سامانه مدیریت نشریات علمی دانشگاه علوم اسلامی رضوی

پارسایی, جواد. (1403). ملاک‌های ثبوتی و اثباتی معلولیت در فلسفۀ اسلامی و آیات و روایات. , 19(35), 195-218. doi: 10.30513/ipd.2025.6891.1601
جواد پارسایی. "ملاک‌های ثبوتی و اثباتی معلولیت در فلسفۀ اسلامی و آیات و روایات". , 19, 35, 1403, 195-218. doi: 10.30513/ipd.2025.6891.1601
پارسایی, جواد. (1403). 'ملاک‌های ثبوتی و اثباتی معلولیت در فلسفۀ اسلامی و آیات و روایات', , 19(35), pp. 195-218. doi: 10.30513/ipd.2025.6891.1601
پارسایی, جواد. ملاک‌های ثبوتی و اثباتی معلولیت در فلسفۀ اسلامی و آیات و روایات. , 1403; 19(35): 195-218. doi: 10.30513/ipd.2025.6891.1601

ملاک‌های ثبوتی و اثباتی معلولیت در فلسفۀ اسلامی و آیات و روایات

آموزه‌های فلسفۀ اسلامی
مقاله 9، دوره 19، شماره 35، دی 1403، صفحه 195-218    اصل مقاله (1.28 M)
نوع مقاله: ترویجی
شناسه دیجیتال (DOI): 10.30513/ipd.2025.6891.1601
نویسنده
جواد پارسایی*
استادیار، گروه مطالعات فلسفی، پژوهشکدۀ مطالعات زن و خانواده، دانشگاه ادیان و مذاهب، قم، ایران.
چکیده
یکی از مباحث مربوط به علیت، پرداختن به ملاک نیازمندی معلول به علت است. این‌که معلول بودن معلول در واقع و نفس‌الامر به چه علت است و معلول بودن اشیا را از چه طریقی می‌توان معین کرد، یکی از مسائلی است که در فلسفۀ اسلامی و آیات و روایات به آن پرداخته شده است. در این پژوهش با روش توصیفی-تحلیلی، و با تقسیم ملاک معلولیت به ثبوتی و اثباتی، ابتدا به بیان دیدگاه فلاسفۀ مسلمان در مورد ملاک ثبوتی معلولیت پرداخته شده و سپس ملاک‌های اثباتی معلولیت در فلسفۀ اسلامی استخراج شده است. در ادامه با استخراج ملاک‌های ثبوتی و اثباتی معلولیت در آیات و روایات، به تحلیل و مقایسۀ این ملاک‌ها با ملاک‌های مطرح‌شده در فلسفۀ اسلامی پرداخته شده است و این نتیجه به دست آمده که در مورد ملاک های اثباتی معلولیت بین دیدگاه فلاسفه و آیات و روایات توافق و سازگاری وجود دارد. اما در مورد برخی از ملاک‌های ثبوتی بین دیدگاه فلاسفه و ظاهر برخی از متون دینی تعارض دیده می‌شود که به راه‌حل‌هایی برای رفع این تعارض پرداخته شده است.
کلیدواژه‌ها
ملاک معلولیت؛ ملاک ثبوتی؛ ملاک اثباتی؛ فلسفۀ اسلامی؛ آیات و روایات
مراجع
  1. قرآن کریم.
  2. ابن‌بابویه، محمد بن علی. (۱۳۷۶). الأمالی. تهران: کتابچی.
  3. ابن‌بابویه، محمد بن علی. (۱۳۷۸ق). عیون أخبار الرضا(ع). تهران: اسلامیه.
  4. ابن‌بابویه، محمد بن علی. (۱۳۹۸ق). التوحید. قم: جامعه مدرسین حوزه علمیه قم.
  5. ابن‌بابویه، محمد بن علی. (۱۴۰۳ق). معانی الأخبار. قم: المکتبة الاسلامیة.
  6. ‏ابن‏سینا، حسین ابن عبدالله. (۱۳۷۵). الإشارات و التنبیهات. قم: نشر البلاغه.
  7. ‏ابن‏سینا، حسین ابن عبدالله. (۱۳۷۹). النجاة من الغرق فی بحر الضلالات. تهران: انتشارات دانشگاه تهران.
  8. ‏ابن‏سینا، حسین ابن عبدالله. (۱۴۰۴ق). الشفاء- الطبیعیات. قم: مرعشی نجفی.
  9. ‏ابن‏سینا، حسین ابن عبدالله. (۱۴۱۸ق). الإلهیات من کتاب الشفاء. قم: مکتب الاعلام الاسلامی، مرکز النشر.
  10. ابن‌قولویه، جعفر بن محمد. (۱۳۵۶). کامل الزیارات. نجف اشرف: دار المرتضویه.
  11. انصاری، مرتضی. (۱۴۱۹ق). فرائد الأصول. قم: مجمع الفکر الإسلامی.
  12. جوادی آملی، عبدالله. (۱۳۸۶). رحیق مختوم (شرح حکمت متعالیه). قم: انتشارات اسرا.
  13. حرانی، حسن بن علی. (۱۳۶۳). تحف العقول. قم: مؤسسة النشر الاسلامی.
  14. سبزواری، هادی بن مهدی. (۱۳۶۹). شرح المنظومة (تعلیقات حسن‎زاده). تهران: نشر ناب.
  15. شریف الرضی، محمد بن حسین. (۱۴۱۴ق). نهج البلاغة (صبحی صالح، مصحح). قم: دار الهجرة.
  16. شهرزوری، شمس‌الدین. (۱۳۸۳). رسائل الشجرة الالهیة فى علوم الحقایق الربانیة. تهران: موسسه حکمت و فلسفۀ ایران.
  17. طباطبایی، سید محمدحسین. (۱۳۷۴). ترجمه تفسیر المیزان. قم: دفتر انتشارات اسلامی.
  18. طباطبایی، سید محمدحسین. (۱۳۸۷). اصول فلسفه و روش رئالیسم. قم: موسسه بوستان کتاب.
  19. طباطبایی، سید محمدحسین. (۱۴۱۶ق). نهایة الحکمة. قم: مؤسسة النشر الإسلامی.
  20. طبرسی، احمد بن علی. (۱۴۰۳ق). الإحتجاج على أهل اللجاج. مشهد: نشر مرتضی‌.
  21. طوسی، محمد بن حسن. (۱۴۱۴ق). الأمالی. قم: دار الثقافة.
  22. طوسی، نصیرالدین محمد بن محمد. (۱۴۰۴ق). شرحی الإشارات. قم: کتابخانه عمومی حضرت آیت‌الله‌العظمی مرعشی نجفی.
  23. فارابی، ابونصر. (۱۳۸۱). فصوص الحکمة. تهران: انجمن آثار و مفاخر فرهنگی.
  24. فاضل تونی، محمد حسین. (۱۳۸۶). مجموعه رسائل عرفانی و فلسفی. قم: مطبوعات دینی.
  25. فتال نیشابوری، محمد بن احمد. (۱۳۷۵). روضة الواعظین و بصیرة المتعظین. قم: الشریف الرضی.
  26. کاشانی، فیض. (۱۴۱۵ق). تفسیر الصافی. تهران: مکتبة الصدر.
  27. کلینی، محمد بن یعقوب. (۱۴۰۷ق). الکافی. تهران: دار الکتب الإسلامیة.
  28. مجلسی، محمدباقر. (۱۴۰۳ق). بحار الأنوار. بیروت: دار إحیاء التراث العربی.
  29. مصباح یزدی، محمدتقی. (۱۳۸۳). آموزش فلسفه. قم: انتشارات امیرکبیر.
  30. مطهری، مرتضی. (۱۳۶۴). اصول فلسفه و روش رئالیسم. تهران: صدرا.
  31. مطهری، مرتضی. (۱۳۷۷). مجموعه آثار استاد شهید مطهری. قم: صدرا.
  32. مفید، محمد بن محمد. (۱۴۱۳ق الف). الإرشاد فی معرفة حجج الله على العباد. قم: مؤسسة آل البیت(ع).
  33. مفید، محمد بن محمد. (۱۴۱۳ق ب). الأمالی. قم: دفتر انتشارات اسلامی.
  34. ملاصدرا. (۱۳۰۲ق). مجموعة الرسائل التسعه. قم: مکتبه المصطفوی.
  35. ملاصدرا. (۱۳۵۴). المبدا و المعاد. تهران: انجمن حکمت و فلسفۀ ایران.
  36. ملاصدرا. (۱۳۶۳). مفاتیح الغیب. تهران: وزارت فرهنگ و آموزش عالی، انجمن اسلامی حکمت و فلسفۀ ایران، موسسه مطالعات و تحقیقات فرهنگی.
  37. ملاصدرا. (۱۹۸۱). الحکمة المتعالیة فى الأسفار العقلیة الأربعة. بیروت: دار إحیاء التراث العربی.
  38. ملاصدرا. (۱۴۱۷ق). الشواهد الربوبیة فى المناهج السلوکیة (مقدمه عربی). بیروت: مؤسسة التاریخ العربی.
  39. منافیان، سید محمد. (۱۳۹۸). معناشناسی «ماهیت» در مابعدالطبیعۀ میرداماد. آموزه‌های فلسفۀ اسلامی، ۱۴ (۲۴)، ۱۲۹-۱۵۰.
  40. میرداماد. (۱۳۸۱). مصنفات میر داماد. تهران: انجمن آثار و مفاخر فرهنگی.
آمار
تعداد مشاهده مقاله: 345
تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 144