نقش فطرت و وجدان در تحقق آزادی در اندیشۀ ملاصدرا و هایدگر | ||
| آموزههای فلسفۀ اسلامی | ||
| مقاله 2، دوره 20، شماره 37، دی 1404، صفحه 39-84 اصل مقاله (1.3 M) | ||
| نوع مقاله: علمی پژوهشی | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.30513/ipd.2026.7265.1631 | ||
| نویسندگان | ||
| امین دهقانی1؛ عباس جوارشکیان* 2؛ جهانگیر مسعودی3؛ سید مرتضی حسینی شاهرودی3 | ||
| 1دکتری فلسفه (گرایش حکمت متعالیه)، دانشکدۀ الهیات و معارف اسلامی شهید مطهری، دانشگاه فردوسی مشهد، مشهد، ایران. | ||
| 2دانشیار، گروه فلسفه و حکمت اسلامی، دانشکدۀ الهیات و معارف اسلامی شهید مطهری، دانشگاه فردوسی مشهد، مشهد، ایران. | ||
| 3استاد، گروه فلسفه و حکمت اسلامی، دانشکدۀ الهیات و معارف اسلامی شهید مطهری، دانشگاه فردوسی مشهد، مشهد، ایران. | ||
| چکیده | ||
| مسئلۀ آزادی از مسائل پردامنه و زندۀ تمامی اعصار بوده و هست و کیفیت نگاه به حقیقت فلسفی آن از طرفی متفرع بر مبانی فلسفی فیلسوفان است و از طرفی هم خود متفرع بر مسائل فراوان دیگر فردی-اجتماعی میگردد. ملاصدرا و هایدگر دو تن از فیلسوفان بسیار تأثیرگذار به شمار میروند که بر اساس مبانی فلسفی آنان، نگاه خاصی به آزادی شکل میگیرد. فطرت نزد صدرالمتألهین و وجدان نزد هایدگر متقدم از مهمترین مؤلفههای این دو فیلسوف در ترسیم آزادی به شمار میرود. در این مقاله بهصورت تحلیلی به نقش فطرت از منظر ملاصدرا در تحقق آزادی و نقش وجدان از منظر هایدگر متقدم در تحقق آزادی پرداخته، و بهصورت تطبیقی به اشتراکات و افتراقات دیدگاه آنان ورود کردهایم. با بررسی تطبیقی فطرت صدرایی و وجدان هایدگری در ساحتهای چیستی، مبدأ، مقصد و محتوا، ناظر به نقش آن در تحقق آزادی، این نتیجه حاصل میشود که گرچه اشتراکاتی وجود دارد، اما دیدگاه ملاصدرا دارای انسجام و برتری در این امور است: یک) ارائۀ تصویر دقیق از مبدأ فطرت (بر اساس نظریۀ تجلی و وجود رابط)؛ دو) تبیین داشتههای مشترک (دانشی و گرایشی) فطرت انسانها؛ سه) ارائۀ تصویری جامع از ساحتهای وجودی انسان (اخلاقی و عرفانی) و تناظر آنها با مراتب آزادی؛ چهار) تبیین وجود حقتعالی بهمثابۀ غایت انسان و غایت آزادی؛ پنج) ارائۀ برنامۀ عملی (شریعت) برای شکوفایی فطرت و تحقق آزادی. | ||
| کلیدواژهها | ||
| آزادی؛ حقیقت آزادی؛ فلسفۀ آزادی؛ فطرت؛ وجدان؛ ملاصدرا؛ هایدگر | ||
| مراجع | ||
|
احمدی، بابک. (۱۳۸۱). هایدگر و تاریخ هستی. تهران: نشر مرکز. امینینژاد، علی. (۱۳۹۴). حکمت عرفانی (تحریری از درسهای عرفان نظری استاد سید یدالله یزدانپناه). قم: مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی. برلین، آیزایا. (۱۳۶۸). چهار مقاله دربارۀ آزادی (ترجمۀ علی موحد). تهران: خوارزمی. بلاکهام، هرولد جان. (۱۳۸۵). شش متفکر اگزیستانسیالیست (ترجمۀ محسن حکیمی). تهران: نشر مرکز. بیمل، والتر. (۱۳۹۶). بررسی روشنگرانه اندیشههای مارتین هایدگر (ترجمۀ بیژن عبدالکریمی). تهران: نشر سروش. پروتی، جیمز ال. (۱۳۷۹). پرسش از خدا در تفکر مارتین هایدگر (ترجمۀ محمدرضا جوزی). تهران: نشر ساقی. جوادی آملی، عبدالله. (۱۳۹۵). تحریر رساله الولایه (ج ۱-۲). قم: اسراء. جوادی آملی، عبدالله. (۱۳۸۹). حماسه و عرفان. قم: اسراء. جوادی آملی، عبدالله. (۱۳۹۳). سرچشمه اندیشه (ج ۳). قم: اسراء. جوادی آملی، عبدالله. (۱۳۹۲). مبادی اخلاق در قرآن. قم: اسراء. جوادی آملی، عبدالله. (۱۳۹۶). رحیق مختوم (شرح حکمت متعالیه). قم: نشر اسراء. دهقانی، امین؛ و حسینی شاهرودی، سید مرتضی. (۱۴۰۴). تبیین «حقیقت آزادی» بر اساس «نظریۀ انکشاف نفس» در فلسفۀ ملاصدرا. شناخت، 18(4)، 55-76. http://doi.org/10.48308/kj.2025.242200.1374 دهقانی، امین. (۱۴۰۱). وحدت قرآن و برهان در تبیین تجسم اعمال بر اساس هندسۀ فکری علامه جوادی آملی. آموزههای فلسفه اسلامی، ۱۷(۳۰)، 149-190. https://doi.org/10.30513/ipd.2023.4302.1358 دهقانی، امین. (۱۴۰۴). معرفت نفس؛ راه آزادی راستین در حکمت متعالیه ملاصدرا. پژوهشهای مابعدالطبیعی، 6(۱۲)، 291-340. صدرالدین شیرازی، محمد بن ابراهیم. (۱۴۱۰ق). الحکمة المتعالیة فی الاسفار العقلیة الاربعة (ج ۱-۹). بیروت: دار احیاء التراث العربی. صدرالدین شیرازی، محمد بن ابراهیم. (۱۳۹۰). الشواهد الربوبیة (تصحیح سید جلالالدین آشتیانی). قم: بوستان کتاب. صدرالدین شیرازی، محمد بن ابراهیم. (۱۳۸۹). رسالۀ سه اصل. تهران: مولی. صدرالدین شیرازی، محمد بن ابراهیم. (۱۳۸۰). المبدأ و المعاد. قم: دفتر تبلیغات اسلامی. صدرالدین شیرازی، محمد بن ابراهیم. (۱۳۶۶). تفسیر القرآن الکریم. قم: بیدار. صدرالدین شیرازی، محمد بن ابراهیم. (۱۴۲۲). شرح الهدایة الأثیریة. بیروت: موسسه التاریخ العربیه. صدرالدین شیرازی، محمد بن ابراهیم. (۱۳۸۱). کسر الاصنام الجاهلیة. تهران: بنیاد حکمت صدرا. صدرالدین شیرازی، محمد بن ابراهیم. (۱۴۱۹ق). مفاتیح الغیب. بیروت: موسسه التاریخ العربی. فروم، اریک. (۱۳۶۳). گریز از آزادی (ترجمۀ داود حسینی). تهران: ارسطو. عبدالکریمی، بیژن. (۱۴۰۱). هایدگر در ایران. تهران: نقد فرهنگ. عبودیت، عبدالرسول. (۱۳۹۱). درآمدی به نظام حکمت صدرایی. قم: انتشارات موسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی. کربن، هانری. (۱۳۸۳). از هایدگر تا سهروردی (ترجمۀ حامد فولادوند). تهران: سازمان چاپ و انتشارات وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی. کربن، هانری. (۱۳۳۵). میرداماد یا معلم ثالث (مکتب الهی اصفهان) (سخنرانی کربن در انجمن فرهنگی ایران و فرانسه، ترجمه عیسی سپهبدی). مجله مردمشناسی، ۱ (۲). کوروز، موریس. (۱۳۷۹). فلسفه هایدگر (ترجمۀ محمود نوالی). تهران: حکمت. کوزنزهوی، دیوید. (۱۳۸۴). هایدگر و دور هرمنوتیکی (ترجمۀ جعفر مروارید). نامه فرهنگ، شماره ۵۸. گینیون، چارلز. (۱۳۸۳). اصالت و یکپارچگی از منظر هایدگر (ترجمۀ عبدالرسول کشفی). نشریۀ ناقد، شمارۀ ۲، ص. ۲۱۷-۲۴۰. مککواری، جان. (۱۳۸۲). الهیات اگزیستانسیالیستی (ترجمۀ مهدی دشتبزرگی). قم: بوستان کتاب. مککواری، جان. (۱۳۹۶). مارتین هایدگر (ترجمۀ محمدسعید حنایی کاشانی). تهران: هرمس. مککواری، جان. (۱۳۹۹). وجودگرایی «فلسفه وجودی» (ترجمۀ محمدسعید حنایی کاشانی). تهران: هرمس. میشلمن، استفن. (۱۳۹۸). فرهنگ اگزیستانسیالیسم (ترجمۀ ارسطو میرانی). تهران: نشر پارسه. نصر، سیدحسین. (۱۳۹۳). در جستوجوی امر قدسی (گفتوگوی رامین جهانبگلو با سید حسین نصر) (ترجمۀ سیدمصطفی شهرآیینی). تهران: نشر نی. نوالی، محمود. (۱۳۷۹). فلسفههای اگزیستانس و اگزیستانسیالیسم تطبیقی. تبریز: دانشگاه تبریز. نوالی، محمود. (۱۳۸۰). مقدمات مقایسه روش وجودشناسی ملاصدرا و هایدگر. در مجموعه مقالات همایش جهانی حکیم ملاصدرا (ج ۳). تهران: بنیاد حکمت اسلامی صدرا. نوالی، محمود. (۱۳۷۷). هایدگر در وجودشناسی تطبیقی. خردنامۀ صدرا، (۱۲)، ۶۷-۷۷. وارنوک، مری. (۱۳۸۶). اگزیستانسیالیسم و اخلاق (ترجمۀ مسعود علیا). تهران: ققنوس. هایدگر، مارتین. (۱۳۸۸). چه باشد آنچه میخوانندش تفکر؟ (ترجمۀ سیاوش جمادی). تهران: نشر ققنوس. هایدگر، مارتین. (۱۳۸۱). فقط خدایی میتواند ما را نجات دهد (مصاحبه با روزنامه اشپیگل، ابوریحان، فارابی و هایدگر) (ترجمۀ آرامش دوستدار). تهران: سازمان چاپ و انتشارات. هایدگر، مارتین. (۱۳۹۸). متافیزیک چیست؟ (ترجمۀ سیاوش جمادی). تهران: نشر ققنوس. هایدگر، مارتین. (۱۳۸۴). متافیزیک نیچه (ترجمۀ منوچهر اسدی). آبادان: نشر پرسش. هایدگر، مارتین. (۱۴۰۰). هستی و زمان (ترجمۀ سیاوش جمادی). تهران: نشر ققنوس. یزدانپناه، سید یدالله. (۱۳۹۱). مبانی و اصول عرفان نظری. قم: موسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی. Golomb, Jacob. (1995). In Search of Authenticity from Kierkegaard to Camus. New York: Routledge. | ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 213 تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 148 |
||
