سامانه مدیریت نشریات علمی دانشگاه علوم اسلامی رضوی

دلبری, سید علی, جلائیان اکبرنیا, علی, کشاورز خضربیگی, مرتضی. (1403). فلسفۀ ملقب شدن امام علی بن موسی به «رضا» تحلیل سندی و دلالی روایت «رَضِیَ بِهِ الْمُخَالِفُونَ مِنْ أَعْدَائِهِ کَمَا رَضِیَ بِهِ الْمُوَافِقُونَ مِنْ أَوْلِیَائِهِ». , 8(16), 55-82. doi: 10.30513/hd.2025.7438.1302
سید علی دلبری; علی جلائیان اکبرنیا; مرتضی کشاورز خضربیگی. "فلسفۀ ملقب شدن امام علی بن موسی به «رضا» تحلیل سندی و دلالی روایت «رَضِیَ بِهِ الْمُخَالِفُونَ مِنْ أَعْدَائِهِ کَمَا رَضِیَ بِهِ الْمُوَافِقُونَ مِنْ أَوْلِیَائِهِ»". , 8, 16, 1403, 55-82. doi: 10.30513/hd.2025.7438.1302
دلبری, سید علی, جلائیان اکبرنیا, علی, کشاورز خضربیگی, مرتضی. (1403). 'فلسفۀ ملقب شدن امام علی بن موسی به «رضا» تحلیل سندی و دلالی روایت «رَضِیَ بِهِ الْمُخَالِفُونَ مِنْ أَعْدَائِهِ کَمَا رَضِیَ بِهِ الْمُوَافِقُونَ مِنْ أَوْلِیَائِهِ»', , 8(16), pp. 55-82. doi: 10.30513/hd.2025.7438.1302
دلبری, سید علی, جلائیان اکبرنیا, علی, کشاورز خضربیگی, مرتضی. فلسفۀ ملقب شدن امام علی بن موسی به «رضا» تحلیل سندی و دلالی روایت «رَضِیَ بِهِ الْمُخَالِفُونَ مِنْ أَعْدَائِهِ کَمَا رَضِیَ بِهِ الْمُوَافِقُونَ مِنْ أَوْلِیَائِهِ». , 1403; 8(16): 55-82. doi: 10.30513/hd.2025.7438.1302

فلسفۀ ملقب شدن امام علی بن موسی به «رضا» تحلیل سندی و دلالی روایت «رَضِیَ بِهِ الْمُخَالِفُونَ مِنْ أَعْدَائِهِ کَمَا رَضِیَ بِهِ الْمُوَافِقُونَ مِنْ أَوْلِیَائِهِ»

آموزه‌های حدیثی
مقاله 3، دوره 8، شماره 16، دی 1403، صفحه 55-82    اصل مقاله (712.83 K)
نوع مقاله: علمی پژوهشی
شناسه دیجیتال (DOI): 10.30513/hd.2025.7438.1302
نویسندگان
سید علی دلبری* 1؛ علی جلائیان اکبرنیا2؛ مرتضی کشاورز خضربیگی3
1استاد، گروه علوم قرآنی و حدیث، دانشگاه علوم اسلامی رضوی، مشهد، ایران؛ استاد درس خارج، حوزۀ علمیۀ خراسان، مشهد، ایران.
2استادیار، گروه علوم قرآنی و حدیث، دانشگاه علوم اسلامی رضوی، مشهد، ایران؛ دانش‌آموختۀ حوزۀ علمیۀ خراسان، مشهد، ایران.
3دانشجوی دکتری رشته علوم قرآن و حدیث دانشگاه علوم اسلامی رضوی، مشهد، ایران.
چکیده
روایتِ علّت ملقب شدن علی بن موسی(ع) به لقب «رضا»، که از امام جواد(ع) به ما رسیده است و در منابع اصلی عیون و علل الشرایع شیخ صدوق آمده است، از دیرباز مورد توجه بوده است. اما، در عین حال، ابهام در تحلیل جامع آن و چگونه جلب دوست و دشمن توسط امام(ع)، چالشی است که نیاز به بررسی دقیق دارد. این پژوهش با هدف رفع این چالش، به این پرسش کلیدی می‌پردازد که حضرت رضا(ع) چگونه رفتار کردند که دوست و دشمن از ایشان راضی بودند و چگونه باعث رضایت و مخالفت شدند؟ این نوشتار با روش توصیفی-‌تحلیلی به بررسی سند و این روایت پرداخته و صحت آن را می‌کند. همچنین، در چرایی ملقب شدن امام هشتم(ع) به «الرضا»، دو تحلیل اصلی (سیاسی و معنوی-‌اخلاقی) بررسی می‌شوند. به جست‌وجوی مأمون عباسی برای کسب مشروعیت از طریق این لقب اشاره دارد، در حالی که از نظر علمی، اخلاقی بر محبوبیت و احترام ناشی از دانش، زهد و سلوک اخلاقی امام(ع) می‌کند. در نهایت، به این نتیجه می‌رسد که لقب «الرضا» نمادی از رضایت همه‌جانبه بوده است که این مقاله سیاسی مأمون را پاسخ می‌دهد و هم بازتابی از جایگاه رفیع امام میان موافق و مخالف است.
کلیدواژه‌ها
امام رضا(ع)؛ راضی بودن؛ رضایت دوستان؛ رضایت دشمنان؛ اخلاق مداری
مراجع
  1. قرآن کریم.
  2. آمدی، عبدالواحد بن محمد. (۱۳۶۶). تصنیف غرر الحکم و درر الکلم. قم: دفتر تبلیغات.
  3. ابن‌اثیر، علی بن محمد. (۱۳۸۵). الکامل فی التاریخ. بیروت: دارالصادر.
  4. ابن‌بابویه، محمد بن علی. (۱۳۶۲). الخصال، (ترجمۀ مدرس گیلانی). تهران: انتشارات جاویدان.
  5. ابن‌بابویه، محمد بن علی. (۱۳۷۲). عیون اخبار الرضا(ع)، (ترجمۀ حمیدرضا مستفید و علی‌اکبر غفاری). تهران: نشر صدوق.
  6. ابن‌بابویه، محمد بن علی. (۱۳۷۸). عیون اخبار الرضا(ع). تهران: نشر جهان.
  7. ابن‌بابویه، محمد بن علی. (۱۳۸۰). علل الشرایع، (ترجمۀ محمدجواد ذهنی تهرانی). قم: انتشارات مؤمنین.
  8. ابن‌بابویه، محمد بن علی. (۱۳۸۵). علل الشرایع. قم: کتاب‌فروشی داوری.
  9. ابن‌بابویه، محمد بن علی. (۱۳۹۵). کمال الدین و تمام النعمه. تهران: اسلامیه.
  10. ابن‌بابویه، محمد بن علی. (۱۴۰۳). معانی الاخبار. قم: جامعۀ مدرسین حوزۀ علمیۀ قم.
  11. ابن‌بابویه، محمد بن علی. (۱۴۱۳). من لایحضره الفقیه. تهران: دارالکتب الاسلامیه.
  12. ابن‌شهرآشوب، محمد بن علی. (۱۳۷۹). مناقب آل ابی طالب علیهم السلام. قم: علامه.
  13. ابن‌منظور، محمد بن مکرم. (۱۴۱۷). لسان العرب. بیروت: دارالفکر.
  14. احمدی میانجی، علی. (۱۴۲۶). مکاتیب الائمه علیهم السلام. قم: دارالحدیث.
  15. اربلی، علی بن موسی. (۱۳۸۱). کشف الغمة فی معرفة الأئمة. تبریز: بنی هاشمی.
  16. اکبری، محمد الله. (۱۳۸۷). بررسی تاریخی و روایی چگونگی ملقب شدن امام هشتم به الرضا. تاریخ پژوهان، (۱۳)، ۵-۲۴. http://noo.rs/joNu
  17. بحرالعلوم، مهدی. (۱۳۶۳). الفوائد الرجالیه، (تحقیق محمدصادق بحرالعلوم). تهران: مکتبۀ الصادق(ع).
  18. برکة الشامی، حسین. (بی‌تا). ملحمة قوافل النّور. (بی‌جا): دار الاسلام.
  19. بروجردی، حسین. (۱۴۲۰). نهایۀ التقریر، (تقریر محمد فاضل لنکرانی). قم: مرکز فقه الائمۀ الاطهار(ع).
  20. جوادی آملی، عبدالله. (۱۳۷۷). تفسیر موضوعی قرآن کریم. مراحل اخلاق در قرآن. قم: مرکز نشر اسراء.
  21. حرعاملی، محمد بن حسن. (۱۴۰۵). وسائل الشیعه. قم: مؤسسۀ آل‌البیت(ع).
  22. حلی (علامه)، حسن بن یوسف. (۱۳۸۱). رجال العلامه-خلاصۀ الاقوال. نجف: منشورات المطبعه الحیدریه.
  23. خویی، سید ابوالقاسم. (۱۴۱۳). معجم رجال الحدیث و تفصیل طبقات الرواة. (چاپ پنجم). قم: مرکز نشر الثقافۀ الاسلامیۀ فی العالم.
  24. دلبری، سید علی. (۱۳۹۵). آشنایی با اصول علم رجال. مشهد: انتشارات دانشگاه علوم اسلامی رضوی.
  25. ذهبی، عباس. (۱۴۲۲). الإمام الرضا علیه السلام سیرة وتاریخ. بی‌جا: مرکز الرسالة.
  26. راغب اصفهانی، حسین بن محمد. (۱۴۱۲). المفردات فی غریب القرآن، (تحقیق صفوان عدنان داوودی). بیروت: دارالعلم.
  27. راوندی، سعید بن هبۀالله. (۱۴۰۹). الخرائج و الجرائح. قم: مؤسسۀ امام مهدی(عج).
  28. سبط بن جوزی، یوسف بن قزاوغلی. (۱۴۱۸). تذکرۀ الخواص من الأمۀ فی ذکر خصائص الأئمة. قم: منشورات الشریف الرضی.
  29. شبیری زنجانی، موسی. (۱۳۸۴). کتاب نکاح. قم: مؤسسۀ پژوهشی رای‌پرداز.
  30. شیبی، کامل مصطفی. (۱۹۲۷). الصلۀ بین التصوف والتشیع. مصر: دارالمعارف.
  31. صبحی صالح. (۱۴۱۴). نهج البلاغه. قم: هجرت.
  32. طبرسی، فضل بن حسن. (۱۳۷۶). إعلام الوری بأعلام الهدی. قم: مؤسسۀ آل‌البیت(ع) لإحیاء التراث.
  33. طوسی، محمد بن حسن. (۱۴۱۷). العدّة فی اصول الفقه، (تحقیق: محمدرضا انصاری). قم: بعثت.
  34. طوسی، محمد بن حسن. (۱۴۲۰). الفهرست (فهرست کتب الشیعه و أصولهم و أسماء المصنّفین و أصحاب الأصول)، (تحقیق عبدالعزیز طباطبایی). قم: مکتبۀ المحقق الطباطبائی.
  35. طوسی، محمد بن حسن. (۱۴۲۷). رجال الشیخ الطوسی. قم: جامعۀ مدرسین.
  36. علی بن الحسین، امام چهارم. (۱۳۷۶). الصحیفۀ السجادیة. قم: دفتر نشر الهادی.
  37. قمرزاده، محسن؛ کرباس‌فروشان، مجید. (۱۳۹۳). ترجمه و نقد مقالۀ مادلونگ باعنوان «علی الرضا». سفینه، (۴۲)، ۸۴-۱۱۲. https://safinahmagazine.ir.
  38. کلینی، محمد بن یعقوب. (۱۴۰۷). الکافی. تهران: دارالکتب الاسلامیه.
  39. کلینی، محمد بن یعقوب. (۱۴۲۹). کافی (ط- دار الحدیث). قم: دارالحدیث.
  40. مازندرانی، محمد صالح. (۱۳۸۲). شرح الکافی- الأصول و الروضة. تهران: المکتبۀ الاسلامیه.
  41. مامقانی، عبدالله. (۱۳۵۲). تنقیح المقال فی علم الرجال. نجف: المکتبۀ المرتضویه.
  42. مجلسی، محمد باقر. (۱۴۰۴). مرآة العقول فی شرح أخبار آل الرسول. تهران: دار الکتب الإسلامیۀ.
  43. مجلسی، محمدباقر. (۱۴۰۳). بحارالانوار. بیروت: داراحیاء التراث العربی.
  44. مجلسی، محمدتقی. (۱۴۰۶). روضۀ المتقین فی شرح من لا یحضره الفقیه. قم: مؤسسۀ فرهنگی اسلامی کوشانپور.
  45. نجاشی، احمد بن علی. (۱۳۶۵). رجال النجاشی. قم: جامعۀ مدرسین حوزۀ علمیۀ قم.
  46. Bayhom-Daou, Tamima. (2009). "ʿAlī al-Riḍā". In Fleet, Kate; Krämer, Gudrun; Matringe, Denis; Nawas, John; Rowson, Everett (eds.). Encyclopaedia of Islam (3rd ed.). Brill.
  47. Madelung, Wilfred. (1985). "ʿAlī Al-Reżā". In Yarshater, Ehsan (ed.). Encyclopædia Iranica.
آمار
تعداد مشاهده مقاله: 139
تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 135