سامانه مدیریت نشریات علمی دانشگاه علوم اسلامی رضوی

منتظری, علی, ایزدی, مهدی. (1404). اصول و راهبردهای قرآن کریم در مذاکره با دشمن. , 22(42), 185-222. doi: 10.30513/qd.2025.6911.2528
علی منتظری; مهدی ایزدی. "اصول و راهبردهای قرآن کریم در مذاکره با دشمن". , 22, 42, 1404, 185-222. doi: 10.30513/qd.2025.6911.2528
منتظری, علی, ایزدی, مهدی. (1404). 'اصول و راهبردهای قرآن کریم در مذاکره با دشمن', , 22(42), pp. 185-222. doi: 10.30513/qd.2025.6911.2528
منتظری, علی, ایزدی, مهدی. اصول و راهبردهای قرآن کریم در مذاکره با دشمن. , 1404; 22(42): 185-222. doi: 10.30513/qd.2025.6911.2528

اصول و راهبردهای قرآن کریم در مذاکره با دشمن

آموزه‌های قرآنی
مقاله 6، دوره 22، شماره 42، دی 1404، صفحه 185-222    اصل مقاله (1.37 M)
نوع مقاله: پژوهشی
شناسه دیجیتال (DOI): 10.30513/qd.2025.6911.2528
نویسندگان
علی منتظری* 1؛ مهدی ایزدی2
1دانشجوی دکتری علوم قرآن و حدیث، گروه علوم قرآن و حدیث، دانشکدۀ معارف اسلامی و الهیات، دانشگاه امام صادق(ع)، تهران، ایران.
2استاد، گروه علوم قرآن و حدیث، دانشکدۀ معارف اسلامی و الهیات، دانشگاه امام صادق(ع)، تهران، ایران.
چکیده
مذاکرۀ سیاسی از مهم‌ترین و متداول‌ترین ابزارها و روش‌های دیپلماسی جهت تحقق توافق میان دولت‌ها در حوزه‌های مختلف، از جمله روابط دیپلماتیک و سیاست خارجه است و نقش کلیدی در حصول مسالمت‌آمیز مطالبه‌ها، منافع و آرمان‌های طرفین مذاکره دارد. هر دولت و حکومتی برای دستیابی به توافقی مطلوب با دوست و دشمن، ملزم به رعایت چهارچوب‌های دینی و قانونی خود در جریان مذاکره است. در قرآن کریم اصول و راهبردهایی برای مذاکرۀ دولت‌های اسلامی با دولت‌های موافق و متخاصم مطرح شده‌اند. اما این اصول و راهبردها با صراحت و به‌طور دقیق، بیان و دسته‌بندی نشده‌اند. لذا باید مستند به کتب تفسیر، مفهوم آیات قرآن کریم دراین‌باره استقرا و ارائه شود. ازاین‌رو در پژوهش حاضر با استفاده از روش توصیفی - تحلیلی و مراجعه به معاجم‌ قرآنی و کتب تفسیری، آیات مرتبط با مذاکره جمع‌آوری و دسته‌بندی شدند و از مفهوم آن‌ها اصول و راهبردهای مذاکره استخراج گردیدند. طبق دستاوردهای این پژوهش، راهبردهای مذاکره از منظر قرآن کریم عبارت‌اند از: راهبردهای قبل از مذاکره، راهبردهای زمان مذاکره، راهبردهای پس از مذاکره و راهبردهای مشترک سه مرحله. تمام این راهبردها ذیل چهار اصل قرار می‌گیرند: اصل توحید و ولایت، اصل عزت و اقتدار، اصل عدالت‌طلبی و ظلم‌ستیزی، و اصل حکمت و مصلحت.
کلیدواژه‌ها
مذاکره؛ راهبرد؛ سیاست خارجه؛ روابط بین‌الملل؛ نفی ولایت کافران
مراجع
قرآن کریم (ترجمۀ حسین انصاریان).

  1. آقابخشی، علی؛ افشاری راد، مینو. (1379ش). فرهنگ علوم سیاسی. تهران: چاپار.
  2. آلادپوش، علی؛ توتونچیان، علیرضا. (1372ش). دیپلمات و دیپلماسی. تهران: وزارت امور خارجه.
  3. ابن‌عاشور، محمدطاهر. (1420ق). تفسیر التحریر و التنویر (تفسیر ابن عاشور). بیروت: مؤسسة التاریخ العربی.
  4. ابن‌فارس، احمد. (1404ق). معجم مقاییس اللغة. قم: مکتب الإعلام الإسلامی.
  5. ابن‌منظور، محمد بن مکرم. (1414ق). لسان العرب. بیروت: دار صادر.
  6. ابوزهره، محمد. (بی‌تا). زهرة التفاسیر. بیروت: دار الفکر.
  7. احمدی اصلان‌شاه، فروزان. (1396ش). گونه‌شناسی مذاکرات سیاسی و گفتگوهای اجتماعی و فرهنگی رسول خدا (ص) (فاطمه جان احمدی). پایان‌نامه کارشناسی ارشد، دانشگاه الزهرا، دانشکده ادبیات.
  8. اخوان کاظمی، بهرام. (1398ش). دیپلماسی و رفتار بین‌المللی در اسلام. تهران: سمت.
  9. ازهری، محمد بن احمد. (1421ق). تهذیب اللغة. بیروت: دار إحیاء التراث العربی.
  10. اسمعلی خسروآبادی، مریم. (1395ش)، مذاکره با دشمن از منظر قرآن و نهج البلاغه (عبدالرحیم سیاح)، پایان‌نامه کارشناسی ارشد، مرکز دزفول، دانشکده اصول دین.
  11. بحرانی، هاشم بن سلمان. (1415ق). البرهان فی تفسیر القرآن. قم: مؤسسة البعثة.
  12. بروجردی، محمدابراهیم. (1366ش). تفسیر جامع. تهران: کتابخانۀ صدر.
  13. بوژمهرانی، حسن؛ کهساری، رضا؛ ایروانی، جواد؛ صابریان، علیرضا. (1401ش). محدودۀ چالش و تعامل با بیگانگان در راستای تحقق اقتصاد مقاومتی از دیدگاه قرآن و حدیث. آموزه‌های قرآنی، 19(35)، 135-158. https://doi.org/10.30513/qd.2021.1863.1381
  14. جعفری، یعقوب. (1376ش). تفسیر کوثر. قم: هجرت.
  15. جوادی آملی. عبدالله (1397ش). روابط بین الملل در اسلام. قم: نشر اسراء.
  16. جوهری، اسماعیل بن حمّاد. (1376ش). الصحاح، تاج اللغة و صحاح العربیة. بیروت: دار العلم للملایین.
  17. حجازی، محمد محمود. (1413ق). التفسیر الواضح. بیروت: دار الجیل.
  18. خاتمی، احمد (1386ش). فرهنگ نامه موضوعی قرآن کریم. تهران: دفتر نشر فرهنگ اسلامی.
  19. خالقی بایگی، عزیز؛ رجائی‌پور، مصطفی؛ احمری، حسین. (1398ش). نفی سلطه‌گری و سلطه‌پذیری در آیات 279 بقره، 141 نساء و 83 قصص. آموزه‌های قرآنی، 16(30)، 155-180. دسترس‌پذیر در: https://qd.razavi.ac.ir/article_284.html
  20. خامنه‌ای، سید علی. (1390ش). راهبردهای سیاست خارجی برگرفته از بیانات مقام معظم رهبری. تهران: انقلاب اسلامی.
  21. خامنه‌ای، سید علی. (1417ق). بحث حول الصابئة. قم: مؤسسۀ دائرة المعارف فقه اسلامی بر مذهب اهل‌بیت(ع). دسترس‌پذیر در: https://www.ghbook.ir/index.php?option=com_dbook&task=viewbook&book_id=9605&lang=fa
  22. خرمشاهی، بهاء‌الدین. (1376ش). دانشنامۀ قرآن و قرآن‌پژوهی. تهران: دائرةالمعارف قرآنی.
  23. خزائی، احمدرضا. (1393ش). دیپلماسی پیامبر (ص) و ابزارهای توسعۀ روابط بین‌الملل با سایر دولت‌ها. پژوهش‌نامه روابط بین الملل، 7 (28)، 103-132. دسترس پذیر در: https://journals.iau.ir/article_511101.html
  24. ذوقی، امیر. (1398ش). درآمدی بر جایگاه صلح و جنگ در قرآن و سیرۀ نبوی. تهران: دانشگاه امام صادق(ع).
  25. راغب اصفهانی، حسین بن محمد. (1412ق). مفردات ألفاظ القرآن. بیروت: دار القلم.
  26. راوندی، قطب‌الدین سعید بن عبدالله. (1409ق). فقه القرآن، (تحقیق و تصحیح سید احمد حسینی). قم: کتابخانۀ آیت‌الله مرعشی نجفی.
  27. رضائی، احمد (1396). مذاکره سیاسی در اسلام، اهداف، اصول، روش‌ها. قم: زمزم هدایت.
  28. بان رضایی اصفهانی، محمدعلی. (1387ش). تفسیر قرآن مهر. قم: پژوهش‌های تفسیر و علوم قرآن.
  29. زمخشری، محمود بن عمر. (1407ق). الکشاف. بیروت: دار الکتاب العربی.
  30. سبزواری، محمد. (1406ق). الجدید فی تفسیر القرآن المجید. بیروت: دار التعارف للمطبوعات.
  31. شاتو، ژان. (1369ش). مربیان بزرگ، (ترجمۀ غلامحسین شکوهی). تهران: دانشگاه تهران.
  32. شبان‌نیا رکن آبادی، قاسم. (1395ش). شاخصه‌های مذاکرۀ مطلوب اسلامی در حل‌وفصل منازعات سیاسی منطقه‌ای و بین‌المللی. پژوهش‌های سیاست اسلامی، 9، 95-113. دسترس پذیر در: https://ensani.ir/fa/article/447306
  33. شبان‌نیا، قاسم. (1399ش). مذاکرۀ دولت اسلامی با سایر دُوَل از منظر فقه اسلامی. قم: مرکز بین‌المللی ترجمه و نشر المصطفی.
  34. شریف مرتضی، علی بن حسین موسوی. (1405ق). رسائل الشریف المرتضی. قم: دار القرآن الکریم.
  35. صدر، سید محمد. (1420ق). ماوراء الفقه. بیروت: دار الأضواء.
  36. طباطبایی، سید محمدحسین. (1390ق). المیزان فی تفسیر القرآن. بیروت: مؤسسة الأعلمی للمطبوعات.
  37. طبرسی، فضل بن حسن. (1372ش). مجمع البیان فی تفسیر القرآن: تهران: ناصرخسرو.
  38. طبرسی، فضل بن حسن. (بی‌تا). ترجمۀ تفسیر مجمع البیان، (ترجمۀ حسین نوری همدانی). تهران: فراهانی.
  39. طبری، محمد بن جریر. (1412ق). جامع البیان فی تفسیر القرآن (تفسیر الطبری). بیروت: دار المعرفة.
  40. طریحی، فخرالدین. (1375ش). مجمع البحرین، (تحقیق و تصحیح احمد حسینی اشکوری). تهران: مرتضوی.
  41. طوسی، محمد بن حسن. (بی‌تا). التبیان فی تفسیر القرآن. بیروت: دار إحیاء التراث العربی.
  42. عبدالباقی، محمد فؤاد (1386). المعجم المفهرس لألفاظ القرآن الکریم. تهران: انتشارات اسلامی.
  43. فراهیدی، خلیل بن احمد. (1409ق). کتاب العین. قم: هجرت.
  44. فضل‌الله، سید محمدحسین. (1419ق). من وحی القرآن. بیروت: دار الملاک.
  45. فیومی، احمد بن محمد. (1414ق). المصباح المنیر فی غریب الشرح الکبیر للرافعی. قم: دار الهجرة.
  46. قرائتی، محسن. (1388ش). تفسیر نور. تهران: مرکز فرهنگی درس‌هایی از قرآن.
  47. قرشی بنابی، علی‌اکبر. (1375ش). تفسیر احسن الحدیث. تهران: بنیاد بعثت.
  48. قطب، سید. (1425ق). فی ظلال القرآن. بیروت: دار الشروق.
  49. گلپایگانی، سید محمدرضا. (1413ق). کتاب القضاء، (تقریر سید علی حسینی میلانی). قم: دار القرآن الکریم.
  50. گوهری مقدم، ابوذر؛ کیانی مجاهد، حامد. (1398ش). الگوی مذاکره در سیرۀ نبوی. دانش سیاسی، 15(1)، پیاپی 29، 217-242. دسترس پذیر در: https://doi.org/10.30497/pk.2019.2624
  51. مدرسی، محمدتقی. (1419ق). من هدی القرآن. تهران: دار محبی الحسین.
  52. مراغی، احمد مصطفی. (بی‌تا). تفسیر المراغی. بیروت: دار الفکر.
  53. مشکینی، میرزا علی (بی‌تا). مصطلحات الفقه. بی‌جا: بی‌نا.
  54. مشیری، مهشید. (1371ش). فرهنگ فارسی (الفبایی ـ قیاسی). تهران: سروش.
  55. مکارم شیرازی، ناصر و دیگران. (1371ش). تفسیر نمونه. تهران: دار الکتب الإسلامیة.
  56. موحدی‌نیا، مهدی؛ قراملکی، علی مظهر؛ حسینی، سید محمد. (1397ش). اصول و قواعد بنیادین فقهی حاکم بر مذاکره. پژوهش‌های فقهی، 14(3)، 581-606. دسترس پذیر در: https://doi.org/10.22059/jorr.2018.241075.1007797
  57. موسوی، سید محمد. (1399ش). دیپلماسی و رفتار سیاسی در اسلام. تهران: دانشگاه پیام نور.
  58. موسی، حسین یوسف؛ صعیدی، عبدالفتاح. (1410ق). الإفصاح فی فقه اللغة. قم: مکتب الإعلام الإسلامی.
  59. مهدوی، پروین. (1398ش). مذاکره به‌مثابۀ شیوۀ سیاسی حل‌وفصل اختلافات در سیرۀ معصومین(ص) و حقوق بین‌الملل (مسعود راعی)، پایان نامه کارشناسی ارشد، دانشگاه غیرانتفاعی اشرفی اصفهانی، دانشکده حقوق، حقوق بین الملل.
  60. میرمرشدی، سید احمدمحی‌الدین. (1395ش). دیپلماسی در نگاه پیامبر اعظم (ص). انتشارات شرکت گروه مطالعات اندیشه‌ورزان آریا.
  61. نجفی، محمدحسن (1375ش). نکته‌هایی در فقه روابط بین‌الملل. فقه، 10، 13-3. دسترس پذیر در: https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/27087/
  62. نهاوندی، محمد. (1386ش). نفحات الرحمن فی تفسیر القرآن. قم: مؤسسة البعثة.
  63. هاشمی رفسنجانی، اکبر. (1386ش). تفسیر راهنما. قم: بوستان کتاب.
آمار
تعداد مشاهده مقاله: 286
تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 273