سامانه مدیریت نشریات علمی دانشگاه علوم اسلامی رضوی

کلیچ, محمد, موسوی خراسانی, سید محمدحسن, فتحی, حسین. (1404). تأملی انتقادی بر مبانی مقابله با وجه التزام گزاف در آرای قضایی. , 17(32), 287-318. doi: 10.30513/cjd.2025.6849.2049
محمد کلیچ; سید محمدحسن موسوی خراسانی; حسین فتحی. "تأملی انتقادی بر مبانی مقابله با وجه التزام گزاف در آرای قضایی". , 17, 32, 1404, 287-318. doi: 10.30513/cjd.2025.6849.2049
کلیچ, محمد, موسوی خراسانی, سید محمدحسن, فتحی, حسین. (1404). 'تأملی انتقادی بر مبانی مقابله با وجه التزام گزاف در آرای قضایی', , 17(32), pp. 287-318. doi: 10.30513/cjd.2025.6849.2049
کلیچ, محمد, موسوی خراسانی, سید محمدحسن, فتحی, حسین. تأملی انتقادی بر مبانی مقابله با وجه التزام گزاف در آرای قضایی. , 1404; 17(32): 287-318. doi: 10.30513/cjd.2025.6849.2049

تأملی انتقادی بر مبانی مقابله با وجه التزام گزاف در آرای قضایی

آموزه‌های فقه مدنی
مقاله 9، دوره 17، شماره 32، دی 1404، صفحه 287-318    اصل مقاله (722.85 K)
نوع مقاله: پژوهشی
شناسه دیجیتال (DOI): 10.30513/cjd.2025.6849.2049
نویسندگان
محمد کلیچ* 1؛ سید محمدحسن موسوی خراسانی2؛ حسین فتحی3
1دانشجوی کارشناسی ارشد حقوق خصوصی، دانشگاه علوم اسلامی رضوی، مشهد، ایران.
2استادیار، گروه حقوق، دانشگاه علوم اسلامی رضوی، مشهد، ایران.
3دانشجوی دکتری حقوق خصوصی، دانشکدۀ حقوق، دانشکدگان فارابی، دانشگاه تهران، قم، ایران.
چکیده
اشتراط وجه التزام بر اساس حاکمیت اراده ابزاری برای مقابله با عهدشکنی و یکی از راه‌های جبران خسارت محسوب می‌شود که گاهی صورتی از تنبیه نیز به خود می‌گیرد، ولی در خصوص مشروعیت وجه التزام گزاف تردید‌هایی وجود دارد. گروهی از محققان با لحاظ مبانی مشروعیت شرط وجه التزام و تصریح ماده ۲۳۰ قانون مدنی، آن را صحیح و لازم‌الوفاء دانسته‌اند. در مقابل گروهی دیگر، اشکالاتی بر چنین شرطی وارد کرده در مقام تعدیل قانونی و قضایی آن برآمده‌اند. نوشتار حاضر ضمن بررسی و ارزیابی دو دیدگاه با روش توصیفی - تحلیلی، تلاش‌های دستۀ دوم و دلایل مورد استناد ایشان را مورد نقد جدی قرار داده و خلاف مادۀ ۲۳۰ می‌داند. بر این بنیان، به نظر می‌رسد ابطال یا تعدیل وجه التزام گزاف با مبانی مطرح‌شده به سرانجام جست‌وجو‌شدۀ دادرسان نمی‌رسد. این امر مستلزم اقامۀ مبانی جدید و البته بازتقنین مادۀ ۲۳۰ قانون مدنی است.
کلیدواژه‌ها
وجه التزام؛ آرای قضایی؛ حاکمیت اراده؛ مادۀ 230 قانون مدنی؛ عدالت و انصاف
مراجع
  1. اردبیلی، احمد بن محمد. (۱۴۱۴ق). مجمع الفائده والبرهان فی شرح الاذهان. قم: مؤسسۀ نشر اسلامی.
  2. امامی، سید حسن. (۱۳۷۹ش). حقوق مدنی. تهران: انتشارات اسلامیه.
  3. انصاری، مرتضی بن محمد امین. (۱۴۴۲ق). فرائد الاصول. قم: مجمع الفکر الاسلامی.
  4. انصاری، مرتضی بن محمد امین. (۱۴۴۳ق). المکاسب. قم: مجمع الفکر الاسلامی.
  5. ایروانی نجفی، میرزاعلی. (۱۳۸۴ش). حاشیه المکاسب. تهران: انتشارات کیا.
  6. بهرامی احمدی، حمید. (۱۳۸۹ش). قواعد فقه، (جلد دوم). تهران: انتشارات دانشگاه امام صادق علیه‌السلام.
  7. پاکباز، سیامک. (۱۴۰۱ش). شرح قانون مدنی فرانسه. تهران: نشر میزان.
  8. تاج‌آبادی، حسین. (۱۳۹۰ش). شروط صحیح در فقه امامیه. تهران: نشر میزان.
  9. تولمی، محمدتقی (۱۳۹۴ش). مفهوم و گستره قاعده "للأجل قسط من الثمن". فقه و اجتهاد، ۲ (۴)، 130-156.
  10. جعفری لنگرودی، محمدجعفر. (۱۳۷۶ش). ترمینولوژی حقوق. تهران: گنج دانش.
  11. جعفری لنگرودی، محمدجعفر. (۱۳۷۸ش). مبسوط در ترمینولوژی حقوق. تهران: گنج دانش.
  12. جعفری لنگرودی، محمدجعفر. (۱۳۷۹ش). مجموعه محشی قانون مدنی. تهران: گنج دانش.
  13. جعفری لنگرودی، محمدجعفر. (۱۳۸۱ش). تئوری موازنه بر پایه اصالت عمل. تهران: گنج دانش.
  14. جوانمرد فرخانی، ابراهیم؛ میری، حمید؛ رضوی، سید محمد. (۱۴۰۳ش). مهر شناور در آینه فقه امامیه و حقوق ایران. آموزه‌های فقه مدنی، ۱۶(۲۹)، 82-61. https://doi.org/10.30513/cjd.2021.3268.1568
  15. جوهری الفارابی، أبو نصر إسماعیل بن حماد. (۱۴۰۷ق). الصحاح تاج اللغة و الصحاح العربیة. بیروت: دارالعلم.
  16. خویی، سید ابوالقاسم. (۱۳۶۸ش). مصباح الفقاهه. قم: انتشارات داوری.
  17. سبزواری، محمدباقر بن محمد. (۱۴۲۳ق). کفایة الفقه. قم: مؤسسة النشر الاسلامی.
  18. سیمایی صراف، حسین. (۱۳۸۰ش). شرط ضمنی. قم: بوستان کتاب.
  19. شهیدی، مهدی. (۱۳۸۳ش). آثار قراردادها و تعهدات. تهران: مجمع علمی و فرهنگی مجد.
  20. شهیدی، مهدی. (۱۳۸۶ش). شروط ضمن عقد. تهران: مجمع علمی و فرهنگی مجد.
  21. شهیدی، مهدی. (۱۳۹۳ش). تشکیل قراردادها و تعهدات. تهران: مجمع علمی و فرهنگی مجد.
  22. شهیدی، مهدی. (۱۳۹۶ش). اصول قراردادها و تعهدات. تهران: مجد.
  23. شهیدی، مهدی. (۱۳۹۷ش). حقوق مدنی ۶. تهران: مجمع علمی و فرهنگی مجد.
  24. شهیدی، مهدی. (۱۳۹۷ش). سقوط تعهدات. تهران: مجد.
  25. صفایی، سید حسین. (۱۳۷۵ش). مقالاتى درباره حقوق مدنى و حقوق تطبیقى. تهران: میزان.
  26. عابدیان، میرحسین. (۱۳۸۵ش). مطالعه تطبیقی قابلیت اجرای شروط کیفری در قراردادها. الهیات و حقوق (آموزه‌های فقه مدنی)، شماره ۱۹، 44-3.
  27. عاملی، سید محمدجواد. (۱۴۲۵ق). مفتاح الکرامة فی شرح القواعد العلامه. قم: مؤسسة النشر الاسلامی.
  28. علیدوست، ابوالقاسم. (۱۳۹۵ش). دارا شدن ناعادلانه و بلاجهت در نظام حقوقی ایران و مقایسۀ آن با أکل مال بالباطل. کاوشی نو در فقه، ۲۳ (۸۷)، 18-3. https://doi.org/10.22081/jf.2016.64668
  29. قزوینی الرازی، احمد بن فارس. (۱۳۹۹ق). معجم مقاییس اللغة. بی‌جا: دارالفکر.
  30. قمی، میرزا ابوالقاسم. (۱۳۷۱ش). جامع الشتات فی الاجوبة السؤالات. تهران: مؤسسه انتشارات کیهان.
  31. قیومی، احمد بن محمد. (۱۴۱۸ق). المصباح المنیر. بیروت: مکتبة العصریه.
  32. کاتوزیان، ناصر. (۱۳۷۴ش). دورۀ مقدماتی حقوق مدنی: وقایع حقوقی. تهران: یلدا.
  33. کاتوزیان، ناصر. (۱۳۸۰ش). قواعد عمومی قراردادها. تهران: شرکت سهامی انتشار.
  34. کاتوزیان، ناصر. (۱۳۸۱ش). دوره حقوق مدنی، عقود معین. تهران: شرکت سهامی انتشار.
  35. کاتوزیان، ناصر. (۱۳۸۶ش). عدالت قضایی: گزیدۀ آرا. تهران: میزان.
  36. محقق داماد، سید مصطفی. (۱۳۹۳ش). قواعد فقه، بخش مدنی ۲. تهران: سمت.
  37. مصباحی مقدم، غلامرضا؛ احمدوند، خلیل‌الله. (۱۳۸۸ش). ابعاد شناخت ربای جاهلی. مطالعات اقتصاد اسلامی، ۱(۲)70-37. https://doi.org/10.30497/ies.2009.1291
  38. مقصودی، رضا. (۱۳۹۰ش). تعدیل وجه التزام و نتایج آن در حقوق فرانسه، انگلیس و ایران. پژوهشنامه حقوقی، 2(2) 129-103.
  39. مکی عاملی، شمس‌الدین محمد بن مکی. (بی‌تا). القواعد و الفوائد فی الفقه و الأصول و العربیة. قم: مکتبة المفید.
  40. موسوی بجنوردی، السید حسن. (۱۳۷۷ش). القواعد الفقهیه. قم: نشر الهادی.
  41. نائینی، محمدحسین. (۱۴۲۱ق). منیة الطالب. قم: مؤسسة النشر الاسلامی.
  42. نجفی، محمدحسن. (۱۹۸۱م). جواهر الکلام فی شرح شرایع الاسلام. بیروت: داراحیاء التراث العربی.
آمار
تعداد مشاهده مقاله: 354
تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 521