنامه متین، 9(34-35)، ص ۱۵۱- ۱۷۴. https://dor.isc.ac/dor/20.1001.1.24236462.1386.9.3435.8.2
  34. نادری، احمد. (۲۳ اسفند ۱۳۹۳ش). انترناسیونالیسم شیعی و پدیده پیاده‌روی اربعین، سایت بصیرت: https://basirat.ir/fa/news/273685
  35. ناقدی، امیرعلی. (۱۳۹۶ش). فهم اربعین در چارچوب مفهوم اجتماعی در: اربعین جهانی دیگر، (به کوشش: مسعود معینی‌پور). تهران: سوره مهر.
  36. نجفی، حافظ. (۱۳۹۷ش). دستاوردهای اخلاقی پیاده‌روی اربعین (با رویکردی بر اخلاق حسینی).‌ فصلنامه فرهنگ زیارت، 9(35)، ص ۶۵-۸۴.
  37. نصراوی، محمد. (۱۳۹۹ش). امید در آستانگی. تهران: نگاه معاصر.
  38. نقوی، سید ظهیر الحسن. (۱۳۹۶ش). فهم اربعین در چارچوب مفهوم اجتماعی در: اربعین جهانی دیگر، (به کوشش: مسعود معینی‌پور). تهران: سوره مهر.
  39. نیستانی، غلامعلی؛ پوریانی، محمدحسین؛ اژدری، حسین. (۱۴۰۲ش). تحلیلی جامعه‌شناختی بر کارکردهای تمدنی راهپیمایی اربعین امام حسین(ع)، علم و تمدن در اسلام، 4(15)، ص۷۸-۱۰۶. https://doi.org/10.22034/icrs.2023.180248
  40. الویری، محسن. (۱۳۹۶ش). ظرفیت‌های تمدنی اربعین در: اربعین، جهانی دیگر، (به کوشش: مسعود معینی‌پور). تهران: سوره مهر.
  41. هاشمی‌مقدم، امیر. (۱۴۰۲ش). نگاه خیره به اربعین: مطالعه انسان‌شناختی تغییرات فرهنگ پیاده‌روی اربعین بر پایه انتظارات گردشگرانه زائران، مطالعات جامعه‌شناختی، 30(2)، ص ۱۸۵-۲۰۱. https://doi.org/10.22059/jsr.2024.368963.1922
  42. همایون، محمدهادی. (۱۳۹۶ش). اربعین پیوند دهندۀ ‌تمدن ایران و عراق در: مسیر هور در: اربعین، جهانی دیگر، (به کوشش: مسعود معینی‌پور). تهران: سوره مهر.
 

آمار
تعداد مشاهده مقاله: 2,032
تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 199