سامانه مدیریت نشریات علمی دانشگاه علوم اسلامی رضوی

صفائی تخته فولادی, میرزا محمد رضا, جعفرزاده قهدریجانی, راضیه. (1404). بررسی انتساب شعر مورد استشهاد سها در نقد قرآن به زید بن عمرو بن نُفَیل. , 22(42), 323-350. doi: 10.30513/qd.2025.7149.2585
میرزا محمد رضا صفائی تخته فولادی; راضیه جعفرزاده قهدریجانی. "بررسی انتساب شعر مورد استشهاد سها در نقد قرآن به زید بن عمرو بن نُفَیل". , 22, 42, 1404, 323-350. doi: 10.30513/qd.2025.7149.2585
صفائی تخته فولادی, میرزا محمد رضا, جعفرزاده قهدریجانی, راضیه. (1404). 'بررسی انتساب شعر مورد استشهاد سها در نقد قرآن به زید بن عمرو بن نُفَیل', , 22(42), pp. 323-350. doi: 10.30513/qd.2025.7149.2585
صفائی تخته فولادی, میرزا محمد رضا, جعفرزاده قهدریجانی, راضیه. بررسی انتساب شعر مورد استشهاد سها در نقد قرآن به زید بن عمرو بن نُفَیل. , 1404; 22(42): 323-350. doi: 10.30513/qd.2025.7149.2585

بررسی انتساب شعر مورد استشهاد سها در نقد قرآن به زید بن عمرو بن نُفَیل

آموزه‌های قرآنی
مقاله 10، دوره 22، شماره 42، دی 1404، صفحه 323-350    اصل مقاله (1.3 M)
نوع مقاله: پژوهشی
شناسه دیجیتال (DOI): 10.30513/qd.2025.7149.2585
نویسندگان
میرزا محمد رضا صفائی تخته فولادی* 1؛ راضیه جعفرزاده قهدریجانی2
1طلبۀ سطح چهار حوزۀ علمیۀ اصفهان، اصفهان، ایران.
2طلبۀ سطح چهار، رشتۀ تفسیر تطبیقی، مرکز تخصصی فاطمة‌الزهراء(س)، اصفهان، ایران.
چکیده
یکی از دلایل سها در اثبات ادعای خود مبنی‌بر اقتباس قرآن از سایر اندیشه‌ها تکرار مضمون شعر زید بن عمرو در قرآن است. او مدعی است که چون مفهوم مذکور در شعر زید منعکس شده است، ناگزیر این مفهوم قرآنی برآمده از آن است. یکی از روش‌های پاسخ موردی به این ادعا، بررسی انتساب شعر به شاعر است، زیرا با رد انتساب آن به شاعر جاهلی، امکان اثبات تقدم شعر بر قرآن و اقتباس آن از مضمون شعر وجود ندارد. بنابه بررسی انجام‌شده، بیت مذکور از طریق مبرد در تفاسیر آمده، از طریق ابن‌بری در لغتنامه‌ها نقل شده است و کتاب‌های البدایة و النهایة، تاریخ دمشق و سیر أعلام النبلاء نیز آن را آورده‌اند، اما باید گفت که همۀ طرق آن مقطوع است. از سه طریق مغازیِ ابن‌اسحاق نیز فقط در نقل زیاد بن عبدالله بکائی موجود است. در آن، طریق ابن‌اسحاق به زید بن عمرو مشخص نیست و دو مسیر محتمل وی به زید نیز به آل زبیر می‌رسد که اینان در مظانّ جعل شعر با هدف فضیلت‌سازی برای خاندان خود هستند. روایت مفرد هشام بن عروۀ زبیری از پدرش نیز مردود است. همچنین ابن‌اسحاق به ساخت شعر برای افراد متهم است. در طریق اغانی نیز شعر به هشام بن عروه می‌رسد. تمام نقل‌های هشام، چه در اغانی و چه در سیره به سعید بن زید که از جاعلان حدیث «عشرۀ مبشّره» است بازمی‌گردد و احتمال ساختگی بودن شعر را تقویت می‌کند.
کلیدواژه‌ها
سها؛ شعر زید بن عمرو نفیل؛ ابن‌اسحاق؛ آل زبیر
مراجع
  1. ابن‌ابی‌حاتم، ابومحمد. (1952م). الجرح والتعدیل، بیروت: دار إحیاء التراث العربی.
  2. ابن‌ابی‌الحدید، عبدالحمید بن هبةالله. (بی‌تا). شرح نهج البلاغة. قم: کتابخانۀ آیة‌الله‌العظمی مرعشی نجفی.
  3. ابن‌ابی‌خثیمه، احمد بن زهیر. (1427ق). التاریخ الکبیر. قاهره: الفاروق الحدیثة.
  4. ابن‌اثیر، عزالدین ابوالحسن. (1994م). أسد الغابة فی معرفة الصحابة. بیروت: دار الکتب العلمیة.
  5. ابن‌اسحاق، محمد. (1978م). السیر والمغازی، (تحقیق سهیل زکار). بیروت: دار الفکر.
  6. ابن‌اسحاق، محمد. (2004م). السیرة النبویة، (تحقیق احمد فرید مزیدی). بیروت: دار الکتب العلمیة.
  7. ابن‌اسحاق، محمد. (بی‌تا). سیرة ابن اسحاق، (تحقیق محمد حمیدالله). رباط: معهد الدراسات و الأبحاث للتعریب.
  8. ابن‌جوزی، عبدالرحمن بن علی. (1992م). المنتظم فی تاریخ الملوک و الأمم. بیروت: دار الکتب العلمیة.
  9. ابن‌حبّان، محمد بن حبان بستی. (1973م). الثقات. دکن: وزارة المعارف.
  10. ابن‌حبّان، محمد بن حبان بستی. (1396ق). المجروحین من المحدثین والضعفاء والمتروکین. حلب: دار الوعی.
  11. ابن‌سعد، ابوعبدالله محمد. (1990م). الطبقات الکبرى. بیروت: دار الکتب العلمیة.
  12. ابن‌سلّام، ابوعبدالله محمد. (بی‌تا). طبقات فحول الشعراء. جده: دار المدنی.
  13. ابن‌قیسرانی، ابوالفضل‌ محمد بن‌ طاهر. (۱۳۲۳ق). الجمع بین رجال الصحیحین. دکن: بی‌نا.
  14. ابن‌عبدالبر، یوسف بن عبدالله. (1387ق). التمهید لما فی الموطأ من المعانی والأسانید. مغرب: وزارة عموم الأوقاف.
  15. ابن‌عدی، أبو أحمد بن عدی الجرجانی. (1997م). الکامل فی ضعفاء الرجال. بیروت: دار الکتب العلمیة.
  16. ابن‌عساکر، ابوالقاسم. (بی‌تا). تاریخ مدینة دمشق. دمشق: دار الفکر.
  17. ابن‌کثیر، ابوالفداء. (1407ق). البدایة والنهایة. دمشق: دار الفکر.
  18. ابن‌معین، یحیی بن مَعین بن عون. (1985م). معرفة الرجال، روایة ابن محرز. دمشق: مجمع اللغة العربیة.
  19. ابن‌معین، یحیی بن مَعین بن عون . (1979م). معرفة الرجال، روایة الدوری. مکه: مرکز البحث العلمی وإحیاء التراث الإسلامی.
  20. ابن‌معین، یحیی بن مَعین بن عون . (بی‌تا). معرفة الرجال، روایة الدارمی. دمشق: دار المأمون للتراث.
  21. ابن‌معین، یحیی بن مَعین بن عون . (1988م). سؤالات ابن الجنید لأبی زکریا یحیى بن معین. مدینۀ منوره: مکتبة الدار.
  22. ابن‌منظور، محمد بن مکرم. (1414ق). لسان العرب. بیروت: دار صادر.
  23. ابن‌ندیم، محمدبن اسحاق. (1997م). الفهرست. بیروت: دار المعرفة.
  24. ابن‌هشام، ابومحمد عبدالملک. (1998م). السیرة النبویة. ریاض: مکتبة العبیکان.
  25. اصفهانی، ابوالفرج علی بن حسین. (1415ق). الأغانی. بیروت: دار إحیاء التراث العربی.
  26. بلاذری، احمد بن یحیى (1996) جمل من أنساب الأشراف، بیروت: دار الفکر.
  27. ثقفی، ابواسحاق ابراهیم بن محمد. (1353ش). الغارات. تهران: انجمن آثار ملی.
  28. حلی، حسن بن یوسف، (علامه حلی). (1402ق). الرجال، قم: الشریف الرضی.
  29. حموی، یاقوت بن عبدالله. (1993م). إرشاد الأریب إلى معرفة الأدیب. بیروت: دار الغرب الإسلامی.
  30. خطیب بغدادی، احمد بن علی. (2002م). تاریخ بغداد، بیروت: دار الغرب الإسلامی.
  31. خلیلی، ابویعلى خلیل بن عبدالله. (1409ق). الإرشاد فی معرفة علماء الحدیث. ریاض: مکتبة الرشد.
  32. ذهبی، شمس‌الدین. (1998م). تذکرة الحفاظ. بیروت: دار الکتب العلمیة.
  33. ذهبی، شمس‌الدین. (1985م). سیر أعلام النبلاء. بیروت: الرسالة.
  34. ذهبی، شمس‌الدین. (1963م). میزان الاعتدال. بیروت: دار المعرفة.
  35. ذهبی، شمس‌الدین. (2003م). تاریخ الإسلام. بیروت: دار الغرب الإسلامی.
  36. رفیعی محمدی، ناصر، (1384ش). درسنامۀ وضع حدیث. قم:مرکز جهانی علوم اسلامی.
  37. زبیدی، مرتضی. (بی‌تا). تاج العروس. دمشق: دار الفکر.
  38. زبیر بن بکار. (1381ق). جمهرة نسب قریش. مصر: مطبعة المدنی.
  39. سها. (1393ش). نقد قرآن کریم. بی‌جا: بی‌نا.
  40. شوشتری، محمدتقی. (بی‌تا). قاموس الرجال. قم: انتشارات اسلامی.
  41. طوسی، محمد بن حسن، (شیخ طوسی). (1427ق). الرجال. قم: انتشارات اسلامی.
  42. عجلی، ابوالحسن احمد بن عبدالله. (1985م). معرفة الثقات من رجال أهل العلم والحدیث ومن الضعفاء وذکر مذاهبهم وأخبارهم، مدینۀ منوره: مکتبة الدار.
  43. ابن‌حجر، احمد بن علی عسقلانی. (1326ق). تهذیب التهذیب. هند: مطبعة دائرة المعارف النظامیة.
  44. ابن‌حجر، احمد بن علی عسقلانی. (1406ق). تقریب التهذیب. سوریه: دار الرشید.
  45. ابن‌حجر، احمد بن علی عسقلانی. (1983م). تعریف أهل التقدیس بمراتب الموصوفین بالتدلیس. عمان: مکتبة المنار.
  46. عکبری، محمد بن محمد (شیخ مفید). (1993م). المسائل السرویة. بیروت: دار المفید.
  47. ابن‌عماد، عبدالحی بن احمد حنبلی. (1986م). شذرات الذهب فی أخبار من ذهب. دمشق: دار ابن کثیر.
  48. فخر رازی، فخرالدین ابوعبداللّه محمّد. (1981م). التفسیر الکبیر. بیروت: دار الفکر.
  49. قرطبی، محمد بن احمد. (1985م). الجامع لأحکام القرآن. بیروت: دار إحیاء التراث العربی.
  50. قمی، علی بن بابویه، (شیخ صدوق). (بی‌تا). عیون أخبار الرضا(ع). بیروت: مؤسسة الأعلمی.
  51. ماوردی، ابی‌الحسن. (بی‌تا). النکت والعیون. بیروت: دار الکتب العلمیة.
  52. محمدی آشنانی، علی؛ حیاتی، مهدی؛ قطبی، زهرا؛ عام‌بخش، مژگان. (1399ش). تحلیل انتقادی دیدگاه مفسران و اندیشمندان علوم قرآنی دربارۀ انتساب تحریف معنوی به قرآن کریم. آموزه‌های قرآنی، 17(32)، 265-286.
  53. مزی، جمال الدین ابی حجاج. (1971م). تهذیب الکمال فی أسماء الرجال. بیروت: دار الکتب العلمیة.
  54. نسائی، ابوعبدالرحمن احمد بن علی. (1396ق). الضعفاء والمتروکون. حلب: دار الوعی.
  55. واقدی، ابوعبداللّٰه محمد. (1966م). المغازی، (تحقیق مارسدن جونس). لندن: بی‌نا.
  56. هاشمی، سعدی بن مهدی. (1982م). أبو زرعة الرازی وجهوده فی السنة النبویة، مدینۀ منوره: الجامعة الإسلامیة.
  57. یعقوبی، احمدبن اسحاق. (بی‌تا). تاریخ الیعقوبی. بیروت: دار صادر
آمار
تعداد مشاهده مقاله: 217
تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 112