سامانه مدیریت نشریات علمی دانشگاه علوم اسلامی رضوی

استادی, کاظم. (1402). راویان سلیم بن قیس و برخی از ابهامات و اشکالات پیش‌رو. , 7(14), 103-128. doi: 10.30513/hd.2025.6230.1226
کاظم استادی. "راویان سلیم بن قیس و برخی از ابهامات و اشکالات پیش‌رو". , 7, 14, 1402, 103-128. doi: 10.30513/hd.2025.6230.1226
استادی, کاظم. (1402). 'راویان سلیم بن قیس و برخی از ابهامات و اشکالات پیش‌رو', , 7(14), pp. 103-128. doi: 10.30513/hd.2025.6230.1226
استادی, کاظم. راویان سلیم بن قیس و برخی از ابهامات و اشکالات پیش‌رو. , 1402; 7(14): 103-128. doi: 10.30513/hd.2025.6230.1226

راویان سلیم بن قیس و برخی از ابهامات و اشکالات پیش‌رو

آموزه‌های حدیثی
مقاله 5، دوره 7، شماره 14، دی 1402، صفحه 103-128    اصل مقاله (807.72 K)
نوع مقاله: علمی ترویجی
شناسه دیجیتال (DOI): 10.30513/hd.2025.6230.1226
نویسنده
کاظم استادی*
نویسنده مسئول، دانش‌آموختۀ کارشناسی ارشد علوم قرآن و حدیث، دانشگاه قرآن و حدیث، قم، ایران
چکیده
در نوشته‌ها و مقالات مختلف، دربارۀ اهمیت کتاب‌های منسوب به سلیم بن قیس، مطالبی ذکر شده است. برخی عناوین اهمیت‌زا برای این اثر عبارت‌اند از: الف. قدمت تاریخی کتاب؛ ب. صحابی خاص بودن شخص سلیم؛ ج. بی‌واسطه بودن برخی از احادیث سلیم؛ د. تأییدیۀ امامان معصوم(ع) بر نسخه‌هایی از کتاب‌های سلیم؛ هـ. دربرداشتن مطالب ویژه، منحصربه‌فرد و شاذ. بنابراین، ازآن‌جاکه کتاب منسوب به سلیم بن قیس، یک کتاب حدیثی متقدم است، لازم است تمام ابعاد پیرامون این کتاب بررسی گردند. مقالۀ پیش‌رو، متکفل بررسی وضعیت راویان سلیم بن قیس و کتاب وی و برخی از ابهامات و اشکالات پیرامون آن می‌باشد. در نتیجۀ بررسی‌های این پژوهش، مشخص شد که فقط شخص ابان بن ابی‌عیاش راوی مستقیم روایات سلیم می‌باشد و همۀ احادیث سلیم خبر واحدند. همچنین، وضعیت راویان کتاب و احادیث سلیم بن قیس، یعنی ابن‌اذینه و معمر بن راشد روشن نیست و ابهامات جدی دربارۀ ارتباط این دو شخصیت با کتاب سلیم وجود دارد. نیز اگر از اسناد و طرق جعلی یا تعویض‌شده برای احادیث سلیم صرف‌نظر کنیم، غالب راویان واسطه‌ای اسناد احادیث منسوب به سلیم، افراد مهمل، مجهول، ضعیف و یا از غلات شیعه می‌باشند.
کلیدواژه‌ها
عمر بن اذینه؛ معمر بن راشد؛ کتاب سلیم؛ احادیث طوال؛ منابع متقدم
مراجع
  1. ابن‌‌حجر، احمد بن علی عسقلانی. (1406ق). تقریب التهذیب. سوریه: دار الرشید.
  2. ابن‌‌حجر، احمد بن علی عسقلانى. (۱۳۲۶ق). تهذیب التهذیب. حیدرآباد دکن: بی‌نا.
  3. ابن‌داوود، حسن بن علی. (1383ق). رجال ابن داود. تهران: دانشگاه تهران.
  4. ابن‌غضائری، احمد بن حسین. (1422ق). رجال (الضعفاء). قم: دارالحدیث.
  5. استادی، کاظم. (1399ش). ب. نسبت منابع نخستین و سلیم. قم: کتابخانه دارالحدیث.
  6. استادی، کاظم. (1399ش). ج. درباره راویان سلیم، (مخطوط). قم: کتابخانه دارالحدیث.
  7. استادی، کاظم (1400ش). الف. روایات سلیم بن قیس در الغیبه نعمانی و بررسی وضعیت استثنای آن در میان روایات دیگر، (مخطوط). قم: کتابخانه رضا استادی.
  8. استادی، کاظم. (1400ش). ب. بازشناسی مؤلف کتابی که المسترشد خوانده می‌شود. پژوهش‌های قرآن و حدیث، 54(1)، ص293-269. https://doi.org/10.22059/jqst.2022.321913.669734
  9. استادی، کاظم. (1400ش). ج. کتابشناسی توصیفی سلیم بن قیس هلالی. میراث شهاب، قم، 27(104). ص 133ـ184.
  10. استادی، کاظم. (1400ش). د. بررسی انتساب سند کتاب سلیم به شیخ طوسی. علوم حدیث، 26(1)، ص 150-177. https://doi.org/10.22034/hs.2021.13161
  11. استادی، کاظم. (1400ش). ه‍. قدیمی‌ترین نسخه خطی و ترجمه فارسی کتاب منسوب به سلیم بن قیس. پژوهشنامه نسخه‌شناسی متون فارسی، 6(15)، ص303ـ330.
  12. استادی، کاظم. (1401ش). الف. گونه‌شناسی روایات عمربن‌اذینه و سلیم در کتاب کافی کلینی. پژوهشنامه اهل‌بیت(ع)، 1(2)، ص64ـ90.
  13. استادی، کاظم. (1401ش). ب. گونه‌شناسی روایات معمربن‌راشد در منابع ‌شیعی. حدیث اندیشه، 17(33)، ص71ـ80.
  14. استادی، کاظم. (1401ش). ج. گزارش اسناد روایات سلیم در منابع نخستین شیعه. حدیث حوزه، 13(25)، ص11-42.
  15. استادی، کاظم. (1401ش). د. گزارش شکلی اسناد نسخه‌های خطی کتاب‌های منسوب به سلیم. پایان‌نامه کارشناسی‌ارشد. قم: دانشگاه قرآن و حدیث.
  16. استادی، کاظم. (1403ش). مشابهت‌یابی روایات کتاب سلیم و بررسی حالات پیش رو. فرهنگ و سیرۀ اهل‌بیت(ع)، 3(11).
  17. استادی، کاظم. (1399ش). الف. معرفی نسخه‌های خطی سلیم. میراث شهاب، قم، (99)، 145ـ188.
  18. انصاری، محمد باقر. (1422ق). کتاب سلیم بن قیس الهلالی أقدم نص تاریخی عقائدی فی الإسلام. تراثنا. عشر. رجب ـ ذوالحجة ـ العدد 3 و 4.
  19. جلالی، عبدالمهد. (1382ش). الف. پژوهشی درباره سلیم بن قیس هلالی. مطالعات اسلامی، (60)، ص89-126.
  20. جلالی، عبدالمهدی. (1382ش). ب. راوی کتاب سلیم در ترازو. مطالعات اسلامی، (62)، ص 13 تا 62.
  21. جوزجانی، ابراهیم بن یعقوب. (بی‌تا). أحوال الرجال. پاکستان ـ فیصل آباد: حدیث اکادمی.
  22. حلی، حسن بن یوسف. (۱۳۸2ق). رجال. نجف: بی‌نا.
  23. حیدری مزرعه آخوند، محمدعلی. (1397ش). کاوشی در پدیدآورنده کتاب الاختصاص. حدیث پژوهی، 10(2). https://doi.org/10.22052/0.20.1
  24. خویی‌، ابوالقاسم. (1403ق)‌. معجم‌ رجال‌ الحدیث‌. قم: منشورات‌ مدینة العلم.
  25. دارقطنی، علی بن عمر. (1403ق). الضعفاء الضعفاء والمتروکون. مدینه: الجامعة الإسلامیة.
  26. الذهبی، محمد بن أحمد. (1382ق). میزان الإعتدال فی نقد الرجال. بیروت: دارالکتب العلمیة.
  27. سلطانی، محمد. (1398ش). کتاب سلیم (بازخوانی کهن‌ترین میراث مکتوب شیعه). قم: برگ فردوس.
  28. الهلالی، سلیم بن قیس. (1397ش). اسرار آل محمد(ص). قم: نشر دلیل‌ما.
  29. الهلالی، سلیم بن قیس. (1415ق). کتاب سلیم بن قیس الهلالی، (تحقیق محمدباقر انصاری). قم: الهادی.
  30. طوسی، محمدبن حسن. (1380ق). رجال، (به کوشش محمدصادق بحرالعلوم). نجف: بی‌نا.
  31. قلیچ، رسول. (1390ش). بررسی دیدگاه عالمان شیعه درباره کتاب سلیم ابن قیس. پایان‌نامه ارشد. دانشگاه ادیان.
  32. کشی، محمد بن عمر. (1409ق). اختیار معرفه الرجال (رجال کشی)، (به کوشش مصطفوی). مشهد: دانشگاه فردوسی.
  33. کلینی، محمد بن یعقوب، (1407ق). الکافی، (محقق: غفاری علی‌اکبر)، تهران: دارالکتب الإسلامیة.
  34. مامقانی، عبدالله. (1351ق). تنقیح المقال فی علم الرجال. نجف: بی‌نا.
  35. مجلسى، محمدتقى. (1406ق). روضة المتقین فی شرح من لا یحضره الفقیه، (محقق: حسین موسوى کرمانى و على پناه‌ اشتهاردى). قم: مؤسسه فرهنگى اسلامى کوشانبور.
  36. مِزّی، یوسف‌بن عبدالرحمان. (1404ق). تهذیب‌الکمال فی أسماءالرجال، (چاپ بشار عواد معروف). بیروت: الرساله.
  37. مفید، محمد بن محمد بن نُعمان. (1363ش). تَصحیحُ اِعتقاداتِ الاِمامیّة. (با تصحیح شهرستانی). بی‌جا: رضی.
  38. نجاشی، ابوالعباس احمد بن علی. (1407ق). رجال، (به کوشش زنجانی). قم: نشر اسلامی.
  39. نسائی، احمد بن علی. (1406ق). کتاب‌الضعفاء و المتروکین، (چاپ محمود ابراهیم زاید). بیروت: دار المعرفه.
  40. نعمانی، محمد بن ابراهیم. (1397ق). الغیبه. تهران: نشر صدوق.
  41. نوری، حسین بن محمدتقی. (1382ق). مستدرک الوسائل. تهران: چاپ افست.
  42. یوسفی غروی، محمدهادی. (1400ش). مقدمه کتاب اسرار آل محمد و سلیم بن قیس. قم: بوستان کتاب.
آمار
تعداد مشاهده مقاله: 1,126
تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 248