تحلیل تطبیقی برهان صدیقین ملاصدرا با نقدهای آنتونی فلو بر مبانی متافیزیکی براهین اثبات خدا | ||
| آموزههای فلسفۀ اسلامی | ||
| مقاله 4، دوره 20، شماره 37، دی 1404، صفحه 109-142 اصل مقاله (1.11 M) | ||
| نوع مقاله: علمی پژوهشی | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.30513/ipd.2025.7905.1690 | ||
| نویسنده | ||
| محمد حیدری فرد* | ||
| استادیار، گروه معارف اسلامی، دانشکدۀ علوم پایه و کاربردی، دانشگاه صنعتی کرمانشاه، کرمانشاه، ایران. | ||
| چکیده | ||
| برهان صدیقین ملاصدرا، بهعنوان یکی از مهمترین تقریرهای اثبات وجود خدا در حکمت اسلامی، بر مبانی اصالت وجود، تشکیک وجود و تفسیر وجودشناختی علیت استوار است و از این حیث با براهین ماهیتمحور و جهانشناختی کلاسیک تفاوت بنیادین دارد. در مقابل، آنتونی فلو، بهعنوان یکی از چهرههای شاخص الحاد تحلیلی در قرن بیستم، نقدهای گستردهای بر براهین اثبات وجود خدا وارد کرده است که دامنۀ آنها عمدتاً معطوف به برهان علیت ارسطویی-توماسی، برهان نظم و تبیینهای مبتنی بر علیت ماهوی و تجربهمحور است. مسئلۀ اصلی این پژوهش آن است که آیا این نقدها، با توجه به پیشفرضهای معرفتشناختی و معناشناختی فلو، متوجه ساختار وجودشناختی و تفسیر علیت در برهان صدیقین ملاصدرا نیز میشود یا خیر. پژوهش حاضر با روش تحلیل مفهومی و تطبیقی و از رهگذر مقایسۀ مبانی متافیزیکی دو سنت حکمت متعالیه و فلسفۀ دین تحلیلی، نسبت میان نقدهای فلو و برهان صدیقین را بررسی میکند. یافتههای پژوهش نشان میدهد که علت تسری نیافتن نقدهای فلو به برهان صدیقین، ریشه در تفاوت بنیادین دو تلقی از علیت و تبیین دارد: نقدهای فلو ناظر به مدلی از علیت تجربی و ماهیتمحور است که در چارچوب براهین کیهانشناختی کلاسیک معنا مییابد، درحالیکه برهان صدیقین بر تحلیل «وجود بما هو وجود»، پیوستار تشکیکی مراتب هستی و ضرورت وجودی واجبالوجود استوار است و اساساً از سنخ تبیینهای رویدادی و تجربی نیست. ازاینرو، برهان صدیقین نهتنها از دامنۀ مستقیم نقدهای فلو خارج میماند، بلکه میتواند با بازتقریر مفهومی، ظرفیتهایی برای گفتوگو و بازسازی براهین اثبات وجود خدا در فضای فلسفۀ دین معاصر فراهم آورد. | ||
| کلیدواژهها | ||
| برهان صدیقین؛ ملاصدرا؛ آنتونی فلو؛ علیت وجودی؛ فلسفۀ دین تحلیلی | ||
| مراجع | ||
|
اکبری، بهمن. (۱۳۹۱). نقد دیدگاه آنتونی فلو در باب معناداری گزارههای دینی. فصلنامه اندیشه دینی، ۹ (۳۳)، ۵۱-۶۸. https://doi.org/10.22099/jrt.2013.1236 جوادی آملی، عبدالله. (۱۳۸۵). علی بن موسی الرضا (ع) و الفلسفة الإلهیة (تحقیق محمدحسن شفیعیان). قم: نشر اسراء. جوادی آملی، عبدالله. (۱۳۸۶). تبیین براهین اثبات خدا (تحقیق حمید پارسانیا). قم: مرکز نشر اسراء. خوشطینت، مسعود، نجفیافرا، مهدی، و محبیان، امیر. (۱۴۰۱). واکاوی ادلّۀ خداناباوری در اندیشه آنتونی فلو. پژوهشهای مابعدالطبیعی، ۳ (۱)، ۷-۳۶. زینلی، روحالله، نجفزاده تربتی، علیرضا، و حسینی شاهرودی، سید مرتضی. (۱۳۹۶). مبانی فلسفی صدرالمتألهین در اثبات علم تمام موجودات به خداوند. آموزههای فلسفۀ اسلامی، ۱۲ (۲۰)، ۲۹-۴۶. سعادت مصطفوی، سیدحسن؛ بهشتینژاد، سیدمیثم؛ و علیزاده، بیوک. (۱۳۹۲). بازسازی سیر سهمرحلهای مبحث علیّت در حکمت متعالی. دوفصلنامه علمی حکمت صدرایی، ۲ (۱)، ۱۹-۳۰. صدرالدین شیرازی، محمد بن ابراهیم. (۱۳۶۳). المشاعر (ترجمۀ بدیعالملک عمادالدوله بن امامقلی و ترجمه فرانسوی هانری کربن) (چاپ دوم). تهران: طهوری. صدرالدین شیرازی، محمد بن ابراهیم. (۱۳۶۸). الحکمة المتعالیة فی الأسفار العقلیة الأربعة (مقدمه محمدرضا مظفر) (چاپ دوم). قم: مکتبة المصطفوی. صدرالدین شیرازی، محمد بن ابراهیم. (۱۳۷۵). الشواهد الربوبیة فی المناهج السلوکیة (به کوشش سید جلالالدین آشتیانی و حواشی هادی سبزواری). بیروت: مؤسسة التاریخ العربی. صدرالدین شیرازی، محمد بن ابراهیم. (۱۳۸۱). المبدأ و المعاد (ج ۲). تهران: بنیاد حکمت اسلامی صدرا. صدرالدین شیرازی، محمد بن ابراهیم. (۱۳۹۱). شرح اصول الکافی. تهران: مکتبة المحمودی. عبودیت، عبدالرسول. (۱۳۸۶). درآمدی به نظام حکمت صدرایی (ج ۲). تهران: انتشارات سمت. عشاقی اصفهانی، حسین. (۱۳۹۳). برهانهای صدیقین: دویست و بیست برهان به شیوه صدیقین بر هستی خداوند. تهران: مؤسسۀ پژوهشی حکمت و فلسفه ایران. محمدی شیخی، قباد. (۱۳۸۸). برهان صدیقین و وحدت شخصی وجود در حکمت متعالیه. پژوهشهای فلسفی - کلامی، ۳۹، ۷۵-۱۰۰. نظرنژاد، نرگس؛ و احمدی شکوهی، فاطمه. (۱۳۸۸). تأثیر تقریرات نوین برهان غایتشناختی بر آنتونی فلو. آینه معرفت، (۲۰)، ۲۷-۴۸. Agha, Shiraz. (2016). An analysis of the proofs for the principality of the creation of existence in the transcendent philosophy of Mulla Sadra. Kom: časopis za religijske nauke, 5, 1–21. https://doi.org/10.5937/kom1602001A | ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 79 تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 63 |
||
