جرائم علیه امنیت در پرتو اصل کیفیتمندی قوانین | ||
| آموزههای حقوق کیفری | ||
| مقاله 5، دوره 22، شماره 29، اردیبهشت 1404، صفحه 167-202 اصل مقاله (1.14 M) | ||
| نوع مقاله: پژوهشی | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.30513/cld.2026.7087.2124 | ||
| نویسندگان | ||
| افشین عبداللهی* 1؛ آذر رضا قلی2 | ||
| 1دانشیار، گروه حقوق، دانشکدۀ علوم انسانی و اجتماعی، دانشگاه کردستان، سنندج، ایران. | ||
| 2دانشجوی دکتری رشتۀ حقوق کیفری و جرمشناسی، دانشگاه شهید بهشتی، تهران، ایران. | ||
| چکیده | ||
| اصل کیفیتمندی قوانین یکی از الزامات اصل قانونی بودن جرم و مجازات است که امروزه با توجه به فنی شدن قوانین کیفری و امکان تفسیرهای نادرست و شخصی از قوانین، اهمیتی بیشتر از اصل قانونی بودن پیدا کرده است، تا جایی که کشورهای دارای حقوقِ مترقی، این اصل را وارد قوانین خود نموده و حتی برخی مراجع رسیدگیکنندۀ فراملی قوانین مبهم را فاقد ارزش و غیرقابل استناد دانستهاند. در تحقیق پیشِرو، این موضوعِ مهم با روش توصیفی - تحلیلی بررسی شده است. اهمیت این اصل در جرائم علیه امنیت بهویژه در کشوری مانند ایران که رفتارهای متعددی را تحت عنوان جرائم امنیتی پیشبینی کرده و همچنین مراجع خاصی را جهت رسیدگی به این جرائم اختصاص داده است، بیشتر خود را نشان میدهد، زیرا کیفیت نداشتن قوانین مربوطه و ابهام در آنها و لزوم تفسیرهای شخصی که لزوماً منطبق با اصول و قواعد تفسیر نیستند، زمینه را برای نقض حقوق و آزادیهای فردی فراهم میکند. در نهایت این نتیجه حاصل شد که در بسیاری از جرائم علیه امنیت در نظام حقوقی ایران از عبارات مبهم و دوپهلو همچون متخاصم، تبلیغ علیه نظام، برهم زدن امنیت کشور، اماکن ممنوعه، اساس نظام، اخلال گسترده، تبانی علیه امنیت ملی و موارد مشابه در مصادیق جرائم استفاده شده است که تهدیدی جدی برای نقض اصل کیفیتمندی قوانین کیفری است. بر این اساس پیشنهاد شده است اصل کیفیتمندی قوانین کیفری به مانند اصل قانونی بودن جرم و مجازات در قوانین ماهوی پیشبینی گردد که میتواند امیدی برای اصلاح قوانین و حذف عبارات مبهم از قوانین کیفری شود. | ||
| کلیدواژهها | ||
| اصل کیفیتمندی قوانین؛ جرائم علیه امنیت؛ تفسیر قوانین؛ عناصر جرم | ||
| مراجع | ||
|
آقابابایی، حسین. (1389ش). قلمرو امنیت در حقوق کیفری. تهران: پژوهشگاه فرهنگ و اندیشۀ اسلامی. شیرزادپرگو، ایمان؛ آقابابایی، حسین. (1403ش). سیاست جنایی تقنینی و قضایی ایران پیرامون نهادهای ارفاقی در جرائم غیرخشونتآمیز علیه امنیت دولت. آموزههای حقوق کیفری، 21 (27)،7-34. https://doi.org/10.30513/cld.2024.6362.2034 الهام، غلامحسین. (1373ش). بررسی جرم محاربه و افساد فی الارض در فقه و قوانین موضوعه. مجلۀ حقوقی دادگستری، ش. 10، ص. 35-66. امیدی،جلیل. (1376ش). تفسیر قانون در حقوق انگلستان. مجلۀ دانشکدۀ حقوق و علوم سیاسی، ش. 38، ص. 85-122. امیدی، جلیل. (1399ش). مسئولیت دیوان عالی کشور در نظاممندسازی تفسیر قوانین کیفری. مطالعات حقوق کیفری و جرمشناسی، 50(1)، 1-24. https://doi.org/10.22059/jqclcs.2020.286593.1455 امیدی، جلیل. (1403ش). بیان تمثیلی قوانین کیفری و شاخصهای کیفیت قانون؛ چالش و رهیافت تفسیری. مطالعات حقوق کیفری و جرمشناسی، 54(1)، 41-60. https://doi.org/10.22059/jqclcs.2024.384751.1952 انصاری، باقر. (1385ش). ابهام حقوقی و تأثیر آن بر تصمیمگیریهای قضایی. تحقیقات حقوقی، 9(43) ،283-335. برهانی، محسن. (1394ش). «افساد فی الارض؛ ابهام مفهومی، مفاسد عملی (تحلیل حقوقی مادۀ 286 قانون مجازات اسلامی). مطالعات حقوق کیفری و جرمشناسی، 2(2)، 19-44. https://doi.org/10.22059/JQCLCS-201511-1068 بشیریه، تهمورث. (1389ش). حوالۀ کیفری (بررسی کیفر جرم موضوع مادۀ 516 قانون مجازات اسلامی). آموزههای حقوق کیفری، 7(13)، 3-14. پورمحمدی، محسن؛ حسینی، سید حسین؛ و شایگانفرد، مجید. (1402ش). ابهام در جرمانگاری بغی. مجلس و راهبرد، 30 (114)، 163-193. https://doi.org/10.22034/mr.2022.5030.4839 جعفری، مجتبی. (1401ش). جامعهشناسی حقوق کیفری (رویکرد انتقادی به حقوق کیفری)، (چاپ اول). تهران: میزان. جعفری، محمدجواد؛ قاسمی، مسعود؛ و ترابی، مینا. (1398ش). بررسی موارد نقض اصول حقوق کیفری در جرمانگاری بغی و افساد فی الارض. فقه و تاریخ تمدن، 5(2)، 15-24. دسترسپذیر در: https://sanad.iau.ir/Journal/jhc/Article/913392 خاقانی اصفهانی، مهدی. (1395ش). محکومیت به اتهام همکاری با دول خارجی متخاصم. رویۀ قضایی، 1(1)، 35-43. دانشپژوه، مصطفی. (1391ش). قلمرو اجرا و تفسیر قواعد حقوقی، (چاپ اول). تهران: انتشارات جنگل - پژوهشگاه حوزه و دانشگاه. دریجانی، میترا؛ دلیر، حمید؛ و احمدی موسوی، سید مهدی. (1399ش). آسیبشناسی اصل شفافیت در قلمرو قانونگذاری کیفری ایران و ارتباط آن با حکمرانی خوب. جامعهشناسی سیاسی ایران، 1(9)، 174-209. https://doi.org/10.30510/psi.2020.113612 دلماس - مارتی، میری. (1402ش). نظامهای بزرگ سیاست جنایی، (ترجمۀ علیحسین نجفی ابرندآبادی). تهران: میزان. رحیمینژاد، اسمعیل. (1376ش). روش تفسیر در قوانین کیفری. نامۀ مفید، ش. 12، ص. 35-50. ساداتی، سید محمدمهدی. (1395ش). شرایط اعمال قاعدۀ درء در فقه امامیه و قانون مجازات اسلامی. مطالعات فقه و حقوق اسلامی، 8(14)، 113-146. https://doi.org/10.22075/feqh.2017.1950 سید مرتضی، علی بن حسین موسوی. (1348ش). الذریعة إلی أصول الشریعة، (تصحیح ابوالقاسم گرجی). تهران: دانشگاه تهران. الشریف، محمدمهدی؛ آرایی، حمید. (1394ش). پلورالیسم استدلال حقوقی در پرتو تفسیرهای متعارض. حقوق تطبیقی، 4(1)، 3-26. https://doi.org/10.22096/law.2017.27917 عبداللهی، افشین. (1400ش). حوالۀ کیفری به مجازات حدی در تعزیرا ت با تأکید بر انجام اعمالی به قصد براندازی نظام. مجلۀ حقوقی دادگستری، 85(115)، 131-156. https://doi.org/10.22106/jlj.2021.134854.3606 عظیمزاده، شادی. (1403ش). حقوق جزای اختصاصی، (ج. 2، چاپ 25). تهران: نشر دوراندیشان. عقیق، سید روحالله. (1403ش). واکاوی ضرورتهای بازنگری بزه جاسوسی در نظام کیفری ایران. پژوهشهای حقوق تطبیقی، 28(1)، 1-29. غلامی، میثم؛ جوانجعفری بجنوردی، عبدالرضا؛ و ساداتی، سید محمدجواد. (1402ش). حقوق کیفری ایران در سنجۀ نظریۀ عقلانیت ماکس وِبِر. پژوهشهای حقوق جزا و جرمشناسی، 27، 19 - 1. https://doi.org/10.22034/jclc.2023.409021.1890 غیاثوند، سعید؛ میرخلیلی، سید محمود. (1396ش). تحلیل حقوقی تبانی علیه امنیت در ایران. فصلنامۀ علوم اجتماعی، ش. 11، ص. 133-148. فریدمن، لورنس. (1378ش). مفهوم امنیت. در: گزیده مقالات سیاسی - امنیتی، (ج. دوم، ترجمۀ نشر پژوهشکدۀ مطالعات راهبردی). تهران. فلاحی، احمد. (1393ش). اصل ضرورت در جرمانگاری. تهران: دادگستر. لکی، زینب. (1400ش). تنزل اصل قانونمندی در پرتو ارجاع کیفری. تهران: مجد. محقق داماد، سید مصطفی. (1402ش). قواعد فقه4، بخش جزایی، (ویرایش چهارم). تهران: مرکز نشر علوم اسلامی. مرادی، امیر. (1402ش). بررسی تطبیقی کیفی بودنِ مقررات کیفری، با نگاهی به حقوق ایران و دانشهای اخلاق، ادبیات و زبانشناسی. تحقیق و توسعه در حقوق و قانون، 6 (21)، 139-186. مؤذنزادگان، حسنعلی؛ رهدارپور، حامد. (1397ش). اصل شفافیت قانون و جایگاه آن در رویۀ قضایی دیوان اروپایی حقوق بشر و حقوق کیفری ایران. دیدگاههای حقوقی قضایی، ش. 81، ص. 193-220. میرخلیلی، سید محمود؛ نیکمنش، علیرضا؛ و دارابی، شهرداد. (1401ش). عناوین مجرمانۀ فراگیر و چالشهای حقوقی و جرمشناختی آن در سیاست کیفری ایران. مطالعات حقوق تطبیقی معاصر، 13 (26)، 237-268. https://doi.org/10.22034/law.2021.44700.2843 میرسعیدی، منصور. (۱۳۸۶ش). مسئولیت کیفری، (ج. 1، چاپ دوم). تهران: میزان. میرمحمدصادقی، حسین؛ رحمتی، علی. (1394ش). مصادیق عدول از اصول کلی حقوق کیفری در جرائم علیه امنیت. راهبرد، 3(24)، 5-32. https://doi.org/20.1001.1.10283102.1394.24.3.1.8 میرمحمدصادقی، حسین. (1404ش). حقوق جزای اختصاصی (2): جرائم علیه مصالح عمومی کشور، (چاپ 46). تهران: میزان. نجفی ابرندآبادی، علیحسین. (1387ش). خلاصه مباحث جرمشناسی، (به کوشش مجتبی جعفری). تهران، دانشگاه شهید بهشتی. دسترسپذیر در: lawtest.ir نجفی ابرندآبادی، علیحسین. (1391ش). دربارۀ امنیتشناسی؛ (از حق بر امنیت تا حق بر تأمین). دیباچه در: رضوانی، سودابه. مدیریت انسانمدار ریسک جرم، (چاپ اول). تهران: میزان. نجفی ابرندآبادی، علیحسین. (1391ش). درآمدی بر پژوهش در نظام عدالت کیفری؛ فرصتها و چالشها. در: بایستههای پژوهش در نظام عدالت کیفری، (مجموعه مقالات، چاپ اول). تهران: میزان. نجفی ابرندآبادی، علیحسین. (1391ش). تقریرات درس جرمشناسی، (ویرایش ششم). تهران. دانشگاه شهید بهشتی. دسترسپذیر در: lawtest.ir نجفی ابرندآبادی، علیحسین. (1395ش). آیین دادرسی کیفری؛ جدال قدرت - امنیت و حقوق - آزادیهای فردی. در: جمعی از مؤلفان. آیین دادرسی کیفری؛ بنیانها، چالشها و راهکارها، (چاپ اول). تهران: معاونت فرهنگی، اجتماعی و دانشجویی دانشگاه شهید بهشتی. نظامالمکی، جعفر. (1403ش). تحلیل و آسیبشناسی مادۀ 286 قانون مجازات اسلامی و راهکارهای تفسیری و اصلاحی آن. پژوهش حقوق کیفری، 12(46)، 5-38. https://doi.org/10.22054/jclr.2024.73464.2577 وکیلیان، حسن؛ مرکزمالمیری، احمد. (1395ش). مقدمهای بر فلسفۀ قانونگذاری؛ در تکاپوی ارتقای کیفیت قوانین. پژوهش حقوق عمومی، 18(51)، 29-54. https://doi.org/10.22054/qjpl.2016.5417 Addink, Henk. (2019). Good Governance Concept and Context. Oxford University Press. | ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 241 تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 252 |
||
