سامانه مدیریت نشریات علمی دانشگاه علوم اسلامی رضوی

پسندیده, رضا, قبولی درافشان, سید محمدهادی, حائری, محمدحسن. (1404). کاربرد «قدر متیقن» از دیدگاه صاحب جواهر و محدث بحرانی، (مطالعۀ موردی: باب طهارت و صلات). , 6(10), 135-152. doi: 10.30513/jwd.2025.7405.1238
رضا پسندیده; سید محمدهادی قبولی درافشان; محمدحسن حائری. "کاربرد «قدر متیقن» از دیدگاه صاحب جواهر و محدث بحرانی، (مطالعۀ موردی: باب طهارت و صلات)". , 6, 10, 1404, 135-152. doi: 10.30513/jwd.2025.7405.1238
پسندیده, رضا, قبولی درافشان, سید محمدهادی, حائری, محمدحسن. (1404). 'کاربرد «قدر متیقن» از دیدگاه صاحب جواهر و محدث بحرانی، (مطالعۀ موردی: باب طهارت و صلات)', , 6(10), pp. 135-152. doi: 10.30513/jwd.2025.7405.1238
پسندیده, رضا, قبولی درافشان, سید محمدهادی, حائری, محمدحسن. کاربرد «قدر متیقن» از دیدگاه صاحب جواهر و محدث بحرانی، (مطالعۀ موردی: باب طهارت و صلات). , 1404; 6(10): 135-152. doi: 10.30513/jwd.2025.7405.1238

کاربرد «قدر متیقن» از دیدگاه صاحب جواهر و محدث بحرانی، (مطالعۀ موردی: باب طهارت و صلات)

آموزه‌های فقه عبادی
مقاله 6، دوره 6، شماره 10، فروردین 1404، صفحه 135-152    اصل مقاله (944.92 K)
نوع مقاله: علمی پژوهشی
شناسه دیجیتال (DOI): 10.30513/jwd.2025.7405.1238
نویسندگان
رضا پسندیده1؛ سید محمدهادی قبولی درافشان* 2؛ محمدحسن حائری3
1دانشجوی دکتری فقه و مبانی حقوق اسلامی، دانشکدۀ الهیات و معارف اسلامی، دانشگاه فردوسی مشهد، مشهد، ایران.
2دانشیار، گروه فقه و مبانی حقوق اسلامی، دانشکدۀ الهیات و معارف اسلامی، دانشگاه فردوسی مشهد، مشهد، ایران.
3استاد، گروه فقه و مبانی حقوق اسلامی، دانشکدۀ الهیات و معارف اسلامی، دانشگاه فردوسی مشهد، مشهد، ایران.
چکیده
مطالعات پیشین در باب «قدر متیقن» عمدتاً معطوف به مباحث نظری یا محدود به یک مکتب فقهی بوده‌اند. این امر خلأ بررسی تطبیقیِ عینی و کاربردی این اصل را در منظومۀ فکری دو مکتب اصلی فقه امامیه (اصولی و اخباری) نشان می‌دهد. پژوهش حاضر با تمرکز بر این مسئله، به تحلیل تطبیقی جایگاه «قدر متیقن» در استنباط احکام شرعی از دیدگاه صاحب جواهر (نمایندۀ مکتب اصولی) و محدث بحرانی (نمایندۀ مکتب اخباری) می‌پردازد. سؤال اصلی تحقیق این است که این دو فقیه چگونه از اصل «قدر متیقن» در استنباط احکام استفاده می‌کنند و تفاوت‌های روشی آن‌ها چه تأثیری بر نتایج فقهی دارد؟ هدف تحقیق تحلیل مقایسه‌ای کاربرد این اصل در سه مسئلۀ فقهی (آشامیدن آب در نماز وتر، شرط توالی در حیض، و کیفیت تیمم) برای تبیین تمایزات مکتب اصولی و اخباری است. روش تحقیق توصیفی-تحلیلی است و با بررسی متون اصلی، دیدگاه‌های دو فقیه را استخراج و مقایسه می‌کند. تحلیل تطبیقی این سه مسئلۀ فقهی نشان داد که رویکرد صاحب جواهر به «قدر متیقن»، با کارکردی پویا و در چهارچوب سلسله‌مراتب ادله، به استنباطی نظام‌مند و امکان‌ساز برای توسعۀ حکم در صورت عدم وجود مانع می‌انجامد. در مقابل، التزام توقفی محدث بحرانی به این اصل، استنباط را به جمع روایی محتاطانه و توقف در حد نص محدود می‌سازد. این تمایز روش‌شناختی، که ریشه در مبانی معرفت‌شناختی دو مکتب دارد، تأثیر مستقیمی بر ظرفیت پاسخ‌گویی فقه به مسائل مستحدثه می‌گذارد.
کلیدواژه‌ها
قدر متیقن؛ صاحب جواهر؛ محدث بحرانی؛ فقه تطبیقی؛ اصولیان؛ اخباریان
مراجع
قرآن کریم. (1383ش). ترجمه حسین انصاریان. قم: اسوه.

  1. آخوند خراسانی، محمدکاظم. (1409ق). کفایة الأصول. قم: مؤسسة آل البیت(ع).
  2. ابن‌منظور، محمد بن مکرم. (1414ق). لسان العرب. بیروت: دار صادر.
  3. بحرانی، یوسف. (1405ق). الحدائق الناضرة فی أحکام العترة الطاهرة. قم: مؤسسة النشر الإسلامی.
  4. تجریشی، زهرا؛ قبولی درافشان، محمدتقی؛ سلطانی، عباسعلی. (1399ش). تأملی در مخلّ اطلاق بودن وجود قدر متقین در مقام تخاطب (با تأکید بر مبانی اصولی محقق خوانساری). فقه و اصول، 52(4)، 25-39. https://doi.org/10.22067/jfu.v52i4.76089
  5. جمعی از محققان. (1389ش). فرهنگ‌نامه اصول فقه. قم: پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی.
  1. جوهری، اسماعیل بن حماد. (1407ق). الصحاح: اللغة و صحاح العربیة. بیروت: دار العلم للملایین.
  2. حرعاملی، محمد بن حسن. (1409ق). وسائل الشیعة الی تحصیل مسائل الشریعة. قم: مؤسسة آل البیت(ع).
  3. حسینی فیروزآبادی، مرتضی. (1400ق). عنایة الاصول فی شرح کفایة الاصول. قم: انتشارات فیروزآبادی.
  4. خمینی، سید روح‌الله. (1427ق). أنوار الهدایة فی التعلیقة علی الکفایة. تهران: مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی(ره).
  5. خوئی، سید ابوالقاسم. (1368ش). اجود التقریرات (تقریرات آیت‌الله نائینی). قم: نشر اسلامی.
  6. راغب اصفهانی، حسین بن محمد. (1412ق). المفردات فی غریب القرآن. بیروت: دار القلم.
  7. سبحانی تبریزی، جعفر. (1388ش). الوسیط فی اصول الفقه. قم: مؤسسة الإمام الصادق(ع).
  8. شیرازی، محمد. (1421ق). الوصائل إلی الرسائل. قم: مؤسسه عاشورا.
  9. علمی، محمدرضا. (1391ش). واکاوی نظریه محقق خراسانی در افزودن مقدمۀ چهارم به مقدمات حکمت. مطالعات اسلامی: فقه و اصول، 44(87)، 39-52.
  10. علیشاهی قلعه‌جوقی، ابوالفضل؛ غریب‌پور، منصور؛ بختیاری، ابوالحسن. (1401ش). تحلیل نقش قدر متقن در اطلاق‌گیری و طرق کشف آن با رویکردی به آرای امام خمینی(ره) و شهید صدر. فقه و اصول، 54(129)، 97-115. https://doi.org/10.22067/jfiqh.2021.62668.88950
  1. فاضل موحدی لنکرانی، محمد. (1381). اصول فقه شیعه. قم: مرکز فقهی ائمه اطهار(ع).
  2. فراهیدی، خلیل بن احمد. (1409ق). کتاب العین. قم: دار الهجره.
  3. مظفر، محمدرضا. (1430ق). أصول الفقه. قم: مؤسسة النشر الإسلامی.
  4. نجفی، محمدحسن. (1362ش). جواهر الکلام فی شرح شرائع الإسلام. بیروت: دار إحیاء التراث.
  5. هاشمی شاهرودی، سید محمود. (1382). فرهنگ فقه مطابق مذهب اهل بیت(ع). قم: مؤسسة دائرة المعارف فقه اسلامی.
آمار
تعداد مشاهده مقاله: 172
تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 105