سامانه مدیریت نشریات علمی دانشگاه علوم اسلامی رضوی

حسنخانی, راضیه, عزیزی, امیرمهدی. (1403). مشروعیت سیاسی کیفر سالب آزادی در حقوق موضوعه و فقه اسلامی. , 21(28), 103-126. doi: 10.30513/cld.2025.6521.2053
راضیه حسنخانی; امیرمهدی عزیزی. "مشروعیت سیاسی کیفر سالب آزادی در حقوق موضوعه و فقه اسلامی". , 21, 28, 1403, 103-126. doi: 10.30513/cld.2025.6521.2053
حسنخانی, راضیه, عزیزی, امیرمهدی. (1403). 'مشروعیت سیاسی کیفر سالب آزادی در حقوق موضوعه و فقه اسلامی', , 21(28), pp. 103-126. doi: 10.30513/cld.2025.6521.2053
حسنخانی, راضیه, عزیزی, امیرمهدی. مشروعیت سیاسی کیفر سالب آزادی در حقوق موضوعه و فقه اسلامی. , 1403; 21(28): 103-126. doi: 10.30513/cld.2025.6521.2053

مشروعیت سیاسی کیفر سالب آزادی در حقوق موضوعه و فقه اسلامی

آموزه‌های حقوق کیفری
دوره 21، شماره 28، دی 1403، صفحه 103-126    اصل مقاله (901.86 K)
نوع مقاله: پژوهشی
شناسه دیجیتال (DOI): 10.30513/cld.2025.6521.2053
نویسندگان
راضیه حسنخانی* ؛ امیرمهدی عزیزی
گروه حقوق، واحد همدان، دانشگاه آزاد اسلامی، همدان، ایران.
چکیده
مسئلۀ‌ مهمی که در حوزۀ‌ کیفرگذاری، چه در حقوق موضوعه و چه در حقوق اسلام وجود دارد، بحث فلسفی «توجیه کیفر» است. در کنار توجیه اخلاق هنجاری کیفر، توجیه سیاسی آن نیز مدنظر است که همان «مشروعیت سیاسی» نامیده می‌شود. در حقوق کیفری در باب مجازات حبس این پرسش مطرح است که حکومت با توسل به کدام دلیل و حجت، آزادی افراد را با کیفر حبس، سلب می‌کند و این مجازات از چه منشأ و خاستگاهی برخوردار است؟ لذا محور اصلی پژوهش حاضر آن است که فارغ از کارآمدی وعدم کارآمدی کیفر حبس، آیا منشأ و خاستگاه آن، مشروعیت دارد؟ در این مقاله با روش توصیفی - تحلیلی و از طریق منابع کتابخانه‌ای و مراجعه به منابع معتبر فقهی، این سؤال بررسی و پاسخ داده شده است. نتیجۀ این پژوهش آن است که این کیفرْ منشأ الهی ندارد، زیرا در اسلام حبس و محبس جایگاه خاصی ندارند و به‌عنوان اقدام احتیاطی بدون این‌که جنبۀ کیفری داشته باشد، از آن استفاده شده است. اگرچه برخی از فقها با استناد به روایات و آیات در باب حبس، آن را دارای مشروعیت دانسته‌اند و به‌عنوان کیفر شرعی می‌دانند، از نظر نگارندگان اگرچه در جامعۀ امروزی از منظر جامعه‌شناسی مجازات، به دلیل این‌که جامعه از کیفرهای بدنی عبور کرده و از طرف دیگر، جامعۀ ایران هنوز پذیرای اجرای کیفرهای مدرن نیست، وجود این کیفر در جامعه ضروری است، اما این مجازات در اسلام مشروعیتِ وجودی نداشته و فاقد خاستگاه و منشأ الهی است.
کلیدواژه‌ها
مشروعیت؛ توجیه اخلاقی؛ توجیه سیاسی؛ حبس؛ اسلام
مراجع
قرآن کریم

  1. آشوری، داریوش. (1397ش). دانشنامۀ سیاسی. تهران: مروارید.
  2. آیتی، سید محمدرضا؛ زرگوش‌نسب، عبدالجبار. (1390ش). نقد و بررسی فقهی نظرات مخالفان مجازات زندان. فقه و مبانی حقوق اسلامی، 3(7)، 5-55. https://www.sid.ir/fa/VEWSSID/J_pdf/6015513900701.pdf
  3. ابراهیم پورلیالستانی، حسین. (1387ش). اهداف و مبانی مجازات در دو رویکرد حقوق جزا و آموزه‌های دینی. قم: بوستان کتاب.
  4. امامی آرندی، حبیب. (1395ش). حقوق کیفری و فرمانروایی سیاسی؛ درآمدی بر نظریۀ سیاسی مجازات. مطالعات حقوق کیفری و جرم‌شناسی، 3(2)، 149-171.
  5. برهانی، محسن؛ محمدی‌فرد، بشری. (1395ش). کمال‌گرایی کیفری. مطالعات حقوق کیفری و جرم‌شناسی، شمارۀ 2.
  6. برهانی، محسن. (1396ش). اخلاق و حقوق کیفری. تهران: پژوهشگاه فرهنگ و اندیشۀ اسلامی.
  7. بکاریا، سزار. (1403ش). رسالۀ جرایم و مجازات‌ها، (ترجمۀ محمدعلی اردبیلی). تهران: میزان.
  8. بولک، برنار. (1402ش). کیفرشناسی، (ترجمۀ علی‌حسین نجفی ابرندآبادی، چاپ 8، ویرایش 5). تهران: مجد.
  9. پالمر، مایکل. (1385ش). مسائل اخلاقی، (ترجمۀ علیرضا آل بویه). قم: پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی.
  10. پرادل، ژان. (1402ش). تاریخ اندیشه‌های کیفری، (ترجمۀ علی‌حسین نجفی ابرندآبادی). تهران: سمت.
  11. حاجی‌ده‌آبادی، محمدعلی. (1388ش). اصلاح مجرمین در سیاست جنایی تقنینی ایران. مطالعات حقوق خصوصی، 39(3)، 83-104.
  12. حر عاملی، محمد بن حسن. (1409ق). وسائل الشیعه. قم: مؤسسۀ آل البیت.
  13. حسینی، فاطمه السادات. (1397ش). تأملی بر فلسفۀ مجازات در مقاصد شریعت. قم: آوای ابتکار.
  14. حقیقت، سید صادق. (1389ش). مبانی اندیشۀ سیاسی در اسلام. تهران: سمت.
  15. رستمی، هادی. (1398ش). ساختار نظریۀ مجازات و رابطۀ آن با نظریۀ سیاسی. در: دایرة‌المعارف علوم جنایی، (کتاب چهارم، زیر نظر: علی‌حسین نجفی ابرندآبادی). تهران: میزان.
  16. رستمی، هادی. (1395ش). تقابل وظیفه‌گرایی و غایت‌گرایی فایده‌محور در توجیه کیفر. پژوهشنامۀ حقوق کیفری ، 7(2)، 131-155.
  17. رستمی، هادی. (1399ش). حقوق کیفری و لیبرالیسم؛ بررسی کیفر در سنت فلسفی لیبرال. تهران: نگاه معاصر.
  18. شاهین‌مقدم، آزاده. (1399ش). کارکرد مجازات‌ها. در: جنیدی، لعیا؛ نیازپور، امیرحسن، (به کوشش)، دانشنامۀ سیاستگذاری حقوقی، نشر معاونت تدوین، تنقیح و انتشار قوانین و مقررات معاونت حقوقی رئیس جمهور.
  19. شیکر، دیوید. (1393ش). مفهوم و ماهیت مجازات، (ترجمۀ حسین آقایی جنت‌مکان). تهران: جنگل جاودانه.
  20. طبسی، نجم‌الدین. (۱۳۸۷ش). موارد السجن فی النصوص و الفتاوی، (ترجمۀ محمدعلی ابهری، بوذر دیلمی معزی، هادی رمضانی). قم: بوستان کتاب.
  21. ظفری، محمدرضا. (1398ش). مبانی عدالت جزایی در حقوق اسلامی. تهران: امیرکبیر.
  22. عزیزی، امیرمهدی. (1400ش). کیفر در نظام اقتدارگرای فراگیر و مردم‌سالار؛ مبانی، اهداف و معیارها. رسالۀ دورۀ دکتری. دانشگاه تهران. پردیس فارابی (قم).
  23. عزیزی، سید مجتبی؛ نوری ساری، حجت‌الله. (1394ش). شاخصه‌های اصلی اجتماع‌گرایی سندل بر اساس دو مفهوم سعادت و آزادی. پژوهشنامۀ علوم سیاسی، 10(4)، 164-142 https://dor.isc.ac/dor/20.1001.1.1735790.1394.10.4.5.2
  24. غلامی، حسین. (1395ش). کیفرشناسی؛ کلیات و پاسخ‌شناسی جرم. تهران: میزان.
  25. فرح‌بخش، مجتبی. (1392ش). جرم‌انگاری فایده‌گرایانه. تهران: میزان.
  26. فیرحی، داود. (1398ش). نظام سیاسی دولت در اسلام. تهران: سمت.
  27. کریمی، محمدعلی. (1399ش). بررسی مبانی فقهی مجازات زندان در اسلام. فقه و حقوق نوین. 1(3)، 138-152. https://dor.isc.ac/dor/20.1001.1.27171469.1399.1.3.9.2
  28. کلینی، محمد بن یعقوب. (1399ش). الکافی، (ترجمۀ عباس به‌نژاد). قم: آرایه.
  29. محسنی، مرتضی. (1375ش). کلیات حقوق جزا. تهران: گنج دانش.
  30. نجفی ابرندآبادی، علی‌حسین. (1402ش). کیفرهای جامعه‌مدار. دیباچه در: برنار بولک، کیفرشناسی، (ترجمۀ علی‌حسین نجفی ابرندآبادی). تهران: مجد.
  31. هیوود، آندرو. (1389ش). مقدمۀ نظریۀ سیاسی، (ترجمۀ عبدالرحمن عالم). تهران: قومس.
  32. وینست، آندرو. (1371ش). نظریه‌های دولت، (ترجمۀ حسین بشیریه). تهران: نی.
  33. یزدیان جعفری، جعفر. (1391ش). چرایی و چگونگی مجازات. قم: پژوهشگاه فرهنگ و اندیشۀ اسلامی.
  34. یکرنگی، محمد. (1396ش). مشروعیت سیاسی کیفر. قم: پژوهشگاه فرهنگ و اندیشۀ اسلامی.
  35. Dubber, Markus. (2004). A Political Theory of Criminal Law. University of Toronto Legal Research papers.
آمار
تعداد مشاهده مقاله: 452
تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 325