دانشیار، گروه حقوق، دانشکدۀ علوم انسانی، دانشگاه بوعلی سینا، همدان، ایران.
چکیده
«تعمیمپذیری» یکی از تنسیقهای سهگانۀ «امر مطلق» در نظریۀ کانت است که اخلاقی بودن قواعد را در همگانی بودن آن قواعد و قابل اعمال بودن آنها در همۀ زمانها و مکانها میداند. بر همین مبنا، قانونی تعمیمپذیر است که تعمیم آن به تناقض نینجامد و تحقق این امر در صورتی است که قواعدْ عاری از جنبههای شخصی و بدون تبعیض و لابشرط باشند و همگان بتوانند از آن تبعیت کنند. هدف تعمیمپذیری، از بین بردن تعارضها و امتیازهای ناروا در میان فاعلان عقلانی است. در این نگرش، هر خواستِ عقلانی در عمل خودقانونگذار است و قاعدهای که فقط برای «من» یا «ما» معتبر باشد، شایستۀ یک قانونگذاری کلی نیست و انسان را بهعنوان غایت فینفسه نادیده میگیرد. ازاینرو، مکافاتگرایی که مجازات را واکنشی منطقی در برابر جرم میداند، در مقایسه با فایدهگرایی که فقط منافع اکثریت را بازتاب میدهد، منطبق با تعمیمگرایی است. قانونگذاری کیفری که بر پایۀ منافع نژادی، ملاحظات دینی، مذهبی یا ایدئولوژی طبقۀ حاکم، صورت گیرد، در این نظریه، مردود و غیرقابل پذیرش است. تعمیمپذیری با نگرشهایی که با اغراض ایدئولوژیک و کاذب به دنبال بومیسازی قوانین کیفریاند، بیگانه است و اعتبار و مشروعیت قانون را در اخلاقی بودن آن میداند، بهگونهای که اشخاص فقط بر اساس وظیفه و از سَر وظیفه از آن تمکین نمایند؛ ایدهای که در نهایت به همگرایی و وحدت نظام کیفری در دنیا میانجامد. اصول و مبانی حقوق کیفری، جهانشمول و فراگیرند و این اصول را نمیتوان بومیسازی کرد.
دلماس- مارتی، میری. (1376ش). به دنبال حقوق جزای مشترک اروپایی، (ترجمۀ علیحسین نجفی ابرندآبادی). مجلۀ حقوقی بینالمللی، 15(21)، 185-216. https://doi.org/10.22066/cilamag.1998.18180
رستمی، هادی. (1399ش). حقوق کیفری و لیبرالیسم؛ بررسی کیفر در سنت فلسفی لیبرال. تهران: نگاه معاصر.
رستمی، هادی. (1398ش). ساختار نظریۀ مجازات و رابطۀ آن با نظریۀ سیاسی، در: دایرةالمعارف علوم جنایی، (کتاب چهارم، زیر نظر علیحسین نجفی ابرندآبادی). تهران: میزان.
رستمی، هادی؛ تقیپور، علیرضا. (1394ش). توجیه کیفر در نظریۀ عدالت بهمثابۀ انصاف. آموزههای حقوق کیفری، 12(9)، 75-100.
سالیوان، راجر. (1389ش). اخلاق در فلسفۀ کانت، (ترجمۀ عزتالله فولادوند). تهران: طرح نو.
ساندل، مایکل. (1374ش). لیبرالیسم و منتقدان آن، (ترجمۀ احمد تدین). تهران: علمی و فرهنگی.
سعادتنیاکی، حمیدرضا؛ فتح طاهری، علی. (1398ش). بررسی تبعیض نژادی در فلسفۀ کانت. تأملات فلسفی، 9(22)، 121-150. https://doi.org/10.30470/phm.2019.36299
غلامی، حسین؛ نجفی ابرندآبادی، علیحسین. (1378ش). نظریۀ مجازاتهای استحقاقی و تکرار جرم. مدرس علوم انسانی، شمارۀ 13.
گنسلر، هری جی. (1401ش). کتاب درآمدی جدید به فلسفۀ اخلاق، (ترجمۀ حمیده بحرینی). تهران: آسمان خیال.
مافیمقدم، حسین. (1403ش). نظام فلسفی هگل. تهران: نقد فرهنگ.
محمودی، سید علی. (1385ش). صلح پایدار کانت و بازتاب آن در جهان امروز. پژوهش حقوق عمومی، 8(20)، 135-176.
محمودی جانکی، فیروز. (1393ش). نظام کیفردهی؛ هدفها و ضرورتها. در: مجموعه مقالات تازههای علوم جنایی، (زیر نظر علیحسین نجفی ابرندآبادی). تهران: میزان.
منتسکیو. (1402ش). روح القوانین، (ترجمۀ علیاکبر مهتدی). تهران: امیرکبیر.
میل، جان استوارت. (1402ش). فایدهگرایی، (ترجمۀ مرتضی مردیها). تهران: نشر نی.
وارناک، جفری. (1401ش). «کانت»، در: فلاسفۀ بزرگ؛ آشنایی با فلسفۀ غرب، گفتوگو با برایان مگی، (ترجمۀ عزتالله فولادوند). تهران: خوارزمی.
نجفی ابرندآبادی، علیحسین. (1401ش). حقوق کیفری آراییِ سیاست جنایی در پرتو راهبردهایِ سیاست عمومی، در: حقوق کیفری پویا، (مجموعه مقالهها در پاسداشت استاد دکتر محمدعلی اردبیلی). تهران: میزان.
نجفی ابرندآبادی، علیحسین. (1398ش). علوم جنایی در رویارویی با رویدادهای سیاسی (درآمدی بر تحولات حقوق کیفری و جرمشناسی در پرتو انقلاب مارکسیستی- لنینیستی روسیه)، در: دایرةالمعارف علوم جنایی، (کتاب چهارم: علوم جنایی تجربی). تهران: میزان.
Bentham, Jeremy. (1996). An Introduction to the Principles of Morals and Legislation, (J.H. Burns & H.L.A. Hart (Eds)). Cambridge University Press.
Binder, Guyora. (2002). “Punishment Theory: Moral or Political”. Buffalo Criminal Law Review, Vol. 5.
Kant, Immanuel. (1998). The Metaphysics of Morals, (Translated and Edited by Mary Gregor). Cambridge University Press.
Kant, Immanuel. (1999). Metaphysical Elements of Justice, (translated by John Ladd). Hacket Publishing Company.
Kant, Immanuel. (2006). Groundwork of the Metaphysics of Morals, (Translated and Edited by Mary Gregor). Cambridge University Press.
Murphy, Jeffrie G. (1987). “Does Kant Have a Theory of Punishment?”. Columbia Law Review, Vol. 87.
Murphy, Jeffrie G. (1994). Kant: The Philosophy of Right. Mercer University Press.
Potter, Nelson T. Jr. (1998). “The Principle of Punishment Is a Categorical Imperative”. Faculty Publications - Department of Philosophy. Available at: https://digitalcommons.unl.edu/philosfacpub/22
