سامانه مدیریت نشریات علمی دانشگاه علوم اسلامی رضوی

محجوب, سعید. (1404). رویکردشناسی تقنینی نظام حقوق خانواده ایران پس از انقلاب اسلامی. , 17(32), 319-343. doi: 10.30513/cjd.2025.6111.1969
سعید محجوب. "رویکردشناسی تقنینی نظام حقوق خانواده ایران پس از انقلاب اسلامی". , 17, 32, 1404, 319-343. doi: 10.30513/cjd.2025.6111.1969
محجوب, سعید. (1404). 'رویکردشناسی تقنینی نظام حقوق خانواده ایران پس از انقلاب اسلامی', , 17(32), pp. 319-343. doi: 10.30513/cjd.2025.6111.1969
محجوب, سعید. رویکردشناسی تقنینی نظام حقوق خانواده ایران پس از انقلاب اسلامی. , 1404; 17(32): 319-343. doi: 10.30513/cjd.2025.6111.1969

رویکردشناسی تقنینی نظام حقوق خانواده ایران پس از انقلاب اسلامی

آموزه‌های فقه مدنی
مقاله 10، دوره 17، شماره 32، دی 1404، صفحه 319-343    اصل مقاله (679.26 K)
نوع مقاله: پژوهشی
شناسه دیجیتال (DOI): 10.30513/cjd.2025.6111.1969
نویسنده
سعید محجوب*
استادیار، گروه حقوق خصوصی، دانشکدۀ حقوق، دانشگاه قم، قم، ایران.
چکیده
نظام یکپارچۀ صحیحِ خانواده در هر نظام حقوقی، لازمۀ بدون افتراق یک جامعۀ به‌هنجار است. بدون‌تردید نظام تقنینی به‌عنوان یکی از قوای سه‌گانه اهمیتی بنیادین در تحقق این امر دارد. نگاهِ نظام تقنینی به حوزۀ خانواده در سالیان اخیر، متخذ از سه رویکرد عمده بوده است. رویکرد اول اخذ یا استناد به یک فتوا بدون توجه به کلان‌نگری و ارتباط آن فتوا با سایر اجزای حقوق خانواده بوده است که از قضا در برخی مواقع اصابت به واقع نموده است. رویکرد دوم سکوت در قبال مسئلۀ مطروحه و مسکوتٌ‌عنه نهادن آن حتی با روش فقه فردی بوده است. سکوت مقنن در این قبیل موارد به دو دسته قابل تقسیم است: گاه در خصوص موضوع، فتوا یا فتاوای روشنی وجود داشته است و گاه اثری از آن در میان فتاوا یافت نمی‌شود. رویکرد سوم مواجهۀ فعال با مسئله و عبور از مقطعی‌نگری و وضع قوانین بنیادی و توصیه‌شده از طرف شارع است که صرف‌نظر از برخی اشکالات جزئی، رویکرد اخیر در صورت مداومت و رفع برخی اشکالات، مناسب‌ترین رفتار تقنینی می‌باشد.
کلیدواژه‌ها
رویکرد تقنینی؛ نگاه کلان؛ تورم قوانین؛ مسکوت نهادن مسئله
مراجع
قرآن کریم

  1. اسماعیلی، محسن؛ طحان‌نظیف، هادی. (1387ش). تحلیل ماهیت نهاد سیاست‌های کلی نظام در حقوق اساسی جمهوری اسلامی ایران. پژوهشنامه حقوق اسلامی، 9(2)، ص93-127. https://doi.org/10.30497/law.2012.1264
  2. امامی، حسن. (بی‌تا). حقوق مدنی. تهران: اسلامیه.
  3. ایزدی‌فرد، علی‌اکبر؛ محسنی دهکلانی، محمد؛ ادبی فیروزجایی، رزاق. (1392ش). وضعیت حقوقی شرط عدم نفقه در نکاح دائم. آموزه‌های فقه مدنی، 5(8)، ص3-26.
  4. آقایی طوق، مسلم. (1398ش). تدوین شکلی؛ حلقۀ مفقودۀ نظام تدوین و تنقیح قوانین و مقررات کشور. حقوقی دادگستری، 83(106)، ص1-19. https://doi.org/10.22106/jlj.2019.87868.2185
  5. بهره‌مند، حمید؛ عامری ثانی، امیرکیا؛ فرهمند، آذر؛ حاجی‌زاده، امیرحسین. (1402ش). سیاست‌گذاری حقوقی و پیشگیری از تشتت آرا: کاهش دامنه تفسیرپذیری قوانین از طریق یادداشت توضیحی و آزمایشگاه قضایی. مجله حقوقی دادگستری، 87(124)، ص71-107. https://doi.org/10.22106/jlj.2023.1987699.5155
  6. پژوهشکده استخراج و مطالعات رویه قضایی. (1393ش). مجموعه آرای قضایی دادگاه‌های تجدید نظر استان تهران (حقوقی سال 1391)، تهران: مرکز مطبوعات و انتشارات قوه قضائیه.
  7. جعفری لنگرودی، محمدجعفر. (1387ش). مجموعه محشی قانون مدنی. تهران: گنج دانش.
  8. خمینی، سید روح‌الله. (1392ش). استفتاءات (امام). تهران: مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی(ره).
  9. خمینی، سید روح‌الله. (1422ق). استفتاءات. قم: دفتر اسلامی وابسته به جامعه مدرسین حوزه علمیه قم.
  10. سمیعی، محمد. (1393ش). خانواده در بحران. تهران: اطلاعات.
  11. الشریف، محمدمهدی. (1392ش). منطق حقوق: پژوهشی در منطق حاکم بر تفسیر و استدلال حقوقی. تهران: شرکت سهامی انتشار.
  12. گلپایگانی، محمدرضا. (بی‌تا). مجمع المسائل. قم: دار القرآن الکریم.
  13. محجوب، سعید. (1398ش). راهکارهای حقوقی کاهش اختلافات ماهوی آرای قضایی در دعاوی خانواده. پایان‌نامه دکتری، حقوق خصوصی. دانشکده علوم اداری و اقتصاد. دانشگاه اصفهان.
  14. معاونت آموزش قوه قضائیه. (1386ش). مجموعه نشست‌های قضایی - مسائل قانون مدنی. قم: نشر قضا.
  15. معاونت آموزش قوه قضائیه. (1387ش). مجموعه نشست‌های قضایی مسائل قانون مدنی. تهران: جاودانه.
  16. مقدمه «طرح اصلاح قانون تعیین تکلیف تابعیت فرزندان حاصل از ازدواج زنان ایرانی با مردان خارجی»، دوره یازدهم، سال سوم، شماره ثبت 915، 2/7/1398 ش.
  17. مکای، ایجان؛ برجیان، علی. (1397ش). تورم حقوق. فصلنامه تحقیقات حقوقی، 21(81)، 35-64. https://doi.org/10.22034/jlr.2018.113138
  18. موسی‌زاده، ابراهیم. (1387ش). تأملی در مفهوم، ماهیت و جایگاه حقوقی سیاست‌های کلی نظام. فقه و حقوق، 5(17)، ص151-178.
  19. Dunn, William. (1981). Public Policy Analysis: An Introduction. Prentice Hall.
آمار
تعداد مشاهده مقاله: 295
تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 267