از نگاه تفسیری تا بنیاد فقهی؛ تحلیل تطور آیۀ ۹۹ سورۀ توبه بهمثابۀ شرطیت «قصد قربت» | ||
| آموزههای فقه عبادی | ||
| مقاله 5، دوره 6، شماره 10، فروردین 1404، صفحه 111-134 اصل مقاله (1.06 M) | ||
| نوع مقاله: علمی پژوهشی | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.30513/jwd.2025.7351.1233 | ||
| نویسندگان | ||
| میثم شعیب* 1؛ رضا ملازاده یامچی2 | ||
| 1دانشآموختۀ دکتری، گروه فقه، دانشکدۀ الهیات، دانشگاه فردوسی مشهد، مشهد، ایران. | ||
| 2پسادکتری علوم قرآن و حدیث، دانشگاه فردوسی مشهد، مشهد، ایران. پژوهشگر بنیاد پژوهشهای آستان قدس رضوی، مشهد، ایران. | ||
| چکیده | ||
| آیۀ ۹۹ سورۀ توبه، موضوع تطوری بنیادین در منطق استنباط است. این آیه که در سنت تفسیری بهمثابۀ «قضیۀ خارجیه» در مدح گروهی از اعراب فهمیده شده، در سنت فقهی امامیه به «قضیۀ حقیقیه» و بنیاد قاعدۀ عام «لزوم قصد قربت» در عبادات بدل شده است. این پژوهش با روش توصیفی- تحلیلی و با رویکرد تطبیقی، سازوکارهای این گذار از توصیف به تجویز را کالبدشکافی میکند. یافتهها نشان میدهد این فرایندْ محصول تعامل نظاممند مبنایی کلامی (لزوم اخلاص در عبودیت) با ابزاری اصولی (تنقیح مناط) است. در این مدل، اصل کلامی زمینه را برای شناسایی آیه بهعنوان مستندی مناسب فراهم میکند و سپس، ابزار اصولی با الغای خصوصیاتِ مورد، «نیت تقرب» را بهعنوان «علت مدح» استخراج و تعمیم میدهد. این تعامل روشمند نهتنها گزارهای توصیفی را به قاعدهای تأسیسی و فضیلتی اخلاقی را به شرط صحت فقهی ارتقا داده است، بلکه پویایی منطق قاعدهسازی فقهی از متون تاریخی-اخلاقی قرآن را آشکار میسازد. | ||
| کلیدواژهها | ||
| قصد قربت؛ تطور استنباط؛ تفسیر فقهی قرآن؛ تنقیح مناط؛ آیۀ ۹۹ سورۀ توبه | ||
| مراجع | ||
|
قرآن کریم.
| ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 185 تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 89 |
||
