تحلیل فقهی سکوتْ برابر فرار زندانی یا توقیفشده در پرتوی قاعدۀ «حرمت اعانت بر اثم»؛ (با تأکید بر مواد 549 و 551 قانون مجازات اسلامی؛ بخش تعزیرات) | ||
| آموزههای حقوق کیفری | ||
| مقاله 12، دوره 22، شماره 29، اردیبهشت 1404، صفحه 431-453 اصل مقاله (902.7 K) | ||
| نوع مقاله: ترویجی | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.30513/cld.2026.5066.1824 | ||
| نویسندگان | ||
| سعیده رنگ رز1؛ محمد ادیبی مهر* 2 | ||
| 1دانشآموختۀ دکتری رشتۀ فقه و مبانی حقوق اسلامی، دانشگاه پردیس فارابی قم، دانشگاه تهران، قم، ایران. | ||
| 2دانشیار، گروه فقه و مبانی حقوق اسلامی، دانشگاه پردیس فارابی قم، دانشگاه تهران، قم، ایران. | ||
| چکیده | ||
| سکوتْ برابر فرار زندانی یا توقیفشده به این معناست که فرد با وجود اطلاع از وقوع فرار و با قصدی اعم از اعانت یا غیر آن، در مقابله با فرار اقدامی انجام ندهد. علیرغم اهتمام ویژۀ قانونگذار نسبت به فراری دادن زندانی یا توقیفشده و جرمانگاری آن در مواد 549 و551 قانون مجازات اسلامی (بخش تعزیرات)، مسئلۀ سکوت برابر فرار زندانی یا توقیفشده، از نگاه قانونگذار مغفول مانده است. این نوشتار با روش تحلیلی - انتقادی، با استناد به قاعدۀ «حرمت اعانت بر اثم»، ضمن امکانسنجی احصاءِ سکوت تحت مصادیق عنوان اعانت، با توجه به شرطیت یا عدم شرطیت وقوع اثم و قصد معاون بر وقوع اثم، در تحقق مفهوم اعانت بر اثم، در مجموع سه نظریه را بهعنوان حکم فقهی برای موضوع پیشِرو استخراج مینماید، که در نهایت، با توجه به کفایت صدق عرفی در تحقق مفهوم اعانت، نظریۀ حرمت سکوت مأمور مشروط به تحقق فرار زندانی را برمیگزیند. بنابراین هرچند قصد وقوع فرار زندانی از مجرد سکوت مأمور قابل احراز نمیباشد، اما به دلیل تأثیر سکوت مأمور در وقوع فرار از نظر عرف، به شرط تحقق فرار زندانی بر اساس قاعدۀ فوق، حکم حرمت برای موضوع حاضر اثبات میگردد. | ||
| کلیدواژهها | ||
| سکوت؛ فرار؛ زندانی؛ توقیفشده؛ اعانت بر اثم | ||
| مراجع | ||
|
قرآن کریم. اردبیلی (محقق) ، احمد بن محمد. (بیتا). زبدة البیان فی أحکام القرآن. تهران: المکتبة الجعفریة. اردبیلی، محمدعلی. (1401ش). حقوق جزای عمومی، (چاپ شصتویکم). تهران: میزان. انصاری، مرتضی. (۱۴۱۵ق). المکاسب المحرمة و البیع و الخیارات. قم: کنگرۀ جهانی بزرگداشت شیخ اعظم انصاری. جعفری لنگرودی، محمدجعفر. (بیتا). دایرةالمعارف علوم اسلامی و قضایی، تهران: گنج دانش. حر عاملی، محمد بن حسن. (1409ق). تفصیل وسائل الشیعة إلی تحصیل مسائل الشریعة. قم: مؤسسة آل البیت(ع). حسینی روحانی، صادق. (1429ق). منهاج الفقاهة، (چاپ پنجم). قم: أنوار الهدی. حلی، محمد بن منصور، (ابنادریس). (1410ق). السرائر الحاوی لتحریر الفتاوی، (چاپ دوم). قم: دفتر انتشارات اسلامی وابسته به جامعۀ مدرسین حوزۀ علمیۀ قم. خمینی، سید روحالله. (1410ق). الرسائل. قم: اسماعیلیان. خمینی، سید روحالله. (1415ق). المکاسب المحرّمة. قم: مؤسسۀ تنظیم و نشر آثار امام خمینی(ره). خویی، سید ابوالقاسم. (1417ق). مصباح الفقاهة. قم: انصاریان. راغب اصفهانی، حسین. (1412ق). مفردات ألفاظ القرآن. بیروت: دار العلم. زراعت، عباس. (1392ش). شرح مختصر قانون مجازات اسلامی مصوب 1375 (اصلاحی 1392).تهران: ققنوس. سبزواری، عبدالاعلی. (1413ق). مهذب الأحکام فی بیان الحلال و الحرام، (چاپ چهارم). قم: مؤسسة المنار. سمیعی، حسن. (1333ش). حقوق جزا، (چاپ چهارم). تهران: چاپخانۀ شرکت مطبوعات. شامبیاتی، هوشنگ. (1395ش). حقوق جزای عمومی، (چاپ پنجم). تهران: مجد. شیخالاسلامی، محمدعلی. (1394ش). واکاوی معنا و مفهوم اعانه بر اثم در آرای فقهای امامیه. فقه و اصول، 47(2)، 135-158. https://doi.org/10.22067/fiqh.v47i21.33313 طبرسی، فضل بن حسن. (1372ش). مجمع البیان فی تفسیر القرآن، (چاپ سوم). تهران: بینا. عالیه، سمیر. (1416ق). أصول العقوبات. بیروت: المؤسسة الجامعیة للدراسات و النشر و التوزیع. عاملی، زینالدین بن علی (شهید ثانی)، (1413ق). مسالک الأفهام إلی تنقیح شرایع الإسلام. قم: مؤسسة المعارف الإسلامیة. علیآبادی، عبدالحسین. (1353ش). حقوق جنایی، (چاپ پنجم). تهران: چاپخانۀ بانک ملی ایران. فاضل لنکرانی، محمد. (1416ق). القواعد الفقهیة. قم: چاپخانۀ مهر. قاسمزاده، سید مرتضی. (1380ش). نقش سکوت در بیان اراده. مجلۀ دانشکدۀ حقوق و علوم سیاسی، 51(0، پیاپی 839)، 65-86. قیاسی، جلالالدین. (1390ش). معاونت در جرم از دیدگاه فقه اسلام. فصلنامۀ پژوهش حقوقی، ش. سوم، ص. 139-166. کلوانق، امینسلیمان؛ احدی، سیفالله. (1400ش). بررسی شرطیت قصد معاون و وقوع جرم اصلی در تحقق معاونت در جرم در پرتو قواعد فقهی با رویکرد مقاصدالشریعهای. تعالی حقوق، 12(3)، 216-240. https://doi.org/10.22034/thdad.2021.491086.1439 مامقانی، محمدحسن. (1316ق). غایة الآمال فی شرح کتاب المکاسب، قم: مجمع الذخائر الإسلامیة. محقق داماد، سید مصطفی. (1406ق). قواعد فقهی، (چاپ دوازدهم). تهران: مرکز نشر علوم اسلامی. محمدی تهرودی، رویا. (1392ش). مبانی فقهی و حقوقی حکم معاونت در جرم. پایاننامۀ کارشناسی ارشد فقه و مبانی حقوق اسلامی. دانشکدۀ حقوق و الهیات. کرمان. مراغی، میرفتاح. (1417ق). العناوین الفقهیة. قم: دفتر انتشارات اسلامی. مکارم شیرازی، ناصر. (1427ق). استفتائات جدید، (چاپ دوم)، قم: انتشارات مدرسۀ امام علی بن ابیطالب(ع). موسوی بجنوردی، حسن. (1419ق). القواعد الفقهیة. قم: نشر الهادی. موسوی بجنوردی، محمد. (1401ق). قواعد فقهیه، (چاپ سوم). تهران: مؤسسۀ عروج. میرمحمدصادقی، حسین. (1401ش). جرایم علیه تمامیت جسمانی اشخاص، (چاپ سیودوم). تهران: میزان. نایینی، محمدحسین. (1413ق). المکاسب و البیع. قم: دفتر انتشارات اسلامی. نایینی، محمدحسین. (1376ش). فوائد الأصول. قم: دفتر انتشارات اسلامی. نجفی، محمدحسن. (1404ق). جواهر الکلام فی شرح شرائع الإسلام، (چاپ هفتم). بیروت: دار إحیاء التراث العربی. نجفی، محمدحسین، (کاشفالغطاء). (1359ق). تحریر المجلة. نجف: المکتبة المرتضویة. نجفی ایروانی، علی. (1406ق). حاشیة المکاسب. تهران: وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی. نراقی، احمد. (1417ق). عوائد الأیام فی بیان قواعد الأحکام و مهمات مسائل الحلال و الحرام. قم: دفتر تبلیغات اسلامی. نوربها، رضا. (1401ش). زمینۀ حقوق جزای عمومی، (چاپ سوم). تهران: میزان. یزدی، محمدکاظم. (1421ق). حاشیة المکاسب، (چاپ دوم). قم: اسماعیلیان. | ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 148 تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 135 |
||
