سامانه مدیریت نشریات علمی دانشگاه علوم اسلامی رضوی

دانش آرا, سجاد. (1403). امکان‌سنجی انحصار ادلۀ حدّ شرب خمر، در وجود یا احتمال ضرر معقول. , 21(28), 127-150. doi: 10.30513/cld.2025.6824.2089
سجاد دانش آرا. "امکان‌سنجی انحصار ادلۀ حدّ شرب خمر، در وجود یا احتمال ضرر معقول". , 21, 28, 1403, 127-150. doi: 10.30513/cld.2025.6824.2089
دانش آرا, سجاد. (1403). 'امکان‌سنجی انحصار ادلۀ حدّ شرب خمر، در وجود یا احتمال ضرر معقول', , 21(28), pp. 127-150. doi: 10.30513/cld.2025.6824.2089
دانش آرا, سجاد. امکان‌سنجی انحصار ادلۀ حدّ شرب خمر، در وجود یا احتمال ضرر معقول. , 1403; 21(28): 127-150. doi: 10.30513/cld.2025.6824.2089

امکان‌سنجی انحصار ادلۀ حدّ شرب خمر، در وجود یا احتمال ضرر معقول

آموزه‌های حقوق کیفری
دوره 21، شماره 28، دی 1403، صفحه 127-150    اصل مقاله (883.5 K)
نوع مقاله: پژوهشی
شناسه دیجیتال (DOI): 10.30513/cld.2025.6824.2089
نویسنده
سجاد دانش آرا*
دانشجوی دکتری حقوق جزا و جرم شناسی، دانشگاه گیلان، رشت، ایران.
چکیده
شرب خمر ورود به منطقۀ الزام شرعی و یکی از رفتارهایی است که مجازات آن می‌تواند در شرایطی به اعدام منتهی گردد. تحصیل این انتها برای مرتکبان آن، با پیچیدگی خاصی مواجه نیست و ارتکاب آن برای بار چهارم، جواز و بلکه وجوب اجرای کیفر مرگ را بر ذمۀ همۀ مکلفان در پی دارد. این توصیف پردۀ جدیدی را ابتدائاً نمایان و سپس کنار خواهد زد. در پسِ این پرده، اصل احتیاط در دماء به‌عنوان راهبردی بنیادین، برای جلوگیری از اجرای بی‌گدار کیفر فوق، نهفته است. گرانیگاه کاربست این اصل (احتیاط) جایی است که مجازات پیش‌گفته، برای حمایت از خداوند، در اصطلاحِ پاسداری از حق‌اللهِ محض باشد. در این راستا، به نظر می‌رسد که دَوَرانی میانِ اقلّ (شرب خمری که مستی را سبب شود) و اکثر (شرب خمر چه به مستی منتهی شود و چه نشود) وجود دارد. در این موازنه، به تنویری که خواهد آمد، اصولاً بایستی به اقل اکتفا و نسبت به میزانِ تردید، برائت را حاکم دانست. این مقاله با روشی تحلیلی-بنیادین، به‌عنوان فرضیه‌ای قابل اثبات و نتیجه‌ای قابل استحصال معتقد است. اصطیاداً آنچه از ادله قابل رؤیت به نظر می‌رسد، عدم وجود دلیلی مستحکم بر توسعۀ حد شرب خمر بر مواردی است که ضرری متوجه شارب یا ثالث نباشد. علی‌رغم آن‌که ممکن است در مضار بودنِ صرفِ مستی نیز تردید باشد، می‌توان آن را به‌عنوان نوعی ضرر و نقطۀ تلاقی توجیه جرم‌انگاری در نظر گرفت. بنابراین، مطلوب است مقنن به این‌گونه مبانی توجه کند و اصلاحاتی را مطمح نظر قرار دهد.
کلیدواژه‌ها
حد؛ خمر؛ شرب خمر؛ ضرر؛ ادله
مراجع
  1. آقایی‌نیا، حسین؛ رستمی، هادی. (1404ش). حقوق کیفری اختصاصی (جرایم علیه اموال و مالکیت). تهران: میزان.
  2. ابن‌براج، قاضى عبدالعزیز. (1406ق). المهذب. قم: دفتر انتشارات اسلامى.
  3. اردبیلى، احمد بن محمد. (1403ق). مجمع الفائدة و البرهان فی شرح إرشاد الأذهان. قم: دفتر انتشارات اسلامى.
  4. اصفهانى، فاضل هندى، محمد بن حسن. (1416ق). کشف اللثام و الإبهام عن قواعد الأحکام. قم: دفتر انتشارات اسلامى.
  5. الهی‌منش، محمدرضا؛ مرادی اجقاز، محسن. (1400ش). حقوق کیفری اختصاصی (جرایم علیه شخصیت معنوی). تهران: مجد.
  6. ترحینی عاملى، سید محمدحسین. (1427ق). الزبدة الفقهیة فی شرح الروضة البهیه. قم: دار الفقه.
  7. جناتی، محمدابراهیم. (1370ش). منابع اجتهاد از دیدگاه مذاهب اسلامى. تهران: کیهان.
  8. حبیب‌زاده، محمدجعفر. (1389ش). سرقت در حقوق کیفری ایران. تهران: دادگستر.
  9. حر عاملى، محمد بن حسن. (1409ق). وسائل الشیعه. قم: مؤسسة آل البیت(ع).
  10. حسینی، سید محمد. (1389ش). رابطۀ مفهوم شرعی گناه و مفهوم حقوقی جرم و نسبت تحریم و تجریم، در: مجموعه مقالات در تجلیل از استاد دکتر محمد آشوری. تهران: سمت.
  11. خادمی، نورالدین مختار. (1423ق). المقاصد فی المذهب المالکی. ریاض. مکتبة الرشد.
  12. خراسانی، محمدکاظم. (1432ق). کفایة الاصول. قم: مجمع الفکر الإسلامی.
  13. خراسانى، محمود تربتى شهابى. (1417ق). ادوار فقه. تهران: سازمان چاپ و انتشارات.
  14. خمینی، سید روح‌الله. (1421ق). کتاب البیع. تهران: مؤسسۀ تنظیم و نشر آثار امام خمینی(ره).
  15. خوانساری، سید احمد. (1405ق). جامع المدارک، (تحقیق علی‌اکبر غفاری). قم: اسماعیلیان.
  16. خویى، سید ابوالقاسم. (1422ق). مبانی تکملة المنهاج. قم: مؤسسة إحیاء آثار الإمام الخوئی(ره).
  17. روستایی، سجاد. (1397ش). تبیین جرم مانع، با تأکید بر امور حسبه. جستارهای فقهی و اصولی، 4(3)، 53-75. https://doi.org/10.22034/jrj.2018.66153
  18. شمعی، محمد؛ شهباز، سارا. (1394ش). جرم‌انگاری حداکثری. تهران: جنگل.
  19. طباطبایی قمى، سید تقى. (1426ق). مبانی منهاج الصالحین. قم: قلم الشرق.
  20. طباطبایی، سید محمدحسین. (بی‌تا). المیزان فی تفسیر القرآن. بی‌جا: اسماعیلیان.
  21. طوسى، محمد بن حسن. (1387ق). المبسوط فی فقه الإمامیة. تهران: المکتبة المرتضویة لإحیاء الآثار الجعفریة.
  22. طوسى، محمد بن حسن. (1390ق). الاستبصار فیما اختلف من الأخبار. تهران: دار الکتب الإسلامیة.
  23. طوسى، محمد بن حسن. (1407ق). الخلاف. قم: دفتر انتشارات اسلامى.
  24. عاملی، محمد بن مکی. (بی‌تا). القواعد و الفوائد، (تحقیق عبدالهادی الحکیم). قم: مکتبة المفید.
  25. عاملى، زین‌الدین بن على. (1413ق). مسالک الأفهام. قم: مؤسسة المعارف الإسلامیة.
  26. عبدالرحمان، محمود. (بی‌تا). معجم المصطلحات و الألفاظ الفقهیه. بی‌جا: بی‎نا.
  27. علیدوست، ابوالقاسم؛ لطفی، محمدجواد. (1399ش). مقایسۀ روش‌ اجتهادی صاحب جواهر و محقق خویی. جستارهای فقهی و اصولی، 6(2)، 137-167. https://doi.org/10.22034/jrj.2020.56229.1927
  28. فرح‌بخش، مجتبی. (1392ش). جرم‌انگاری فایده‌گرایانه. تهران: میزان.
  29. فیض کاشانی، ملا محسن. (1416ق). التفسیر الصافی. تهران: مکتبة الصدر.
  30. کلینى، محمد بن یعقوب. (1407ق). الکافی. تهران: دار الکتب الإسلامیة.
  31. محقق داماد، سید مصطفى. (1406ق). قواعد فقه. تهران: مرکز نشر علوم اسلامى.
  32. محمودیان اصفهانی، کامران. (1401ش). فلسفۀ جرم‌انگاری فضیلت‌گرا. تهران: میزان.
  33. مطرزی، ناصرالدین بن عبدالسید. (1399ق). المغرب فی ترتیب المعرب، (تحقیق محمود فاخوری، عبدالحمید مختار). حلب: مکتبة اسامة بن زید.
  34. مکارم شیرازی، ناصر. (1387ش). تفسیر نمونه. تهران: دار الکتب الإسلامیة.
  35. مکارم شیرازى، ناصر. (1427ق). دایرة‌المعارف فقه مقارن. قم: انتشارات مدرسۀ امام على بن ابى‌طالب(ع).
  36. منتظری، حسین‌على. (1429ق). مجازات‌هاى اسلامى و حقوق بشر. قم: ارغوان دانش.
  37. موسوی اردبیلى، سید عبدالکریم. (1427ق). فقه الحدود و التعزیرات. قم: مؤسسة النشر لجامعة المفید(ره).
  38. موسوی بجنوردى، سید محمد. (1401ش). قواعد فقهیه. تهران: عروج.
  39. موسوی گلپایگانى، سید محمدرضا (1412ق). الدر المنضود فی أحکام الحدود. قم: دار القرآن الکریم.
  40. میرمحمدصادقی، حسین. (1403ش). حقوق کیفری اختصاصی، (جرایم علیه اموال و مالکیت). تهران: میزان.
  41. نائینی، میرزا محمدحسین. (1355ق). فوائد الأصول، (تقریر شیخ محمدعلی کاظمی خراسانی). قم: موسسۀ نشر اسلامی.
  42. نجفى، بشیر حسین. (1427ق). بحوث فقهیة معاصرة. نجف: دفتر آیت‌الله نجفی.
  43. نجفى، محمدحسن. (1404ق). جواهر الکلام فی شرح شرائع الإسلام. بیروت: دار إحیاء التراث العربی.
آمار
تعداد مشاهده مقاله: 494
تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 416