سامانه مدیریت نشریات علمی دانشگاه علوم اسلامی رضوی

حسینی زیدی, سید ابوالقاسم, قربانی فریمانی, احمد. (1403). بررسی جرم «رَیْشْ» در روایات با تأکید بر روایت «الرَّاشِی وَ الْمُرْتَشِی وَ الرَّائِشُ بَینَهُمَا مَلْعُونُونَ». , 8(16), 109-135. doi: 10.30513/hd.2025.6782.1252
سید ابوالقاسم حسینی زیدی; احمد قربانی فریمانی. "بررسی جرم «رَیْشْ» در روایات با تأکید بر روایت «الرَّاشِی وَ الْمُرْتَشِی وَ الرَّائِشُ بَینَهُمَا مَلْعُونُونَ»". , 8, 16, 1403, 109-135. doi: 10.30513/hd.2025.6782.1252
حسینی زیدی, سید ابوالقاسم, قربانی فریمانی, احمد. (1403). 'بررسی جرم «رَیْشْ» در روایات با تأکید بر روایت «الرَّاشِی وَ الْمُرْتَشِی وَ الرَّائِشُ بَینَهُمَا مَلْعُونُونَ»', , 8(16), pp. 109-135. doi: 10.30513/hd.2025.6782.1252
حسینی زیدی, سید ابوالقاسم, قربانی فریمانی, احمد. بررسی جرم «رَیْشْ» در روایات با تأکید بر روایت «الرَّاشِی وَ الْمُرْتَشِی وَ الرَّائِشُ بَینَهُمَا مَلْعُونُونَ». , 1403; 8(16): 109-135. doi: 10.30513/hd.2025.6782.1252

بررسی جرم «رَیْشْ» در روایات با تأکید بر روایت «الرَّاشِی وَ الْمُرْتَشِی وَ الرَّائِشُ بَینَهُمَا مَلْعُونُونَ»

آموزه‌های حدیثی
مقاله 5، دوره 8، شماره 16، دی 1403، صفحه 109-135    اصل مقاله (710.34 K)
نوع مقاله: علمی ترویجی
شناسه دیجیتال (DOI): 10.30513/hd.2025.6782.1252
نویسندگان
سید ابوالقاسم حسینی زیدی* 1؛ احمد قربانی فریمانی2
1دانشیار، گروه فقه و مبانی حقوق، دانشگاه علوم اسلامی رضوی، مشهد، ایران.
2کارشناسی ارشد حقوق جزایی و جرم‌شناسی، دانشگاه علوم اسلامی رضوی، مشهد، ایران.
چکیده
یکی از افعال و جرائم مرتبط با رشوه، واسطه‌گری در جرم رشا و ارتشا است. در فقه به این شخص رایش گفته می‌شود و به‌جرم ارتکابی ریش گویند که در واقع نوعی خاص از معاونت در جرائم است. قانون‌گذار در قانون تعزیرات و مجازات‌های بازدارنده (مصوب ۱۳۷۵)، برای اولین‌بار اقدام به‌جرم‌انگاری مستقل این نوع از معاونت نموده است. در مادۀ ۵۹۳ این قانون جرم ریش با عنوان «فراهم نمودن موجبات تحقق جرم ارتشا» بیان شده است. سؤال اصلی این است که علی‌رغم وجود مواد عمومی معاونت در قوانین کیفری، چه نیازی به‌جرم‌انگاری مستقل این جرم وجود دارد؟ که در پاسخ باید گفت این اقدام به ‌تبعیت از پشتوانۀ فقهی جرم ریش صورت گرفته است و در این پژوهش با روش توصیفی-تحلیلی، با تأکید بر منابع کتابخانه‌ای، با جمع‌آوری و بررسی دقیق تمام احادیث مرتبط با رایش از کتب متقدم و مرجع (که تنها منابع فقهی این جرم می‌باشند)، به ‌این مهم دست یافت که این روایات، به‌ویژه صحیحۀ ابن‌بابویه به‌طور کامل این جرم‌انگاری مستقل را توجیه می‌کند. پس از دست‌یابی به‌ این مهم، با تحلیل مضمون احادیث، انطباق مبانی فقهی با قانون فعلی را سنجیده و پیشنهادهایی برای تکمیل نظام کیفری برای لایحۀ تعزیرات ۱۴۰۳ ارائه می‌نماید.
کلیدواژه‌ها
رایش؛ رائش؛ ریش؛ رشوه؛ رشا؛ ارتشا؛ لایحۀ تعزیرات
مراجع
  1. قرآن کریم
  2. آقایی‌نیا، حسین؛ رستمی، هادی. (1403ش). جرایم علیه مصالح عمومی کشور. تهران: میزان.
  3. ابن‌ابی‌جمهور، محمد بن زین‌الدین؛ مرعشی، شهاب‌الدین؛ عراقی، مجتبی. (1403ق). عوالی اللئالی العزیزیة فی الأحادیث الدینیة. قم: انتشارات مؤسسۀ سید‌الشهدا(ع).
  4. ابن‌اثیر، مبارک بن محمد؛ زاوی، طاهر احمد؛ طناحی، محمود محمد. (1367ش). النهایة فی غریب الحدیث و الأثر. قم: اسماعیلیان.
  5. ابن‌بابویه، علی بن حسین. (1404ق). الامامة و التبصرة من الحیرة. بی‌جا: مدرسۀ امام‌ مهدی(عج).
  6. ابن‌حنبل، أحمد. (1421ق). مسند أحمد بن حنبل، (محقق: شعیب الأرنؤوط و آخرون). بیروت: مؤسسة الرسالة.
  7. ابن‌رازی، جعفر بن احمد؛ مصحح: حسینی نیشابوری، محمد. (1387ش). جامع الأحادیث. مشهد: مجمع البحوث الإسلامیة.
  8. ابن‌معروف، محمد بن عبدالخالق. (بی‌تا). فرهنگ کنز اللغات، (تصحیح رضا علوی نصر). تهران: المکتبة المرتضویة.
  9. اردبیلی، محمدعلی. (1404ش). حقوق جزای عمومی. تهران: میزان.
  10. اعرافی، علیرضا. (1400ش). مکاسب محرّمه. قم: موسسۀ فرهنگی‌هنری اشراق و عرفان.
  11. انصاری، مرتضی بن محمدامین. (1372ش). عمدة المطالب فی التعلیق علی المکاسب. (با تعلیقات تقی طباطبایی قمی). قم: محلاتی.
  12. بحرالعلوم، محمدمهدی بن مرتضی. (1363ش). رجال السید بحرالعلوم «المعروف بالفوائد الرجالیة». قم: مکتبة الصادق(ع).
  13. بحرانی، سلیمان بن عبدالله. (1412ق). معراج اهل الکمال الی معرفه الرجال. بی‌جا: نشر عبدالزهرا العویناتی.
  14. بروجردی، آقا حسین؛ اسماعیل‌تبار، احمد؛ حسینیان قمی، مهدی؛ حسینی، احمدرضا؛ مهوری، محمدحسین؛ حسین‌آبادی، نظرعلی؛ معزی ملایری، اسماعیل. (1386ش). منابع فقه شیعه: ترجمۀ جامع أحادیث الشیعة. تهران: انتشارات فرهنگ سبز.
  15. بصمه‌جی، سایر. (2009م). معجم مصطلحات الفاظ الفقه الإسلامی. دمشق: صفحات للدراسات و النشر.
  16. ترمذی، محمد بن عیسی (أبو عیسی). (1996ق). الجامع الکبیر (سنن الترمذی). بیروت: دار الغرب الإسلامی.
  17. تفرشی، مصطفی بن حسین. (1377ش). نقد الرجال. مشهد: نشر مؤسسۀ آل‌بیت(ع) لإحیاء التراث.
  18. جعفری، علی؛ دهقان، مصطفی. (1398ش). ارزیابی دلالت واژۀ «لعن» بر تحریم. پژوهش‌های فقهی تا اجتهاد، 3 (6)، 149-166.
  19. حسنی بیرجندی، حسین؛ مجلسی، محمدباقر بن محمدتقی. (1379ش). غریب الحدیث فی بحار الأنوار. تهران: سازمان چاپ و انتشارات وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی.
  20. حمیری، نشوان بن سعید؛ عمری، حسین؛ اریانی، مطهر بن علی؛ عبدالله، یوسف محمد. (1420ق). شمس العلوم و دواء کلام العرب من الکلوم. دمشق: دار الفکر.
  21. خسروی، محمدرضا. (1392ش). آیین نگارش حقوقی. تهران: نگاه بینه.
  22. خوش‌نصیب، مرتضی؛ محمدی ری‌شهری، محمد. (1389ش). گزیدۀ حکمت‌نامۀ پیامبر اعظم صلی‌الله علیه و آله و سلم. قم: مؤسسۀ علمی‌فرهنگی دارالحدیث.
  23. دهخدا، علی‌اکبر؛ شهیدی، جعفر؛ مهرکی، ایرج؛ ستوده، غلامرضا؛ سلطانی، اکرم. (1390ش). فرهنگ متوسط دهخدا. دانشگاه تهران: مؤسسۀ انتشارات و چاپ.
  24. الدین الألبانی، محمدناصر. (1434ق). ضعیف الجامع الصغیر (وزیادته: الفتح الکبیر). بی‌جا: المکتب الإسلامی.
  25. زمانی، مصطفی؛ مظاهری، حسین؛ حق‌جو، محمدحسین. (1386ش). خودسازی در مکتب قرآن و عترت(ع). قم: انصار ‌المهدی(عج).
  26. سیفی، علی‌اکبر. (1386ش). دلیل تحریرالوسیله (ولایة الفقیه). تهران: مؤسسۀ تنظیم و نشر آثار امام‌خمینی(س).
  27. شعیری، محمد بن محمد. (بی‌تا). جامع الأخبار. نجف: المطبعة الحیدریة.
  28. صاحب بن عباد، اسماعیل بن عباد. (1414ق). المحیط فی اللغه. بی‌جا: نشر عالم کتاب.
  29. صدر، محمد؛ یعقوبی، محمد. (1427ق). موسوعه کتب الإمام الشهید السید محمد الصدر قدس‌سره. قم: جلال‌الدین.
  30. طباطبایی حکیم، محمد سعید. (1428ق). مصباح المنهاج (التجارة). نجف: دار الهلال.
  31. طریحی، فخرالدین بن محمد. (1375ش). مجمع ‌البحرین (تحقیق احمد حسینی اشکوری). تهران: نشر مرتضوی.
  32. طوسی، محمد بن حسن. (1373ش). رجال طوسی. قم: مؤسسۀ نشر اسلامی.
  33. العتکی، عبیدالله المعروف بالبزار؛ المحقق: محفوظ الرحمن زین الله و آخرون. (1988م). مسند البزار المنشور باسم البحر الزخار. مدینة: مکتبة العلوم والحکم.
  34. عمید زنجانی، عباسعلی؛ خاوری، یعقوب. (1384ش). واژه‌نامۀ تفصیلی فقه جزا. مشهد: دانشگاه علوم اسلامی رضوی.
  35. قزوینی، أبوعبدالله محمد بن یزید بن ماجة. (1430ق). سنن ابن‌ماجه الأرنؤوط. بیروت: دار الرسالة العالمیة.
  36. کشمیری الهندی، محمد أنور. (1425ق). العرف الشذی شرح سنن الترمذی. بیروت: دار احیاء‌التراث العربی.
  37. گلدوزیان، ایرج. (1400ش). حقوق جزای عمومی ایران.‌ تهران: انتشارات دانشگاه تهران.
  38. لنگرودی، محمدجعفر جعفری. (1390ش). مبسوط در ترمینولوژی حقوق. تهران: کتابخانۀ گنج دانش.
  39. متقی، علی بن حسام‌الدین؛ حیانی، بکری؛ سقا، صفوه. (1409ق). کنز العمال فی سنن الأقوال و الأفعال. بیروت: مؤسسة الرسالة.
  40. مجلسی، محمدباقر بن محمدتقی؛ مسترحمی، هدایت‌الله؛ غفاری، علی‌اکبر؛ بهبودی، محمدباقر؛ مصباح یزدی و دیگران. (1403ق). بحار الأنوار الجامعة لدرر أخبار الأئمة الأطهار(ع). بیروت: دار إحیاء التراث العربی.
  41. محمدی ری‌شهری، محمد؛ شیخی، حمیدرضا. (1389ش). میزان‌ الحکمه. قم: مؤسسۀ علمی‌فرهنگی دارالحدیث.
  42. مصدق، محمد. (1399ش). بایسته‌های حقوق جزای عمومی 1-2-3 با اصلاحات مصوب 1399. تهران: نشر پژواک عدالت.
  43. مظاهری، حسین. (1387ش). حریم‌های اخلاق در آینۀ احکام. اصفهان: حدیث راه عشق.
  44. معین، محمد. (1364ش). فرهنگ فارسی معین. تهران: انتشارات امیرکبیر.
  45. موسوی خوانساری، احمد؛ محقق حلی، جعفر بن حسن؛ غفاری، علی‌اکبر. (1355ش). جامع المدارک فی شرح المختصر النافع. تهران: نشر مؤلف.
  46. مهنا، عبدالله علی. (1413ق). لسان اللسان. بیروت: دارالکتب العلمیه.
  47. مهیار، رضا؛ بستانی، فواد افرام. (1375ش). فرهنگ ابجدی. تهران: اسلامی.
  48. میرمحمدصادقی، حسین. (1403ش). حقوق جزای عمومی. تهران: انتشارات دادگستر.
  49. میرمحمدصادقی، حسین. (1404ش). جرایم علیه مصالح عمومی کشور. تهران: میزان.
  50. نجار، محمدعلی؛ مصطفی، ابراهیم؛ زیات، احمد حسن؛ عبدالقادر، حامد. (1989م). المعجم الوسیط. استانبول: دار الدعوة.
  51. نجاشی، احمد بن علی؛ شبیری زنجانی، موسی. (1376ش). فهرست اسماء مصنفی الشیعه المشتهر بـ رجال النجاشی. قم: دفتر انتشارات اسلامی جامعۀ مدرسین حوزۀ علمیۀ قم.
  52. نجفی، هادی. (1387ش). الآراء الفقهیة. قم: انتشارات مهر قائم.
  53. نفیسی، علی‌اکبر؛ فروغی، محمدعلی. (بدون تاریخ). فرهنگ نفیسی. تهران: خیام.
  54. نوری، حسین بن محمدتقی. (1408ق). خاتمة مستدرک‌الوسائل. لبنان: مؤسسۀ آل‌البیت(ع) لإحیاء التراث.
  55. نووی، یحیی بن شرف؛ رملی، محمد بن احمد؛ شبراملسی، علی بن علی؛ مغربی رشیدی، احمد بن عبدالرزاق. (1424ق). نهایة المحتاج إلی شرح المنهاج فی الفقه علی مذهب الإمام الشافعی. بیروت: دارالکتب العلمیة.
  56. هاشمی شاهرودی، محمود. (1426ق). فرهنگ فقه مطابق مذهب اهل‌بیت(ع). قم: مؤسسۀ دائرة‌ المعارف فقه اسلامی بر مذهب اهل‌بیت و مرکز پژوهش‌های فارسی الغدیر.
آمار
تعداد مشاهده مقاله: 253
تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 92