سامانه مدیریت نشریات علمی دانشگاه علوم اسلامی رضوی

مرویان حسینی, سید محمود, جلائیان اکبرنیا, علی, سجادی‌زاده, سید علی, تولایی, علی‌اکبر. (1404). تحلیل انتقادی رویکردهای مبتنی بر دانش انسانی به اختلالات رفتاری و تبیین دیدگاه قرآن در این باره. , 22(41), 67-95. doi: 10.30513/qd.2025.6524.2457
سید محمود مرویان حسینی; علی جلائیان اکبرنیا; سید علی سجادی‌زاده; علی‌اکبر تولایی. "تحلیل انتقادی رویکردهای مبتنی بر دانش انسانی به اختلالات رفتاری و تبیین دیدگاه قرآن در این باره". , 22, 41, 1404, 67-95. doi: 10.30513/qd.2025.6524.2457
مرویان حسینی, سید محمود, جلائیان اکبرنیا, علی, سجادی‌زاده, سید علی, تولایی, علی‌اکبر. (1404). 'تحلیل انتقادی رویکردهای مبتنی بر دانش انسانی به اختلالات رفتاری و تبیین دیدگاه قرآن در این باره', , 22(41), pp. 67-95. doi: 10.30513/qd.2025.6524.2457
مرویان حسینی, سید محمود, جلائیان اکبرنیا, علی, سجادی‌زاده, سید علی, تولایی, علی‌اکبر. تحلیل انتقادی رویکردهای مبتنی بر دانش انسانی به اختلالات رفتاری و تبیین دیدگاه قرآن در این باره. , 1404; 22(41): 67-95. doi: 10.30513/qd.2025.6524.2457

تحلیل انتقادی رویکردهای مبتنی بر دانش انسانی به اختلالات رفتاری و تبیین دیدگاه قرآن در این باره

آموزه‌های قرآنی
مقاله 3، دوره 22، شماره 41، تیر 1404، صفحه 67-95    اصل مقاله (1.16 M)
نوع مقاله: پژوهشی
شناسه دیجیتال (DOI): 10.30513/qd.2025.6524.2457
نویسندگان
سید محمود مرویان حسینی* 1؛ علی جلائیان اکبرنیا2؛ سید علی سجادی‌زاده3؛ علی‌اکبر تولایی4
1نویسنده مسئول، استادیار، گروه علوم قرآن و حدیث، دانشگاه علوم اسلامی رضوی، مشهد، ایران
2استادیار، گروه علوم قرآن و حدیث، دانشگاه علوم اسلامی رضوی؛ دانش‌آموختۀ حوزۀ علمیۀ خراسان، مشهد، ایران
3استادیار، گروه فقه و اصول، دانشگاه علوم اسلامی رضوی، مشهد، ایران
4دانشجوی دکتری، گروه علوم قرآن و حدیث، دانشگاه علوم اسلامی رضوی، مشهد، ایران
چکیده
اختلالات رفتاری به معنای رفتار انحرافی حاد است که کنش‌های پژمرده‌گونه یا یورش‌آمیز را شکل می‌دهد. این رفتارها، مورد پسند اطرافیان و مخاطبان نیستند، ولی کنشگر از آن‌ها احساس رضایت می‌نماید. این پژوهش به روش اکتشافی- تحلیلی، به دنبال ایجاد ارتباط معرفتی بین داده‌های استقرایی علوم انسانی و داده‌های تفسیری قرآنی می‌باشد. در گام نخست این جستار در مورد سرمنشأ پیدایش این اختلالات، چهار رویکرد ذیل، با عنوان عمومی رویکردهای مبتنی بر دانش انسانی، تبیین شده است: بیولوژیکی، روان‌تحلیل‌گری، رفتاری و انسان‌گرایی. پس از تبیین و نقد این دیدگاه‌ها، به تبیین نظریه قرآن‌بنیان اسلامی درباره بسترها و مناشی این اختلالات پرداخته شده است. دستاورد نوشتار آن است که هر یک از رویکردهای چهارگانه پیش‌گفته بیانگر بخشی از سرچشمه‌های اختلالات رفتاری‌اند، اما به‌گونه‌ای فراگیر قابل استدلال نیستند. در رهاورد قرآنی، بنیادی‌ترین مایه ایجاد اختلالات رفتاری، خدا فراموشی است. پیامد این غفلت، به فراموشی سپردن گوهر ارزشمند وجود آدمی و اهداف اصلی آفرینش است که نتیجه‌اش ایجاد ناهنجاری‌های رفتاری است. هدف از این تحقیق ارائه رویکردی مستدل، جامع و قرآنی، برای محققان علوم رفتاری به‌منظور شناسایی و تبیین عوامل و زمینه‌های این اختلالات در نظام عملکرد آدمی است تا بابی جدید در این عرصه برای ایشان باز شود.
کلیدواژه‌ها
قرآن؛ اختلالات رفتاری؛ غفلت؛ خودفراموشی
مراجع
  1. قرآن کریم (ترجمه ناصر مکارم شیرازی).
  2. ابن‌فارس، احمد‏. (1404ق). معجم مقائیس اللغه. قم: مکتب الإعلام الإسلامی‏.
  3. ابن‌منظور، محمد بن مکرم. (1414ق). لسان العرب. بیروت: دار الفکر - دار صادر.
  4. ابن‌بابویه، محمد بن على. (1413ق)، من لا یحضره الفقیه‏، قم: دفتر انتشارات اسلامی.
  5. ابوترابی، علی. (1386ش). نقد ملاک‌های نابهنجاری در روان‌شناسی با نگرش به منابع اسلامی، تهران: مؤسسۀ آموزشی و پژوهشی امام خمینی(ره).
  6. اسپنسر، راتوس. (1383ش). روانشناسی عمومی، (مترجمان: خدیجه ابوالمعالی، بایرامعلی رنجگر، افسانه طاهری، علی عسکری، علی پیکانی، حسین ابراهیمی‌مقدم، حمید محمدی‌فرود، فریبا نبوی‌آل‌آقا، محمد مظفری، مهدی محی‌الدین بناب، ضیاء‌الدین رضاخانی). تهران: ویرایش.
  7. انصاف‌پور، غلامرضا. (1379ش). کامل فرهنگ فارسی. تهران: زوار.
  8. انوری، حسن. ( 1387ش). فرهنگ بزرگ سخن. تهران: سخن.
  9. بهشتی، محمد. (1400ش). آموزه‌های تربیتی قرآن کریم. تهران: سمت.
  10. بیابانگرد، اسماعیل. (1390ش). روان‌شناسی نوجوان. تهران: دفتر نشر فرهنگ اسلامی.
  11. تمیمى آمدى، عبدالواحد بن محمد. (1410ق). غرر الحکم و درر الکلم‏. قم: دار الکتاب الإسلامی‏.
  12. جوادی آملی، عبدالله. (1379ش). تفسیر موضوعی قرآن کریم (فطرت در قرآن). قم: اسراء.
  13. جوادی آملی، عبدالله «الف». (1385ش). تفسیر موضوعی قرآن کریم (توحید در قرآن). قم: اسراء.
  14. جوادی آملی، عبدالله. «ب». (1385ش). تفسیر موضوعی قرآن کریم (صورت و سیرت انسان در قرآن). قم: اسراء.
  15. جوادی آملی، عبدالله. «ج». (1385ش). تفسیر موضوعی قرآن کریم (معاد در قرآن). قم: اسراء.
  16. جوادی آملی، عبدالله. (1388ش). تفسیر موضوعی قرآن (مبادی اخلاق در قرآن). قم: اسراء.
  17. جوادی آملی، عبدالله. (1395ش). تفسیر انسان به انسان. قم: اسراء.
  18. جوادی آملی، عبدالله. (1399ش). تفسیر تسنیم. قم: اسراء.
  19. جوادی آملی، عبدالله. (1401ش). مفاتیح الحیاة. قم: اسراء.
  20. جولیوس گولد و دیگران. (1376ش). فرهنگ علوم اجتماعی، (ترجمۀ محمدجواد زاهدی و دیگران). تهران: مازیار.
  21. خامنه‌ای، سیدعلی، رهبر جمهوری اسلامی ایران، سایت https://farsi.khamenei.ir
  22. دهخدا، علی‌اکبر. (1341ش).  لغتنامه. تهران: سیروس.
  23. دوان پی. شولتز. سیدنی الن شولتز. (1384ش). تاریخ روان‌شناسی نوین، (ترجمۀ علی‌اکبر سیف و دیگران). تهران: انتشارات دوران.
  24. راغب اصفهانى، حسین بن محمد. (1412ق). مفردات ألفاظ القرآن‏. بیروت- دمشق‏: دار القلم- الدار الشامیة.
  25. رضایی اصفهانی، محمدعلی. (1394ش). تفسیر موضوعی قرآن و تربیت. قم: تلاوت.
  26. رضایی اصفهانی، محمدعلی. (1396ش). مجموعه مقالات اعجاز علمی و نظریه‌پردازی. قم: مرکز بین‌المللی ترجمه و نشر المصطفی(ص).
  27. زنجانى، عباس‌على. (1377ش). فقه سیاسى. تهران: امیرکبیر.
  28. سیف، علی‌اکبر. (1401ش). روان‌شناسی پرورشی. تهران: آگاه.
  29. سیف، علی‌اکبر. (1402ش). تغییر رفتار و رفتاردرمانی؛ نظریه‌ها و روش‌ها. تهران: دوران.
  30. سیف نراقی، مریم و دیگران. (1398ش). اختلالات رفتاری کودکان و روش‌های اصلاح و ترمیم آن. تهران: انتشارات روان- ویرایش- ارسباران.
  31. شجاعی، محمدصادق. (1385ش). دیدگاه‌های روان‌شناختی حضرت آیت‌الله مصباح یزدی. تهران: مؤسسۀ آموزشی و پژوهشی امام خمینی(ره).
  32. شریعتمداری، علی. (1385ش). روان‌شناسی تربیتی. تهران: امیرکبیر.
  33. شعاری‌نژاد، علی‌اکبر. (1392ش). روان‌شناسی رشد. تهران: اطلاعات.
  34. شکرشکن، حسین و دیگران. (1399ش). مکتب‌های روان‌شناسی و نقد آن. تهران: سمت.
  35. شکوهی یکتا، محسن و همکاران. (1384ش). اختلالات رفتاری کودکان و نوجوانان. تهران: طبیب، تیمورزاده.
  36. شکوهی یکتا، محسن و همکاران. (1389ش). تعلیم و تربیت اسلامی. تهران: چاپ و نشر ایران.
  37. شهید ثانى، زین الدین بن على‏. (1409ق). منیة المرید، (تصحیح رضا مختارى). قم: مکتب الإعلام الإسلامی‏.
  38. شولتز، دوان پی شولتز و دیگران، (1384ش). نظریه‌های شخصیت، (چاپ 7). تهران: ویرایش.
  39. طباطبایی، سید محمدحسین. (1378ش). المیزان فی تفسیر القرآن. تهران: مرکز نشر فرهنگی رجاء.
  40. طریحی، فخرالدین بن محمد. (1375ش). مجمع البحرین، (تصحیح احمد حسینى اشکورى). تهران: مرتضوی.
  41. علوی، سید جعفر. (1385ش). «روش‌های پیامبر اعظم صلی الله علیه و آله در مدیریت محیط‌های اجتماعی»، در: سالنما 6، (1385، شمارۀ 21-22). مشهد: دانشگاه علوم اسلامی رضوی.
  42. فرقانی رئیسی، شهلا. (1380ش). مشکلات رفتاری در کودکان و نوجوانان. تهران: مؤسسۀ فرهنگی منادی تربیت.
  43. فعالی، محمدتقی. (1397ش). مبانی سبک زندگی اسلامی. تهران: تیماس.
  44. قراملکی، احد فرامرز. (1400ش). آینۀ خودیابی. مشهد: انتشارات حوزۀ علمیۀ خراسان.
  45. قمی مشهدی، محمد بن محمدرضا. (1368ش). تفسیر کنز الدقائق و بحر الغرائب‏، (تصحیح حسین درگاهى). تهران، وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامى، سازمان چاپ و انتشارات‏.
  46. لیثى واسطى، على بن محمد. (1376ش). عیون الحکم و المواعظ. قم: دار الحدیث‏.
  47. مجد، محمد. ( 1386ش). انسان در مسیر زندگی. تهران: مجد.
  48. مجلسى، محمدباقر. (1403ق). بحار الأنوار. بیروت: دار إحیاء التراث العربی.
  49. مرویان حسینی، سید محمود. (1383ش). «آسیب‌شناسی حکومت دینی از منظر نهج البلاغه»، در: سالنما 4 (1383، شمارۀ 14). مشهد: دانشگاه علوم اسلامی رضوی.
  50. مطهری، مرتضی. (1399ش). آزادی معنوی. تهران: صدرا.
  51. مکارم شیرازی، ناصر. (1374ش). تفسیر نمونه. قم: دار الکتب الاسلامیه.
  52. منسوب به جعفر بن محمد، امام ششم(ع). (1400ق). مصباح الشریعة. بیروت: اعلمی.
  53. نلسون، ریتا ویکس و همکار. (1380ش). اختلال‌های رفتاری کودکان، (ترجمۀ محمدتقی منشی طوسی). مشهد: انتشارات آستان قدس رضوی.
  54. هیلگارد، اتکینسون و دیگران. (1401ش). زمینۀ روان‌شناسی. تهران: رشد.
آمار
تعداد مشاهده مقاله: 283
تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 269