بازخوانی جایگاه عقل بهمثابۀ ابزار شناخت در اندیشۀ جاحظ؛ رویکردی کیفی | ||
| آموزههای فلسفۀ اسلامی | ||
| مقاله 12، دوره 19، شماره 35، دی 1403، صفحه 259-274 اصل مقاله (981.44 K) | ||
| نوع مقاله: ترویجی | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.30513/ipd.2025.6937.1604 | ||
| نویسندگان | ||
| رضاعلی نوروزی* 1؛ جابر افتخاری2؛ اشرف سادات میرزاصفی نائینی3 | ||
| 1دانشیار، گروه علوم تربیتی، دانشکدۀ علوم تربیتی و روان شناسی، دانشگاه اصفهان، اصفهان، ایران. | ||
| 2دانشآموختۀ دکتری فلسفۀ تعلیم و تربیت، گروه علوم تربیتی، دانشکدۀ علوم تربیتی و روان شناسی، دانشگاه اصفهان، اصفهان، ایران. | ||
| 3دانشجوی کارشناسی ارشد تاریخ و فلسفۀ آموزش و پرورش، گروه علوم تربیتی، دانشکدۀ علوم تربیتی و روان شناسی، دانشگاه اصفهان، اصفهان، ایران. | ||
| چکیده | ||
| عقل بهعنوان یکی از ارکان معرفتشناسی در تفکر اسلامی، همواره مورد توجه متفکران بوده است. این پژوهش با هدف تبیین جایگاه عقل در اندیشۀ ابوعثمان عمرو بن بحر جاحظ (160-255ق)، متفکر برجستۀ معتزلی، به بررسی نقش آن در نظام معرفتشناختی وی میپردازد. برخلاف فیلسوفان مشایی مانند فارابی و ابنسینا که بر جنبههای نظری عقل تأکید داشتند، جاحظ عقل را ابزاری عملی و چندمنظوره میدانست که در کنار تجربه و وحی، به شناخت جهان و اصلاح رفتار اجتماعی یاری میرساند. این مطالعه با روش تحلیل محتوای کیفی، آثار کلیدی جاحظ شامل البیان و التبیین، الحیوان، البخلاء و الرسائل را بررسی کرده و نشان داده است که وی با تلفیق عقل، تجربه و وحی، رویکردی نوآورانه به معرفتشناسی اسلامی ارائه داد. این دیدگاه، جاحظ را در میانۀ عقلگرایی مشایی و نقلگرایی اشعری قرار میدهد و بر تأثیر او در شکلگیری تجربهگرایی اسلامی تأکید دارد. پژوهش حاضر پیشنهاد میکند که مطالعۀ بیشترِ اندیشۀ جاحظ میتواند به درک عمیقتر تاریخ فلسفۀ اسلامی کمک کند. | ||
| کلیدواژهها | ||
| جاحظ؛ عقل؛ معرفتشناسی اسلامی؛ معتزله؛ تجربهگرایی؛ وحی؛ عقل عملی | ||
| مراجع | ||
| ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 244 تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 225 |
||