سامانه مدیریت نشریات علمی دانشگاه علوم اسلامی رضوی

محصص, مرضیه, تاجمیری, رضا, سارانی, سمیه. (1404). بررسی تأثیر مبانی کلامی در تفسیر عدالت اجتماعی از دیدگاه حسن حنفی. , 31(131), 141-164. doi: 10.30513/iss.2025.7234.1410
مرضیه محصص; رضا تاجمیری; سمیه سارانی. "بررسی تأثیر مبانی کلامی در تفسیر عدالت اجتماعی از دیدگاه حسن حنفی". , 31, 131, 1404, 141-164. doi: 10.30513/iss.2025.7234.1410
محصص, مرضیه, تاجمیری, رضا, سارانی, سمیه. (1404). 'بررسی تأثیر مبانی کلامی در تفسیر عدالت اجتماعی از دیدگاه حسن حنفی', , 31(131), pp. 141-164. doi: 10.30513/iss.2025.7234.1410
محصص, مرضیه, تاجمیری, رضا, سارانی, سمیه. بررسی تأثیر مبانی کلامی در تفسیر عدالت اجتماعی از دیدگاه حسن حنفی. , 1404; 31(131): 141-164. doi: 10.30513/iss.2025.7234.1410

بررسی تأثیر مبانی کلامی در تفسیر عدالت اجتماعی از دیدگاه حسن حنفی

پژوهش های اجتماعی اسلامی
دوره 31، شماره 131، تیر 1404، صفحه 141-164    اصل مقاله (593.53 K)
نوع مقاله: علمی ترویجی
شناسه دیجیتال (DOI): 10.30513/iss.2025.7234.1410
نویسندگان
مرضیه محصص* 1؛ رضا تاجمیری2؛ سمیه سارانی3
1دانشیار، گروه معارف اسلامی، دانشکده الهیات و ادیان، دانشگاه شهید بهشتی، تهران، ایران.
2دانش‌آموخته کارشناسی ارشد، گروه کلام تطبیقی، دانشکده الهیات و ادیان، دانشگاه شهید بهشتی، تهران، ایران.
3دانش‌آموخته کارشناسی ارشد گروه کلام تطبیقی، دانشکده الهیات و ادیان، دانشگاه شهید بهشتی، تهران، ایران.
چکیده
عدالت اجتماعی به مثابه یکی از مفاهیم بنیادین در اندیشه اسلامی محسوب می‌شود. حسن حنفی به عنوان یکی از متفکران برجسته جهان عرب بر ضرورت باز اندیشی برای حل و فصل مسئله‌های اجتماعی انسان معاصر تأکید داشته است. وی در این عرصه همواره در تلاش بوده که با ارائه تفسیری جدید از آموزه‌های اسلامی و نوسازی آن‌ها به راه حل‌های در مسیرتحقق عدالت اجتماعی بپردازد. این مقاله در صدد پاسخگویی به این پرسش است که مبانی کلامی حسن حنفی که بر تفسیر مفهوم عدالت اجتماعی اثرگذار بوده چیست؟ در این راستا، تلاش شده زمینۀ بهره‌گیری از علم کلام در تفسیر اسلامی از عدالت اجتماعی فراهم گردد. یکی از بنیادی‌ترین تلاش‌هایی که حسن حنفی در راستای پروژه فکری خود دنبال کرده است باز تعریف مفاهیم علوم اسلامی به‌ویژه علم کلام  با توجه به مفاهیم و موضوعات اجتماعی است. نتایج پژوهش نشان می‌دهد که بازخوانی اندیشه عدالتی حنفی در پرتو چارچوب علم کلام گویای آن است که عدالت نه مفهومی صرفاً اخلاقی بلکه قاعده‌ای حقوقی، اجتماعی و عقلانی برای سامان‌دهی تمامی ارکان جامعه به شمار می‌آید. همچنین، تأکید بر خوانش اجتماعی از قرآن و برجسته‌سازی آیات عدالت‌محور زمینه ارائه راهکارهای عملی در مواجهه با بحران‌های اجتماعی را فراهم می‌آورد. این رویکرد در مطالعات اجتماعی اسلامی، ترسیم الگویی است که می‌تواند مبنایی برای گسترش پژوهش‌های عدالت‌پژوهی اسلامی و معیاری برای سنجش کارآمدی علوم دینی در بستر اجتماع باشد.
کلیدواژه‌ها
عدالت اجتماعی؛ حسن حنفی؛ مبانی کلامی؛ معتزله؛ اشاعره
مراجع
قرآن کریم

  1. آقاجانی، نصرالله. (1392). اسلام و تجدد در مصر (با رویکردی انتقادی به اندیشه حسن حنفی). قم: بوستان کتاب.
  2. حنفی، حسن. (1987). الدراسات الفلسفیة (فی الفلسفة الغربیة الحدیثة و المعاصرة). قاهره: مؤسسه هنداوی.
  3. حنفی، حسن. (1987). الدراسات الفلسفیة (فی الفکر الاسلامی المعاصر). قاهره: مؤسسه هنداوی.
  4. حنفی، حسن. (1987). الدراسات الفلسفیة. قاهره، مکتبه الانجلو المصریه.
  5. حنفی، حسن. (1988). من العقیدة إلی الثورة. قاهره، مؤسسه هنداوی.
  6. حنفی، حسن. (1992م). التراث و التجدید (موقفنا من التراث القدیم). بیروت: المؤسسه الجامعیة للدراسات و النشر و التوزیع.
  7. حنفی،‌ حسن. (1998). التفسیر و مصالح الامة- التفسیر الاجتماعی. بیروت: مجله قضایا اسلامیه معاصره. العدد4. ص 160-182.
  8. حنفی، حسن. (2010). الوحی والواقع. دمشق: مؤسسه هنداوی.
  9. حنفی، حسن؛ خلجی، محمد مهدی. (1375ش). تاریخمندی دانش کلام. فصلنامه نقد و نظر،‌ (9)، ص37-57.
  10. خاکپور، حسام الدین. (1398). سنت و نوسازی (ترجمه کتاب التراث و التجدید حسن حنفی). تهران: نگاه معاصر.
  11. خلیلی، فریبا. (1398). بررسی نقش عقل در معرفت شناسی از منظر علامه طباطبایی. فصلنامه علمی تخصصی فرهنگ پژوهش، 12(37)، ص155-180. https://fpq.bou.ac.ir/article_69866.html
  12. سلطانیه، محمد؛ زرقانی، علی . (1399). کارکرد اجتماعی دین از منظر علامه طباطبائی (ره). پژوهش‌های اجتماعی اسلامی، 26(122). ص163-181. https://doi.org/10.30513/iss.2021.663.1040
  13. طباطبایی، سید محمد حسین. (1374). ترجمه تفسیر المیزان. قم: دفتر انتشارات اسلامی.
  14. گلی، جواد، یوسفیان، حسن.(1389). جریان‌شناسی نومعتزله. معرفت کلامی. شماره3.ص115-142.
  15. لاهیجی، عبدالرزاق. (1383). گوهر مراد. تهران: نشر سایه.
  16. معلی کافی، محمد. (2023). أنسنة علم الکلام عند حسن حنفی. مجلة کلیة الامام الکاظم، المجلد7، العدد4، ص 1-23.
  17. مناهجی، مجید؛ مختاری، محمدحسین. (1399). بررسی و نقد پروژه بازسازی میراث حسن حنفی. پژوهش‌های تاریخی، شماره2، ص 105- 124.
  18. مهدوی نژاد، سیدرضا. (1401). درآمدی انتقادی به طرح تمدنی حسن حنفی. علوم و تمدن در اسلام، (13)، ص 63-83.
  19. میر احمدی، عبدالله؛ حسینی، زینب. (1400). واکاوی رویکرد هرمنوتیکی حسن حنفی در تفسیر قرآن. نشریه قبسات، (102)، ص 127-154.
  20. وصفی، محمد رضا.(1387). نومعتزلیان: گفتگو با نصر حامد ابوزید، عابد الجابری، محمد ارکون، حسن حنفی. تهران: نگاه معاصر.
آمار
تعداد مشاهده مقاله: 246
تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 163