سامانه مدیریت نشریات علمی دانشگاه علوم اسلامی رضوی

شیروانی, محمد, نائیجی, محمدباقر. (1404). تأویل گفتمان فلسفی آیات جهان‌شمول قرآن کریم با تأکید بر نظرات علامه طباطبایی. , 22(41), 123-148. doi: 10.30513/qd.2025.6540.2461
محمد شیروانی; محمدباقر نائیجی. "تأویل گفتمان فلسفی آیات جهان‌شمول قرآن کریم با تأکید بر نظرات علامه طباطبایی". , 22, 41, 1404, 123-148. doi: 10.30513/qd.2025.6540.2461
شیروانی, محمد, نائیجی, محمدباقر. (1404). 'تأویل گفتمان فلسفی آیات جهان‌شمول قرآن کریم با تأکید بر نظرات علامه طباطبایی', , 22(41), pp. 123-148. doi: 10.30513/qd.2025.6540.2461
شیروانی, محمد, نائیجی, محمدباقر. تأویل گفتمان فلسفی آیات جهان‌شمول قرآن کریم با تأکید بر نظرات علامه طباطبایی. , 1404; 22(41): 123-148. doi: 10.30513/qd.2025.6540.2461

تأویل گفتمان فلسفی آیات جهان‌شمول قرآن کریم با تأکید بر نظرات علامه طباطبایی

آموزه‌های قرآنی
مقاله 5، دوره 22، شماره 41، تیر 1404، صفحه 123-148    اصل مقاله (1018.17 K)
نوع مقاله: پژوهشی
شناسه دیجیتال (DOI): 10.30513/qd.2025.6540.2461
نویسندگان
محمد شیروانی* 1؛ محمدباقر نائیجی2
1نویسنده مسئول، استادیار، گروه معارف، دانشکده الهیات، دانشگاه شهید بهشتی، تهران، ایران
2استادیار، گروه معارف، دانشکده سلامت اجتماعی، دانشگاه علوم توانبخشی و سلامت اجتماعی، تهران، ایران
چکیده
در قرآن کریم مدعیات فراوانی در عرصه وجودشناسی با حفظ هویت اطلاق و کلیت بیان شده است که واجد تعمیم‌پذیری حداکثری و فراگیر است و ازآن‌جاکه زبان و رویکرد قرآن کریم، ایمان‌گرایانه و روش آن وحیانی ‌است، پس از طرح مدعیات قرآنی فرایند منطقی در حوزه ارائه مدعیات، مطرح نمی‌شود، به این صورت که واسطه بین مدعا و نتیجه دیده نمی‌شود، لذا حد وسطی چون برهان و دلیل در متن قرآن کریم کمتر به چشم می‌خورد. از سوی دیگر، آحاد قرآن‌پژوهان و وحی‌شناسان، وحی و اشراق و دریافت نبوی را در عینیت با خرد می‌دانند. علامه طباطبایی با تسلط بر گفتمان فلسفی عرفانی از یک سو و همچنین توانمندی بر تفسیر قرآن کریم از سوی دیگر، به‌خوبی توانسته است بین گفتمان ایمان‌گرایی و خردگرایی، تطبیق و همسانی و همگرایی ایجاد کند. قرآن کریم در چندین آیه از آیات خود، احکامی فراگیر و پایدار از هستی را تبیین و توصیف می‌کند؛ آیاتی که حکایت از اقتضائات جهان‌شمولانه دارد و بسیار به مبانی نظرات حکمای اسلامی چون اصالت وجود و بساطت وجود و تشکیک وجود نزدیک است. علامه طباطبایی با تأکید ترتیبی و ساختار و انسجام و سازگارگرایانه، که تحت برهان «انّ ملازم» قرار می‌گیرد، از بداهت وجود به اشتراک وجود و از آن به زیادت وجود و سپس به اصالت وجود و آن‌گاه به تشکیک وجود و وحدت وجود، بساطت وجود و گستره آن را مبرهن می‌سازد. در این نوشتار به روش کتابخانه‌ای، در قالب یک فرایند تحلیلی و توصیفی، بسط و تطبیقی در خصوص آیات جهان‌شمول قرآن کریم و نظرات فلسفی و حکمی علامه طباطبایی مطمح نظر واقع می‌شود.
کلیدواژه‌ها
قرآن کریم؛ علامه طباطبایی؛ آیات فراگیر؛ احکام وجودی؛ ایمان و خردگرایی
مراجع
  1. قرآن کریم
  2. ابن‌عربی، محی‌الدین. (1391ق). فصوص الحکم. بیروت: التراث.
  3. ابن‌عربی، محی‌الدین. (1377ق). الفتوحات المکیة. بیروت: التراث.
  4. ارشد ریاحی، علی. (1389ش). نقد و بررسی تأثیر آراء فلسفی صدرا دربارۀ وجود بر فهم او از آیات قرآن. فلسفه و کلام اسلامی، 43 (2)،11-24. https://sid.ir/paper/118472/fa
  5. بیات، محمدحسین؛ راستایی، حامده، (1394) .سریان علم در موجودات از منظر قرآن مجید و تجلّی آن در اندیشۀ ملاصدرا. سراج منیر، 6(20)، 7-27، https://doi.org/10.22054/ajsm.2015.4542
  6. آملی، سید حیدر. (1356ش). المقدمات من کتاب نص النصوص. تهران: پژوهشهای علمی در ایران‏.
  7. حسن‌زاده آملی، حسن. (1389). هزار و یک کلمه. قم: بوستان کتاب.
  8. خزائی، مرتضی؛ ایراندوست، محمدحسین، واسعی،هادی، (1401). بررسی مصادیق قرآنی حکمت متعالیه در حوزۀ جهان‌شناسی. مطالعات قرآنی، 15(58)، 1-27، 10.30495/QSF.2023.1958865.2862
  9. خمینی، سید روح‌الله. (1370ش). مصباح الهدایه. تهران: مؤسسۀ تنظیم نشر آثار امام خمینی(ره).
  10. راغب اصفهانی، حسین بن محمد. (1377ق). مفردات الفاظ قرآن. بیروت: دار القلم .
  11. سبزواری، ملاهادی‏. (1377ق). شرح المنظومه. بیروت: دار الکتب العلمیه.
  12. طباطبایی، سید محمدحسین. (1389ش). نهایة الحکمه. قم: دفتر انتشارات اسلامی.
  13. طباطبایی، سید محمدحسین. (1388ش). تفسیر المیزان. قم: دفتر انتشارات اسلامی.
  14. طباطبایی، سید محمدحسین. (1382ش). اصول فلسفه و روش رئالیسم. قم: دفتر انتشارات اسلامی.
  15. طباطبایی، سید محمدحسین. (1385ش). بدایة الحکمه. قم: دفتر انتشارات اسلامی.
  16. طبرسى، فضل بن حسن. (1382ش). مجمع البیان. تهران: ناصرخسرو.
  17. طهرانی، سید محمدحسین. (1365ش). الله‌شناسی. قم: قلم.
  18. فارابی، ابونصر. (1367ش). فصوص الحکم. مشهد: مرتضى.
  19. فخر رازى، محمد بن عمر. (1367ق). التفسیر الکبیر. بیروت: دار إحیاء التراث العربی.
  20. کاشانی، عبدالرزاق. (1398ش). مجموعه رسائل و مصنفات کاشانى. قم: انتشارات بیدار.
  21. مجلسى، محمدباقر (1387ش). بحار الأنوار. قم: اسماعیلیان.
  22. زبیدى، مرتضی. (1372ق). تاج العروس. بیروت: دارالفکر.
  23. ملاصدرا، محمد بن ابراهیم. (1389ش). الحکمة المتعالیة فی الأسفار العقلیة الأربعه. تهران: بنیاد صدرا‏.
  24. ملاصدرا، محمد بن ابراهیم. (1356ش). الحکمة المتعالیة فی الأسفار العقلیة الأربعه. تهران: بنیاد صدرا‏.
  25. ملاصدرا، محمد بن ابراهیم. (1373ش). الحکمة المتعالیة فی الأسفار العقلیة الأربعه. تهران: بنیاد صدرا‏.
  26. ملاصدرا، محمد بن ابراهیم. (1389ش). الحکمة المتعالیة فی الأسفار العقلیة الأربعه. تهران: بنیاد صدرا‏.
آمار
تعداد مشاهده مقاله: 272
تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 234