سامانه مدیریت نشریات علمی دانشگاه علوم اسلامی رضوی

میرشاه ولایتی, سیدمحمدحسین, راد, علی. (1403). نوکاوی "مجلس نود و سوم امالی شیخ صدوق" به‌عنوان سندی برای استنباط احکام فقهی. , 8(16), 83-107. doi: 10.30513/hd.2025.7116.1277
سیدمحمدحسین میرشاه ولایتی; علی راد. "نوکاوی "مجلس نود و سوم امالی شیخ صدوق" به‌عنوان سندی برای استنباط احکام فقهی". , 8, 16, 1403, 83-107. doi: 10.30513/hd.2025.7116.1277
میرشاه ولایتی, سیدمحمدحسین, راد, علی. (1403). 'نوکاوی "مجلس نود و سوم امالی شیخ صدوق" به‌عنوان سندی برای استنباط احکام فقهی', , 8(16), pp. 83-107. doi: 10.30513/hd.2025.7116.1277
میرشاه ولایتی, سیدمحمدحسین, راد, علی. نوکاوی "مجلس نود و سوم امالی شیخ صدوق" به‌عنوان سندی برای استنباط احکام فقهی. , 1403; 8(16): 83-107. doi: 10.30513/hd.2025.7116.1277

نوکاوی "مجلس نود و سوم امالی شیخ صدوق" به‌عنوان سندی برای استنباط احکام فقهی

آموزه‌های حدیثی
مقاله 4، دوره 8، شماره 16، دی 1403، صفحه 83-107    اصل مقاله (617.27 K)
نوع مقاله: علمی پژوهشی
شناسه دیجیتال (DOI): 10.30513/hd.2025.7116.1277
نویسندگان
سیدمحمدحسین میرشاه ولایتی* 1؛ علی راد2
1نویسنده مسئول، گروه قرآن و حدیث، دانشگاه المصطفی(ص)، قم، ایران. دانش‌آموختۀ سطح چهار، علوم حدیث [گرایش رجال] حوزۀ علمیۀ قم، قم، ایران.
2دانشیار، گروه علوم قرآن و حدیث، دانشکدگان فارابی، دانشگاه تهران، تهران، ایران؛ دانش‌آموختۀ سطح چهار، تفسیر و علوم قرآن، حوزۀ علمیۀ قم، قم، ایران.
چکیده
شیخ صدوق در مجلس نود و سوم کتاب أمالی به طرح برخی مسائل اعتقادی و فقهی پرداخته است. در مقدمۀ این مجلس، آمده که گروهی از علما و مشایخ به شیخ صدوق مراجعه کردند و از او خواستند تا دین امامیه را برایشان بیان کند. در پاسخ به این درخواست، شیخ صدوق به‌طور مختصر به تعدادی از مباحث کلامی و فقهی اشاره کرده و وعده داد که در آینده و در مجال مناسب به تبیین و شرح این جستار بپردازد. فقیهان شیعه از قرن یازدهم به این مجلس از أمالی به‌عنوان منبعی برای استنباط احکام شرعی توجه کرده و از فتاوای شیخ صدوق در فرایند اجتهاد بهره‌برداری کردند. نکتۀ قابل ذکر آن است که استفادۀ فقهی شیعه از این مجلس متفاوت بوده و هر یک با رویکرد خاص خود به آن پرداخته‌اند. این پژوهش به ‌شیوۀ کتابخانه‌ای و با رویکرد توصیفی ـ تحلیلی کوشیده تا با بررسی دقیق این مجلس، گونه‌های تعامل فقیهان امامیه با آن را نشان دهد. فتاوای شیخ صدوق به ‌دلیل ناهمخوانی و اختلافات زیاد با دیگر فتاوی و روایات از یک ‌سو و نیز اجمال در عبارات از سوی دیگر، کارایی مستقل در عرصۀ استنباط را ندارند و این فتاوا تنها می‌توانند به‌عنوان یکی از شواهد، در کنار دیگر مدارک، مورد استفاده قرار گیرند.
کلیدواژه‌ها
مجلس نود و سوم؛ امالی؛ شیخ صدوق؛ استنباط؛ حکم فقهی
مراجع
  1. احمدی، مهدی؛ رحمتی، محمدکاظم. (۱۳۸۹ش). تاریخ حدیث شیعه در سده‌های چهارم تا هفتم هجری. قم: دارالحدیث.
  2. اشرفی، احمدرضا. (۱۳۸۹ش). «حوزۀ حدیثی نیشابور از ابتدا تا اوائل قرن هفتم». مجلۀ علوم حدیث، ۱۵(۳). https://www.noormags/ir/view/fa/articlepage/752116
  3. جمعی از نویسندگان، تحت اشراف آیت‌الله سید محمود هاشمی شاهرودی. (۱۳۹۵ش). دانشنامه آثار فقهی شیعه از آغاز تا قرن هفتم. قم: مؤسسۀ دائرة المعارف فقه اسلامی.
  4. مبلغی، احمد. (۱۳۹۸ش). درس خارج و گام‌های اجتهاد. قم: اشراق حکمت.
  5. نویدفر، محمد. (۱۳۹۷ش). «عوامل مؤثر بر شیوۀ گزینش و نقل گزارش‌های تاریخی در امالی شیخ صدوق» [پایان‌نامه کارشناسی ارشد]. مشهد: دانشگاه فردوسی، دانشکدۀ ادبیات و علوم اسلامی.
  6. احسائی، ابن‌ابی‌جمهور. (۱۴۰۵ق). عوالی اللئالی العزیزیة فی الأحادیث الدینیة، (تحقیق: مجتبی عراقی). قم: دار سید الشهدا للنشر.
  7. اصفهانی، شیخ الشریعة. (بی‌تا). أحکام الصلاة، (تحقیق: محمدحسین سبحانی تبریزی). اصفهان: مکتبۀ الإمام أمیر المؤمنین العامة.
  8. انصاری، مرتضی بن محمد امین. (۱۴۱۵ق). کتاب الطهارة، (تحقیق: گروه پژوهش در کنگره). قم: کنگرۀ جهانی بزرگداشت شیخ اعظم انصاری.
  9. انصاری، مرتضی بن محمد امین. (۱۴۱۵ق). کتاب الصلاة. قم: المؤتمر العالمی بمناسبة الذکری المئویة الثانیة لمیلاد الشیخ الأعظم الأنصاری، الأمانة العامة.
  10. بحرالعلوم، سید مهدی. (۱۴۲۷ق). مصابیح الأحکام، (تحقیق: سید مهدی طباطبائی و فخرالدین صانعی). قم: منشورات میثم التمار.
  11. تستری، محمدتقی. (۱۴۰۶ق). النجعة فی شرح اللمعة. تهران: کتابفروشی صدوق.
  12. حائری، شیخ عبدالکریم. (۱۳۵۳ق). الصلاة. قم: المطبعة العلمیة.
  13. حسینی عاملی، سید جواد بن محمد. (۱۴۱۹ق). مفتاح الکرامة فی شرح قواعد العلامة، (تحقیق: محمدباقر خالصی). قم: دفتر انتشارات اسلامی، جامعۀ مدرسین حوزۀ علمیۀ قم.
  14. حکیم، سید محسن طباطبائی. (۱۴۱۶ق). مستمسک العروة الوثقی. قم: مؤسسۀ دار التفسیر.
  15. رازی نجفی (ایوان کیفی)، محمدتقی. (۱۴۲۷ق). تبصرۀ الفقهاء. تحقیق: صادق حسینی اشکوری. قم: مجمع ذخائر اسلامی.
  16. سبزواری، محمدباقر بن محمد مؤمن. (۱۲۴۷ق). ذخیرة المعاد فی شرح الإرشاد. قم: مؤسسۀ آل‌البیت(ع).
  17. سید مرتضی، علم‌الهدی. (۱۴۰۵ق). رسائل الشریف المرتضی. قم: دار القرآن الکریم.
  18. سید مرتضی، علم‌الهدی. (۱۴۱۵ق). الانتصار. قم: جامعۀ مدرسین حوزۀ علمیۀ قم.
  19. سیستانی، سید علی. (۱۴۳۷ق). الإجتهاد و التقلید و الإحتیاط، (تقریر: سید محمدعلی ربانی). نجف: سایت تقریرات. بازیابی از: net
  20. سیوری، فاضل مقداد. (۱۳۷۳ش). کنز العرفان فی فقه القرآن، (تصحیح محمدباقر بهبودی). تهران: نشر مرتضوی.
  21. صدوق، محمد بن علی بن حسین بن بابویه. (۱۳۶۲ش). الخصال، (تحقیق علی‌اکبر غفاری). قم: جامعۀ مدرسین حوزۀ علمیۀ قم.
  22. صدوق، محمد بن علی بن حسین بن بابویه. (۱۳۷۶ش). الأمالی. تهران:: نشر کتابچی.
  23. صدوق، محمد بن علی بن حسین بن بابویه. (۱۳۷۸ق). عیون أخبار الرضا(ع)، (تحقیق مهدی لاجوردی). تهران: نشر جهان.
  24. صدوق، محمد بن علی بن حسین بن بابویه. (۱۴۱۷ق). الأمالی، (تحقیق قسم الدراسات الإسلامیة). تهران: مؤسسۀ البعثة.
  25. طباطبائی، سید علی بن محمد. (۱۴۱۸ق). ریاض المسائل فی تحقیق الأحکام بالدلائل، (تحقیق محمد بهره‌مند و دیگران). قم: مؤسسۀ آل‌البیت(ع).
  26. طوسی، محمد بن الحسن. (۱۳۸۷ق). المبسوط فی فقه الإمامیه. تهران: مکتبۀ المرتضویة.
  27. طوسی، محمد بن الحسن. (۱۴۲۰ق). فهرست کتب الشیعة و أصولهم. قم: انتشارات ستاره.
  28. کاشف‌الغطاء، حسن بن جعفر بن خضر. (۱۴۲۲ق). أنوار الفقاهه. نجف اشرف: مؤسسۀ کاشف الغطاء.
  29. مازندرانی، ابن‌شهرآشوب. (۱۳۸۰ق). معالم العلماء فی فهرست کتب الشیعة و أسماء المصنفین منهم قدیماً و حدیثاً. نجف: المطبعۀ الحیدریة.
  30. مامقانی، عبدالله. (۱۳۵۱ق). تنقیح المقال فی علم الرجال. نجف: مطبعۀ المرتضویة.
  31. مجلسی، محمدباقر بن محمدتقی. (۱۴۱۰ق). بحار الأنوار الجامعۀ لدرر أخبار الأئمۀ الأطهار(ع). بیروت: مؤسسۀ الطبع و النشر.
  32. الفاجالو، محمد. (۱۴۳۱ق). الحیاة العلمیة فی نیسابور خلال الفترة 290هـ إلی 548هـ. مکۀ مکرمه: جامعۀ أم القری.
  33. مفید، محمد بن نعمان. (۱۴۱۰ق). المقنعة. قم: جامعه مدرسین حوزه علمیه.
  34. ملکیان، محمدباقر. (۱۴۴۶ق). التحلیل الفهرستی: دراسة فی منهج قدماء الإمامیة و مسلکهم فی العمل بالأخبار و دور الفهارس فیه. قم: معارف أهل‌بیت(ع).
  35. مهریزی، مهدی. (۱۴۲۹ق). تراث الشیعة الفقهی و الأصولی. قم: المکتبۀ المختصۀ بالفقه و الأصول.
  36. میرزای قمی، ابوالقاسم. (۱۴۲۰ق). مناهج الأحکام (کتاب الصلاة). قم: جامعۀ المدرسین فی الحوزۀ العلمیة.
  37. نجاشی، احمد بن علی. (۱۳۶۵ش). رجال النجاشی. قم: مؤسسۀ النشر الإسلامی التابعۀ لجامعۀ المدرسین.
  38. نجفی، محمدحسن. (۱۴۰۴ق). جواهر الکلام فی شرح شرائع الإسلام، (تحقیق عباس قوچانی، علی آخوندی). بیروت: دار إحیاء التراث العربی.
  39. نراقی، مولی احمد بن محمد مهدی. (۱۴۱۵ق). مستند الشیعة فی أحکام الشریعة، (تحقیق گروه پژوهش مؤسسۀ آل‌البیت(ع)). قم: مؤسسۀ آل‌البیت(ع).
  40. همدانی، آقا رضا بن محمد هادی. (۱۴۱۶ق). مصباح الفقیه، (تحقیق محمد باقری، نورعلی نوری، محمد میرزائی، سید نورالدین جعفریان). قم: مؤسسۀ الجعفریة لإحیاء التراث و مؤسسۀ النشر الإسلامی.
  41. وحید بهبهانی، محمدباقر بن محمد أکمل. (۱۴۱۹ق). الحاشیة علی مدارک الأحکام، (تحقیق مؤسسۀ آل‌البیت(ع)، شعبۀ مشهد). قم: مؤسسۀ آل‌البیت(ع).
آمار
تعداد مشاهده مقاله: 133
تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 189