سامانه مدیریت نشریات علمی دانشگاه علوم اسلامی رضوی

قائمی نیک, محمدرضا. (1404). تأملی در ارتباط فلسفۀ اخلاق و اقتصاد آدام اسمیت؛ بحثی در مبانی اقتصاد اسلامی. , 1(2), 179-209. doi: 10.30513/ied.2025.6306.1232
محمدرضا قائمی نیک. "تأملی در ارتباط فلسفۀ اخلاق و اقتصاد آدام اسمیت؛ بحثی در مبانی اقتصاد اسلامی". , 1, 2, 1404, 179-209. doi: 10.30513/ied.2025.6306.1232
قائمی نیک, محمدرضا. (1404). 'تأملی در ارتباط فلسفۀ اخلاق و اقتصاد آدام اسمیت؛ بحثی در مبانی اقتصاد اسلامی', , 1(2), pp. 179-209. doi: 10.30513/ied.2025.6306.1232
قائمی نیک, محمدرضا. تأملی در ارتباط فلسفۀ اخلاق و اقتصاد آدام اسمیت؛ بحثی در مبانی اقتصاد اسلامی. , 1404; 1(2): 179-209. doi: 10.30513/ied.2025.6306.1232

تأملی در ارتباط فلسفۀ اخلاق و اقتصاد آدام اسمیت؛ بحثی در مبانی اقتصاد اسلامی

آموزه‌های اقتصاد اسلامی
مقاله 8، دوره 1، شماره 2، تیر 1404، صفحه 179-209    اصل مقاله (2.54 M)
نوع مقاله: پژوهشی
شناسه دیجیتال (DOI): 10.30513/ied.2025.6306.1232
نویسنده
محمدرضا قائمی نیک*
اســتادیار ، گــروه علــوم اجتماعــی، دانشــگاه علــوم اسلــامی رضــوی، مشــهد، ایــران.
چکیده
آدام اسمیت در دو کتاب نظریۀ عواطف اخلاقی و ثروت ملل، رویکردی نوین به فلسفۀ اخلاق و اقتصاد ارائه می‌دهد. وی با تمرکز بر مفاهیمی چون همدلی، قوۀ تخیل و ناظر بی‌طرف، بنیان‌های فلسفی اقتصاد خود را شکل می‌دهد. در مقایسه با رویکرد ارسطو و توماس آکویناس که میان احساسات انسانی و عقل/خداوند گسست قائل بودند، اسمیت و هیوم تلاش کردند مبنای اخلاق را در قلمرو تخیل و همدلی تعریف کنند. این رویکرد اگرچه منجر به نفی حسن و قبح ذاتی می‌شود، اما نگاهی متفاوت به مفاهیم اخلاقی ارائه می‌دهد. نقد جان میلبنک به دیدگاه الهیاتی اسمیت و پیشنهاد حکمت متعالیۀ ملاصدرا با طرح تجرد مثالی، راه‌حلی برای غلبه بر این گسست ارائه می‌دهد. تجرد مثالی در دیدگاه ملاصدرا هم برای همۀ انسان‌ها قابل دسترس است و هم امکان حفظ حسن و قبح ذاتی را فراهم می‌کند. این رویکرد می‌تواند مبنای اخلاقی برای اقتصاد اسلامی باشد، هرچند دست‌یابی به الگوی عملیاتی، نیازمند پژوهش‌های بیشتر است.
 
کلیدواژه‌ها
آدام اسمیت؛ نظریۀ عواطف اخلاقی؛ ثروت ملل؛ تجرد مثالی؛ اقتصاد اسلامی
مراجع
  1. ابن‌سینا، حسین بن عبدالله. (1375). الاشارات و تنبیهات، شرح خواجه نصیرالدین طوسی. قم: نشرالبلاغه.
  2. اسمیت، آدام. (1357). ثروت ملل. ترجمۀ سیروس ابراهیم‌زاده. تهران: نشر پیام.
  3. باتلر، ایمون. (1400). تحلیل کتاب ثروت ملل و نظریۀ عواطف اخلاقی. تهران: انتشارات سایان استارگان.
  4. پیک‌حرفه، شیرزاد. (1391). «اسمیتی که نمی‌شناسیم/ موج جدید احیای آدام اسمیت و ارائۀ تصویری تازه از اندیشه‌های او بر پایۀ کتاب نظریۀ عواطف اخلاقی». کتاب ماه فلسفه، 65، 69-72.
  5. توسلی، محمود؛ رستمیان، علی. (1401). بازخوانی روشنگرانۀ منظومۀ فکری آدام اسمیت. قم: دانشگاه مفید.
  6. جوادی آملی، عبدالله. (1381). نسبت دین و دنیا. قم: اسراء.
  7. خمینی، روح‌الله. (1368). صحیفۀ امام خمینی (ره). تهران: موسسۀ تنظم و نشر آثار امام خمینی (ره).
  8. خمینی، روح‌الله. (1391). شرح جنود عقل و جهل. تهران: مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی (ره).
  9. صدرالمتألهین شیرازی، محمدبن ابراهیم. (1363). مفاتیح‌الغیب. مقدمه و تصحیح محمد خواجوی. تهران: موسسۀ تحقیقات فرهنگی.
  10. صدرالمتألهین شیرازی، محمدبن ابراهیم. (1381). المبدأ و المعاد (ج2). تهران: بنیاد حکمت اسلامی صدرا.
  11. صدرالمتألهین شیرازی، محمدبن ابراهیم. (1410ق). الحکمه‌المتعالیه فی الاسفار العقلیه الاربعه. بیروت: دار احیاء التراث العربی.
  12. طباطبائی، سیدمحمدحسین. (1417ق). المیزان فی تفسیرالقرآن (ج1 و 10). قم: دفتر نشر انتشارات اسلامی جامعۀ مدرسین حوزۀ علمیۀ قم.
  13. عبودیت، عبدالرسول. (1391). نظام حکمت صدرایی (جلد سوم: انسان‌شناسی). قم: موسسۀ آموزشی و پژوهشی امام خمینی (ره).
  14. علامه فلسفی، احمد. (1399). آدام اسمیت. تهران: انتشارات فراروان‌شناسی.
  15. فیض‌کاشانی، ملامحسن. (1384). محجة‌البیضاء فی تذهیب الاحیاء. قم: انتشارات حسنین.
  16. کاپلستون، فردریک. (1373). تاریخ فلسفه (جلد یکم: یونان و روم). ترجمۀ سیدجلال‌الدین مجتبوی. تهران: شرکت انتشارات علمی و فرهنگی و سروش.
  17. کاپلستون، فردریک. (1382). تاریخ فلسفه (جلد پنجم: فیلسوفان انگلیسی از هابز تا هیوم). ترجمۀ امیرجلال‌الدین اعلم. تهران: شرکت انتشارات علمی و فرهنگی و سروش.
  18. کاپلستون، فردریک. (1388). تاریخ فلسفه (جلد دوم: فلسفۀ قرون وسطا، از آگوستینوس تا اسکوتوس). ترجمۀ ابراهیم دادجو. تهران: شرکت انتشارات علمی و فرهنگی و سروش.
  19. کربن، هانری. (1372). «عالم مثال». ترجمۀ سیدمحمد آوینی. نامۀ فرهنگ، 2(2-3) و 10-11، 267.
  20. مطهری، مرتضی. (1395). فلسفۀ اخلاق. قم: انتشارات صدرا.
  21. میلبنک، جان. (1396). الهیئت و نظریۀ اجتماعی. ترجمۀ شهناز مسمی‌پرست. تهران: انتشارات ترجمان علوم انسانی.
  22. نراقی، احمدبن محمدمهدی. (1389). معراج السعاده. قم: انتشارات طوبای محبت.
  23. وینستین، جک راسل. (1392). زندگی و اندیشه‌های آدام اسمیت. ترجمۀ شیرزاد پیک‌حرفه.
  24. هرتسک، لیزا. (1402). اختراع بازار. ترجمۀ مصطفی زالی. تهران: انتشارات ترجمان علوم انسانی.
  25. همایون کاتوزیان، محمدعلی. (1399). آدام اسمیت و ثروت ملل. تهران: انتشارات امیرکبیر.
  26. Aquinas, T. (1984). The Summa Theologica of St. Thomas Aquinas (Five Volumes). Christian Classics.
  27. (2015). The Nicomachean Ethics of Aristotle. A&D Books.
  28. Hume, D. (1951). A Treatise of Human Nature. Ed. by A. Selby-Bigge. Oxford.
  29. Hume, D. (1952). Enquiries Concerning the Human understanding and Concerning the principle of Morals. Ed. by A. Selby-Bigge. Oxford.
  30. Smith, A. (1977). An Inquiry into the Nature and Causes of The Wealth of Nations. Ed. by Edwin Cannan. University of Chicago Press.
  31. Smith, A. (1984). The Theory of Moral Sentiments. Ed. by D. D. Raphael and A. L. Macfie. Liberty Fund.
  32. Voegelin, E. (1999). History of political Ideas (vol.7: The New Order and Last Orientation). Ed. by Jurgen Gebhardt. University of Missouri Press.
آمار
تعداد مشاهده مقاله: 343
تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 242