چهرۀ پنهان جرم حکومتی در سایۀ برچسب ها | ||
| آموزههای حقوق کیفری | ||
| مقاله 3، دوره 22، شماره 29، اردیبهشت 1404، صفحه 79-118 اصل مقاله (1.21 M) | ||
| نوع مقاله: پژوهشی | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.30513/cld.2025.7455.2180 | ||
| نویسندگان | ||
| حسین جوادی حسینآبادی* 1؛ حسن پوربافرانی2 | ||
| 1استادیار، گروه حقوق، دانشکدۀ علوم اداری و اقتصاد، دانشگاه اصفهان، اصفهان، ایران. | ||
| 2دانشیار، گروه حقوق، دانشکدۀ علوم اداری و اقتصاد، دانشگاه اصفهان، اصفهان، ایران. | ||
| چکیده | ||
| هدف پژوهش پیشِرو تحلیل علتشناسی جرائم حکومتی از منظر نظریۀ برچسبزنی است. این نظریه با تأکید بر ساختگی بودن پدیدۀ مجرمانه، ارتباط آن با ساختار قدرت و تقسیمبندی جرم به جرائم صاحبان و فاقدان قدرت، توضیح میدهد که چگونه رفتارهای پرشمار شهروندان، با برچسبهای مجرمانه مواجه میشود، درحالیکه بسیاری از رفتارهای ارتکابیِ اربابان قدرت و ثروت، علیرغم آسیبهای فراوان، با مسامحهگری مواجه شده است و برچسب مجرمانه دریافت نمیکند. پژوهش حاضر از طریق توسعۀ مفهومی مفاهیم مندرج در جرمشناسی برچسبزنی، به تحلیل جرمشناختی جرم حکومتی میپردازد. یافتههای پژوهش نشان میدهد با کاربست نظریۀ برچسبزنی در خصوص جرائم حکومتی میتوان ابعادی از چگونگی وقوع این جرائم را توضیح داد. از جمله برچسبزنی افراطی منجر به تحدید حقوق و آزادیهای شهروندان از طریق جرمانگاری حداکثری و نقض حقوق آنها در عرصۀ بهرهمندی از حقوق مدنی، فرهنگی، اقتصادی و اجتماعی میشود. از دیگر سو، فرایند برچسبزنی گزینشی سبب عدم جرمانگاری جرائم حکومتی میشود و پاسخدهی به این جرائم را با دشواری مواجه میسازد. همچنین انسانیتزدایی و ارزشزداییِ برآمده از دیدگاههای برچسبزنی زمینۀ لازم برای بزهدیدگی ناشی از جرائم حکومتی را فراهم میآورد. نتایج نشان میدهد که جرم حکومتی را میتوان ناشی از فرایند برچسبزنی/ برچسبزداییِ برآمده از قدرت تلقی نمود؛ روندی که بزهکاری دولت را تطهیر و کنشهای شهروندان ناکرده بزه را تقبیح میکند و حقوق کیفری شهروند ستیز ِحداکثری را جایگزین حقوق کیفری حقمدار و حداقلی مینماید. | ||
| کلیدواژهها | ||
| جرائم حکومتی؛ جرائم علیه حقوق بشر؛ جرمشناسی نظری؛ جرمشناسی جرائم حکومتی؛ نظریۀ برچسبزنی | ||
| مراجع | ||
|
احمدی، آیسان؛ جوادی حسینآبادی ، حسین. (۱۳۹۵ش). سیاست جنایی ایران در قبال اقلیتهای مهاجر، (سخنرانی در همایش بینالمللی حقوق و علوم اجتماعی). شیراز: دانشگاه شیراز. باراک،گرگ. (1396ش). به سوی مطالعۀ تلفیقی جنایات بینالمللی و بزهکاری دولتی - شرکتی: رویکردی دوسویه به نقض آشکار حقوق بشر، (ترجمۀ حامد صفایی آتشگاه)، در: سمولرز، آلت و هاومن، رولف، جرمشناسی فراملی به سوی جرمشناسی جنایات بینالمللی، (به کوشش حمیدرضا نیکوکار). تهران: میزان. برهانی، محسن. (1394ش). جرمانگاری حقوق بشری، از اقتضائات صحیح اخلاقی تاخودمختاری. حقوق بشر، 10(1، پیاپی19). 105-111. بکر. هوارد. (1401ش). اغیار؛ مطالعاتی در جامعهشناسی انحراف، (ترجمۀ حسین گلدوزیان و فرهاد اللهوردی میگونی). تهران: نگاه معاصر. تانل، کنث دی. (1388ش). دیباچه؛ در: جفری راس. تحولات جرم سیاسی، (ترجمۀ حسین غلامی). تهران: سمت. جوادی حسینآبادی، حسین. (1399ش). ارائۀ نظریۀ تلفیقی در جرائم حکومتی. رسالۀ دکتری، رشتۀ حقوق جزا و جرمشناسی. دانشگاه علامه طباطبایی، تهران. جوادی حسینآبادی، حسین. (۱۳۹۶ش). توجیهگری جنگ با تروریسم در پرتو راهبرد هراس اخلاقی، (مقاله در همایش بینالمللی ابعاد حقوقی،جرمشناختی تروریسم). تهران: دانشگاه علامه طباطبایی. جوادی حسینآبادی، حسین؛ آقابابایی، عظیم. (۱۴۰۰ش). تحلیل جرمشناختی جرم حکومتی از منظر نظریۀ یادگیری. فصلنامۀ علمی آراء، ۴(8)، 7-32. جوادی حسینآبادی، حسین؛ آقابابایی، عظیم. (۱۴۰۰ش). واکاوی مؤلفههای حکمرانی خوب و تأثیر آنها بر جرائم حکومتی، (سخنرانی در چهارمین کنفرانس بینالمللی فقه، حقوق و پژوهش دینی). گرجستان. حبیبزاده، محمدجعفر؛ جوادی حسینآبادی، حسین. (۱۳۹۲ش). فساد اداری؛ مطالعۀ موردی: سازمان ثبت احوال اصفهان، (مقاله در اولین کنفرانس بینالمللی حماسۀ سیاسی و حماسۀ اقتصادی). تهران: دانشگاه آزاد اسلامی. دارابی، شهرداد. (1401ش). راهبرد ترکیبی در مدلهای مردمسالار و اقتدارگرای فراگیر سیاست جنایی. پژوهشنامۀ حقوق کیفری، 13(1)، 53-74. https://doi.org/10.22124/jol.2021.19432.2125 دانشناری، حمیدرضا. (1397ش). تحلیل جرمشناختی جرائم شرکتهای تجاری در پرتو نظریههای فرهنگ سازمانی، علتشناسی و پیشگیری. رسالۀ دکتری، رشتۀ حقوق جزا و جرمشناسی. دانشگاه شهید بهشتی، تهران. دلماس مارتی، میری، (1388ش). پارادایم جنگ علیه دشمن: مشروع ساختن امر غیرانسانی، (ترجمۀ روحالدین کردعلیوند). در: تازههای علوم جنایی، (زیر نظر دکتر علیحسین نجفی ابرندآبادی). تهران: میزان. راس، جفری ایان. (1393ش). تحولات جرم سیاسی، (ترجمۀ حسین غلامی). تهران: سمت. رایجیان اصلی، مهرداد. (1385ش). جرمانگاری سوءاستفاده از قدرت در پرتو تعامل نظام حقوق بشر و حقوق کیفری. رسالۀ دکتری رشتۀ حقوق جزا و جرمشناسی. دانشگاه شهید بهشتی، تهران. رایجیان اصلی، مهرداد. (1390ش). تعامل جرمشناسی و حقوق بشر بر پایۀ مفهوم سوءاستفاده از قدرت. پژوهش حقوقی، 3(3)، 167-185. رضوانی. سودابه. (1396ش). مفهوم خطرناکی در گسترۀ علوم جنایی. تهران: میزان. ساکی. محمدرضا؛ کونانی. سلمان. (1398ش). بایدها و نبایدهای حذف مجازات اعدام از جرائم مواد مخدر. دیدگاههای حقوق قضائی، 24(87)، 103-129. شاهطالبی، بدری؛ جوادی حسینآبادی، حسین. (۱۳۹۱ش). تبیین مؤلفههای حقوق شهروندی در حیطۀ هویت ملی و جهانی، (مقاله در همایش هویت اسلامی در تمدن اسلام و ایران). رشت: دانشگاه آزاد اسلامی. شیری، عباس؛ جعفرپورصادق، الهام. (1400ش). گونهشناسی جرائم دولتی مبتنی بر قوانین غیرقانونی و فاقد مشروعیت. مطالعات حقوق کیفری و جرمشناسی، 51(2)، 345-371. https://doi.org/10.22059/jqclcs.2022.320644.1676 صدر توحیدخانه. محمد. (1392ش). حقوق در چنبرۀ دشمن؛ از سیاست آمریکایی جنگ با ترور تا نظریۀ آلمانی حقوق کیفری دشمنان. در: نجفی ابرندآبادی، علیحسین، (زیر نظر). تازههای علوم جنایی. تهران: میزان. طاهری. سمانه. (1392ش). سیاست کیفری سختگیرانه. تهران: میزان. طلایی، مرتضی؛ شریفی، سعید؛ جوادی حسینآبادی، حسین. (۱۳۹۰ش). حقوق فرهنگی شهروند اسلامی؛ ضرورتی برای توسعۀ پایدار، (مقاله در همایش حقوق شهروندی). الیگودرز: دانشگاه آزاد اسلامی. عبدالهی، معاذ. (1397ش). تأثیر مدلهای حکومتی در جرمانگاری جرائم دولتی. رسالۀ دکتری رشتۀ حقوق جزا و جرمشناسی. پردیس فارابی دانشگاه تهران. قم. غلامپور، مهدی؛ فرجیها، محمد. (1399ش). تبیین نظری پدیدۀ مرگ در زندان در بستر عدالت کیفری تطبیقی. مطالعات حقوق تطبیقی، 2(11)، 687-714. https://doi.org/10.22059/jcl.2020.295367.633943 غلامی. حسین. (1389ش). جرم یا جنگ؟؛ تأملی جرمشناختی در مفهوم محاربه. در: مجموعه مقالات بزرگداشت استاد دکتر ابوالقاسم گرجی. تهران: انجمن آثار و مفاخر فرهنگی. غلامی، حسین؛ جوادی حسینآبادی، حسین. (1398ش). جرمشناسی تلفیقی؛ روایت چالشها، بهگزینی راهکارها. آموزههای حقوق کیفری، 16(18)، 351-386. https://dor.isc.ac/dor/20.1001.1.22519351.1398.16.18.13.7 غلامی، حسین؛ جوادی حسینآبادی، حسین. (1398ش). درآمدی بر روش نظریهپردازی در جرمشناسی تلفیقی. روششناسی علوم انسانی، 25(100)، 1-21. https://doi.org/10.30471/mssh.2019.1637 غلامی، حسین؛ جوادی حسینآبادی، حسین. (۱۳۹۹ش). تحلیل تلفیقی جرم حکومتی در پرتو نظریۀ فنون خنثیسازی و مکانیسمهای دفاعی. مطالعات حقوق کیفری و جرمشناسی، 50(1)، 207-230. https://doi.org/10.22059/jqclcs.2020.288752.1470 غلامی، حسین؛ خسروشاهی، قدرتالله؛ جوادی حسینآبادی، حسین. (۱۴۰۲ش). جرمشناسی جرایم حکومتی از منظر نظریۀ فرصت. پژوهش حقوق کیفری، 12(44)، 9-52. https://doi.org/10.22054/jclr.2021.51802.2100 غلامی، نبیاله.(1398ش). پیشگیری از جرایم حکومتی در پرتو مؤلفههای حکمرانی خوب. رسالۀ دکتری رشتۀ حقوق جزا و جرمشناسی. دانشگاه علامه طباطبایی. تهران. فرجیها، محمد. (1387ش). جرمانگاری فرهنگ جوانی. در: مجموعه مقالات ارائهشده در همایش دولت، جوانان و حقوق عمومی، دانشگاه امام صادق(ع). تهران. فرجیها، محمد؛ جوادی حسینآبادی، حسین. (۱۳۹۳ش). مطالعۀ جرمشناختی تخلفات و فساد اداری (سازمان فرهنگی، تفریحی شهرداری اصفهان). رفاه اجتماعی، 14(54)، 243-266. دسترسپذیر در: http://refahj.uswr.ac.ir/article-1-1677-fa.html فرحبخش، مجتبی. (1392ش). جرمانگاری فایدهگرایانه. تهران: میزان. قورچی بیگی، مجید. (1395ش). جرمشناسی جرایم دولتی؛ از غفلت جرمشناسی تا جرمشناسی آیندهنگر. در: علوم جنایی تطبیقی در پرتو همکاریهای بینالمللی، (مجموعه مقالات نکوداشت دکتر سیلویا تلنباخ؛ به کوشش حسین غلامی). تهران: میزان. کوزلاریچ، دیوید؛ ماتئو، ریک؛ جیمیلیر، ویلیام. (1389ش). بزهدیدهشناسی جرایم دولت، (ترجمۀ مجید قورچی بیگی). فصلنامۀ اطلاعرسانی حقوقی، ش. 21. دسترسپذیر در: http://old.lri.ir/downloads/books/nashrye-ha/nashrye-n.21-22/006.pdf گرین،پنی؛ وارد، تونی. (1398ش). جرم حکومتی؛ دولتها، خشونت و فساد، (ترجمۀ نبیاله غلامی). مجد: تهران. لسلت، کریستین. (1397ش). رویکرد جرمشناختی به جرایم دولتی و پاسخ به آنها، (ترجمۀ آزاده صادقی و جمشید غلاملو). در: رویکردهای جرمشناختی به حقوق بینالملل کیفری، (به کوشش ایلیاس باتکاس و امانوئلا میلوناکی). تهران: میزان. محمودیان اصفهانی، کامران. (1401ش). فلسفۀ جرمانگاری فضیلتگرا. تهران: میزان. نجفی ابرندآبادی، علیحسین؛ گلدوزیان، حسین. (1397ش). جرمشناسی پستمدرن و رویکرد آن به جرم و علتشناسی. پژوهش حقوق کیفری، 6(9)، 23-46. https://doi.org/10.22054/jclr.2018.22508.1429 نجفی ابرندآبادی، علیحسین. (1398ش). پیوند حقوق کیفری و جرمشناسی، در: افقهای نوین حقوق کیفری، (نکوداشتنامۀ استاد دکتر حسین آقایینیا). تهران: میزان. نجفی ابرندآبادی، علیحسین. (1399ش). بینالمللی - اساسی شدن اصول حقوق کیفری، در: دانشنامۀ سیاستگذاری حقوقی، (به کوشش لعیا جنیدی و امیرحسن نیازپور). تهران: میزان. نجفی ابرندآبادی، علیحسین. (1401ش). حقوق کیفری آراییِ سیاست جنایی در پرتو راهبردهای سیاست عمومی، در: حقوق کیفری پویا (مجموعه مقالهها در پاسداشت استاد دکتر محمدعلی اردبیلی؛ به کوشش نسرین مهرا و امیرحسن نیازپور). تهران: میزان. نجفی ابرندآبادی، علیحسین. (1390ش). از جرمشناسی تا آسیب اجتماعیشناسی. تحقیقات حقوقی، ش. 56. یادنامۀ دکتر رضا نوربها. نجفی ابرندآبادی، علیحسین. (1391ش). از جرمشناسی انتقادی تا جرمشناسی امنیتی، (تقریرات درس جرمشناسی). دورۀ دکتری حقوق کیفری و جرمشناسی. دانشگاه شهید بهشتی. تهران. دسترسپذیر در: lawtest.ir نجفی ابرندآبادی، علیحسین. (1375ش). نظریههای جرمشناسی، (تقریرات درس جرمشناسی؛ تهیه و تنظیم فاطمه قناد). دورۀ کارشناسی ارشد حقوق جزا و جرمشناسی. دانشگاه شهید بهشتی. تهران. دسترسپذیر در: lawtest.ir نجفیابرندآبادی، علیحسین. (1395ش). جزوۀ درس جرمشناسی نظری. مقطع دکتری حقوق جزا و جرمشناسی. دانشگاه شهید بهشتی. تهران. هاومن، رولف؛ سمولرز، آلت. (1396ش). جرمشناسی در وضعیت انکار، (ترجمۀ امیر پاکنهاد)، در: جرمشناسی فراملی؛ به سوی جرمشناسی جنایات بینالمللی، (ترجمۀ گروهی از پژوهشگران علوم جنایی، به کوشش حمیدرضا نیکوکار). تهران: میزان. همراهی، راضیه؛ زحمتکش، امین؛ جوادی حسینآبادی، حسین. (۱۳۹۷ش). نقش مؤسسات گزارش اعتبار در پیشگیری از فساد در پرتو اصل شفافیت اطلاعات مالی، در: سیاست جنایی در برابر بزهکاری اقتصادی، (به کوشش امیرحسن نیازپور). تهران: میزان. هوساک، داگلاس. (۱۳۹۱ش). جرمانگاری افراطی، (ترجمۀ محمدتقی نوری). تهران: مجد. والکلیت، ساندرا. (1386). شناخت جرمشناسی، (ترجمۀ حمیدرضا ملکمحمدی). تهران: میزان. وایت، راب؛ هینز، فیونا. (1395). جرم و جرمشناسی، نظریههای جرم و کجرَوی، (ترجمۀ علی سلیمی). قم: پژوهشگاه حوزه و دانشگاه.. ولد، جرج؛ برنارد، توماس؛ اسنیپس، جفری. (1391ش). جرمشناسی نظری؛ گذری بر نظریههای جرمشناسی، (ترجمۀ علی شجاعی). تهران: سمت، تهران. ویلیامز، فرانک پی؛ مکشین، ماری لین دی. (1395ش). نظریههای جرمشناسی، (ترجمۀ حمیدرضا ملکمحمدی). تهران: میزان. یعقوبی، علی؛ آقایی، جاناحمد؛ کاردوست، مژگان. (1393ش). رویکردهای جرمشناختی جرایم یقهسفیدها. پژوهشنامۀ حقوق کیفری، 5(2)، 191-219. Berk, B. B. (2015). Labeling theory, history of. In: Encyclopedia of Social Measurement (Vol. 2, pp. 555–561). Elsevier. https://doi.org/10.1016/B978-0-08-097086-8.03161-5 | ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 221 تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 206 |
||
