واکاوی تردید در روایت «مَا تَرَدَّدْتُ عَنْ شَیْءٍ أَنَا فَاعِلُهُ...» با تأکید بر مبانی حکمی و عرفانی | ||
| آموزههای فلسفۀ اسلامی | ||
| مقاله 10، دوره 20، شماره 37، دی 1404، صفحه 289-320 اصل مقاله (1.23 M) | ||
| نوع مقاله: علمی پژوهشی | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.30513/ipd.2025.7707.1669 | ||
| نویسندگان | ||
| رامین گلمکانی* 1؛ سید علی دلبری2؛ محمود مقدس شرق3 | ||
| 1استادیار، گروه فلسفه، دانشگاه علوم اسلامی رضوی، مشهد، ایران. | ||
| 2استاد، گروه علوم قرآنی و حدیث، دانشگاه علوم اسلامی رضوی، مشهد، ایران؛ مدرس درس خارج، حوزۀ علمیۀ خراسان، مشهد، ایران. | ||
| 3طلبۀ سطح ۴، رشتۀ فلسفۀ مدرسۀ علمیۀ نواب، مشهد، ایران. | ||
| چکیده | ||
| در میان روایات، احادیثی با شهرت فراوان و مضامین عمیق کلامی، فلسفی و عرفانی وجود دارد که با اندکی اختلاف در واژگان، در منابع مختلف روایی، کلامی، عرفانی و حتی فقهی نقل شده و همواره محل تأمل و بحث بودهاند. از جمله حدیث قدسی معروفی که میفرماید: «در هیچیک از افعال خود تردید نکردهام، مگر در قبض روح و وفات مؤمن؛ چراکه او مرگ را ناخوش میدارد و من نیز رنج و ناخوشی به او را نمیپسندم». این حدیث، هم بهصورت مستقل و هم در ضمن حدیث مشهور «قرب نوافل» و «قرب فرائض» و نیز در برخی ادعیه نقل شده است. مسئلۀ اصلی این پژوهش، بررسی تطبیقی دیدگاه محدثان، فقیهان، متکلمان، فلاسفه و عرفا در تفسیر معنای «تردد الهی» در این روایت است. این پژوهش با روش توصیفی-تحلیلی، به اعتبارسنجی سندی و دلالی حدیث پرداخته و آرای مختلف را بررسی کرده است. یافتههای تحقیق نشان میدهد که با حفظ ظواهر الفاظ حدیث و با بهرهگیری از مبانی فلسفی و عرفانی، میتوان تفسیری معقول از این روایت به دست داد که با دیدگاه محدثان و فقها نیز در تعارض نیست. | ||
| کلیدواژهها | ||
| تردد الهی؛ وفات مؤمن؛ قبض روح؛ کراهت مرگ؛ شر بالعرض؛ خیر بالذات؛ بدا | ||
| مراجع | ||
|
ابنبابویه، محمد بن علی. (۱۴۱۶ق). التوحید. قم: مؤسسة النشر الإسلامی (جامعۀ مدرسین). ابنحنبل، احمد بن محمد. (۱۴۱۶ق). مسند أحمد بن حنبل. بیروت: مؤسسة الرسالة. ابنسیده، علی بن اسماعیل، (1421ق). المحکم و المحیط الأعظم. بیروت: دار الکتب العلمیه. ابنعربی، محییالدین. (بیتا). الفتوحات المکیة. بیروت: دار الصادر. ابنغضائری، احمد بن حسین. (۱۳۸۰). الرجال. قم: مؤسسۀ علمی و فرهنگی دارالحدیث. ابنفارس، ابوالحسین. (۱۴۰۴ق). معجم مقاییس اللغة. قم: انتشارات دفتر تبلیغات اسلامی حوزه علمیه قم. بحرانی یوسف بن احمد،(1423ق). الدّرر النجفیّة. بیروت: دارالمصطفی لإحیاء التراث. بخاری، محمد بن اسماعیل. (۱۴۱۰ق). صحیح البخاری. قاهره: وزارة الاوقاف المجلس الاعلی للشئون الاسلامیة (لجنة إحیاء کتب السنة). بهشتیپور، روحاالله. فصلنامه علمی پژوهشی کتاب قیّم، سال دوم (1391)، شمارة پنجم. . بیهقى، ابو بکر. (1417ق). الأسماء و الصفات. بیروت: دارالجیل. تسترى، سهل بن عبدالله. (1423ق). تفسیر التسترى. بیروت: دار الکتب العلمیة، منشورات محمد علی بیضون. حلی، حسن بن علی. (۱۳۴۲). الرجال. تهران: دانشگاه تهران. حر عاملی، محمد بن حسن. (1380ش). الجواهر السنیة فی الأحادیث القدسیه(کلیات حدیث قدسی). تهران: انتشارات دهقان حر عاملی، محمد بن حسن. (۱۴09ق). وسائل الشیعة. قم: مؤسسة آل البیت (علیهم السلام). دلبری، سید علی. (1391ش). آشنایی با اصول علم رجال. مشهد: دانشگاه علوم اسلامی رضوی. سبزوارى، هادی بن مهدی. (1383ش). أسرار الحکم فی المفتتح و المختتم. قم: مطبوعات دینی. سلیمانى آشتیانى، مهدى و درایتى، محمدحسین. (1387ش). مجموعه رسائل در شرح احادیثى از کافى. قم: دارالحدیث. شیخ بهایی، محمد بن حسین.(1431ق). الأربعون حدیثًا. قم: جامعه مدرسین حوزه علمیه قم. صدرالدین شیرازی، محمد بن ابراهیم. (۱۳۶۶ش). تفسیر القرآن الکریم (چاپ دوم). قم: بیدار. صدرالدین شیرازی، محمد بن ابراهیم. (۱۹۸۱). الحکمة المتعالیة فی الأسفار العقلیة الأربعة. بیروت: دار إحیاء التراث العربی. صدرالدین شیرازی، محمد بن ابراهیم. (۱۳۶۶ش). شرح الأصول الکافی. تهران: مؤسسۀ مطالعات و تحقیقات فرهنگی. طبرسى، حسن بن فضل. (1412ق / 1370ش). مکارم الأخلاق، (چاپ چهارم). قم: بینا. طریحی، فخر الدین بن محمد. (1375ش). مجمع البحرین. تهران: مرتضوی. طوسی، محمد بن حسن. (۱۴۱۱ق). مصباح المتهجد و سلاح المتعبد. بیروت: مؤسسۀ فقه الشیعه. طوسی، محمد بن حسن. (۱۴۲۰ق). فهرست کتب الشیعة و أصولهم و أسماء المصنفین و أصحاب الأصول. قم: مکتبة المحقق الطباطبائی. طوسی مشهدی، محمد بن حسن. (1396ش). مرشد الخواص فی شرح بعض الآیات و الأحادیث المشکله. مشهد: مجمع البحوث الاسلامیه. عارف اسفراینی، اسماعیل بن قربانعلی. (۱۳۸۳). أنوار العرفان. قم: بوستان کتاب. عاملی (شهید اول)، محمد بن مکی. (بی تا). القواعد و الفوائد. قم: کتابفروشی مفید. عصار، محمدکاظم. (۱۳۷۶). اجابة الدعاء فی مسألة البداء (مجموعه آثار عصار). تهران: امیرکبیر. علامه حلی، حسن بن یوسف. (۱۴۰۲ق). رجال العلامة الحلی (چاپ دوم). قم: الشریف الرضی. فیض کاشانی، محمد. (۱۳۸۳). أنوار الحکمة. قم: بیدار. قطبالدین راوندى، سعید بن هبةالله. (1407ق). الدعوات (للراوندی) / سلوة الحزین. قم: انتشارات مدرسه امام مهدی (عجل الله تعالی فرجه). کشی، محمد بن عمر. (۱۴۰۴ق). اختیار معرفة الرجال. قم: مؤسسة آل البیت علیهم السلام. کفعمى، ابراهیم بن على عاملى. (1405 ق). المصباح للکفعمی (جنة الأمان الواقیة). قم: دار الرضی. کلینی، محمد بن یعقوب. (۱۳۸۷). الکافی. قم: مؤسسۀ علمی فرهنگی دار الحدیث (سازمان چاپ و نشر). مازندرانی، محمد بن صالح بن احمد. (1382ق). شرح الکافی. تهران: المکتبة الاسلامیه. مجلسى، محمدباقر بن محمدتقى. (1403ق). بحار الأنوار الجامعة لدرر أخبار الأئمة الأطهار (علیهم السلام)، بیروت: دار إحیاء التراث العربی. مجلسى، محمد باقر بن محمد تقى. (1404 ق). مرآة العقول فی شرح أخبار آل الرسول. تهران: دار الکتب الاسلامیه. مجلسى، محمدتقى بن مقصودعلى (1406ق). روضة المتقین فی شرح من لا یحضره الفقیه (ط - القدیمة). قم: مؤسسۀ فرهنگی کوشانبور. مصطفوی، حسن. (۱۴۰۲ق). التحقیق فی کلمات القرآن الکریم. تهران: مرکز الکتاب للترجمة و النشر. میرداماد، محمدباقر. (۱۳۷۴ش). القبسات. تهران: مؤسسۀ انتشارات و چاپ دانشگاه تهران. نجاشی، احمد بن علی. (۱۳۶۵ش). رجال النجاشی. قم: مؤسسة النشر الإسلامی (جماعة المدرسین فی الحوزة العلمیة). | ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 87 تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 54 |
||