تجلی اسماء الهی در سورۀ یوسف (ع) از منظر فصّ یوسفی؛ الگویی برای انسان کامل | ||
| آموزههای فلسفۀ اسلامی | ||
| مقاله 1، دوره 20، شماره 37، دی 1404، صفحه 7-38 اصل مقاله (1.13 M) | ||
| نوع مقاله: علمی پژوهشی | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.30513/ipd.2026.7592.1662 | ||
| نویسندگان | ||
| فاطمهسادات (مهناز) توکلی* 1؛ فاطمه عابدینی2 | ||
| 1استادیار، گروه ادیان و عرفان، دانشکدۀ الهیات و ادیان، دانشگاه شهید بهشتی، تهران، ایران. | ||
| 2دانشجوی کارشناسی ارشد عرفان اسلامی، گروه ادیان و عرفان، دانشکدۀ الهیات و ادیان، دانشگاه شهید بهشتی، تهران، ایران. | ||
| چکیده | ||
| فصّ یوسفی ابنعربی از بخشهای ممتاز فصوص الحکم محسوب میشود که در آن حکمت نوری به حضرت یوسف (ع) نسبت داده شده است. ابنعربی در این فص، با تکیه بر مبانی هستیشناسی وحدت وجود و نظریۀ تجلی، داستان یوسف را نه صرفاً روایتی تاریخی، بلکه تمثیلی از سیر روح انسانی از ظلمت به نور، از صورت به معنا و از کثرت به وحدت میداند. در این تفسیر، حضرت یوسف مظهر اسماء جمالی و نوری خداوند همچون النور، المصور، العلیم، الجمیل، الحکیم و الحق است؛ زیرا در او هم علم تأویل رؤیا و هم جمال و نورانیت ذاتی جمع شده است. ابنعربی از طریق حکمت نوری، رابطۀ میان عالم مثال، خیال و علم تعبیر را تبیین و نشان میدهد که یوسف، بهعنوان انسان کامل، آینهای است که در آن اسماء الهی در مراتب مختلف ظهور مییابند. این مقاله با روش توصیفی تحلیلی و بر اساس متن فصّ یوسفی و شرح بزرگانی چون جندی، قیصری، خوارزمی، پارسا و دیگر شارحان بر این فص، به تحلیل جلوههای اسمائی و معنای رمزی سیر یوسفی پرداخته و برمبنای آن الگوی انسان کامل یوسفی را ارائه نموده است. از جمله نتایج پژوهش آنکه فصّ یوسفی، نظامی از معرفت نوری و تأویلی را تصویر میکند که در آن علم و جمال، خیال و حقیقت و ظاهر و باطن در پرتو تجلی اسماء الهی مانند نور، حکیم، مصور، علیم، جمیل، ولی، ظاهر، باطن و اسماء دیگر به وحدت میرسند، و با تمرکز بر این نکتۀ بدیع، الگوی انسان کامل یوسفی به مخاطب معرفی میشود. | ||
| کلیدواژهها | ||
| ابنعربی؛ فصّ یوسفی؛ انسان کامل؛ خیال؛ اسماء الهی: نور؛ حکیم؛ علیم؛ مصور؛ جمیل | ||
| مراجع | ||
|
قرآن کریم آزادی، محمد؛ نیکخو، سجاد؛ و فقیه اسفندیاری، مصطفی. (۱۴۰۴). مقایسۀ کمال نهایی انسان از منظر راجرز و ملاصدرا. آموزههای فلسفۀ اسلامی. https://doi.org/10.30513/ipd.2025.6634.1577 ابنحنبل، احمد. (۱۹۹۵). المسند للإمام أحمد بن حنبل (تحقیق احمد محمد شاکر و حمزة الزین). قاهره: دار الحدیث. ابنسینا، حسین بن عبدالله. (۱۳۸۶). روانشناسی شفا (بخشهایی از کتاب الشفاء) (ترجمۀ اکبر داناسرشت). تهران: نشر المعی. ابنشهرآشوب، محمد بن علی. (۱۹۶۵). مناقب آل ابیطالب (ج ۱). نجف الاشرف: الحیدریه. ابنعربی، محمد بن علی. (۱۳۸۶). فصوص الحکم (ترجمه و شرح محمد خواجوی). تهران: انتشارات مولی. ابنعربی. (۱۳۸۷). نفائس العرفان. قاهره: مکتبه و مطبعه محمدعلی صبیح و اولاده. ابنعربی. (بیتا). الفتوحات المکیة، (۴جلدی، چاپ افست. تاریخ نشر اصلی: 1329ق. قاهره: مطبعۀ بولاق). بیروت: دار صادر. ابنعربی. (۱۴۲۳). الفتوحات المکیة (ج 3). بیروت: دار صادر. امینینژاد، علی. (۱۳۹۴). حکمت عرفانی. قم: مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی. پارسا، خواجه محمد. (۱۳۶۶). شرح بر فصوصالحکم (تصحیح جلیل مسگرنژاد، چاپ اول). تهران: مرکز نشر دانشگاهی. جامی، نورالدین عبدالرحمن. (۱۳۹۳). لوایح (به تصحیح محمدحسین تسبیحی). تهران: انتشارات مولی. جندی، مؤیدالدین محمود. (۱۳۶۱). شرح فصوصالحکم (تعلیق و تصحیح سید جلالالدین آشتیانی). مشهد: دانشگاه مشهد. خوارزمی، تاجالدین حسین. (۱۳۷۷). شرح فصوص الحکم (تحقیق آیتالله حسنزاده آملی). قم: دفتر تبلیغات اسلامی حوزه علمیه قم، مرکز انتشارات. سهروردی، شهابالدین. (۱۳۸۶). حکمت الاشراق (ترجمۀ سید جعفر سجادی). تهران: انتشارات دانشگاه تهران. عفیفی، ابوالعلا. (۱۳۸۰). شرحی بر فصوص الحکم (تصحیح نصرالله حکمت). تهران: الهام. الغراب، محمود محمود. (۱۹۸۱). الردّ على ابن تیمیة من کلام الشیخ الأکبر محیی الدین ابن عربی: شرح کلمات الصوفیة من کلام الشیخ الأکبر محیی الدین ابن عربی. دمشق: مطبعة زید بن ثابت. فرغانی، سعدالدین سعید. (1379). مشارق الدراری. قم: بوستان کتاب. قیصری، داوود. (۱۳۷۵). شرح فصوص الحکم (تصحیح سید جلالالدین آشتیانی). تهران: انتشارات علمی و فرهنگی. کاشانی، عبدالرزاق. (۱۳۹۱). اصطلاحات صوفیه (به اهتمام محمد خواجوی). تهران: مولی. کلینی، محمد بن یعقوب. (۱۳68). الکافی (ج ۱ و ۲) (ترجمۀ سید جواد مصطفوی). تهران: انتشارات اسلامیه. مجلسی، محمدباقر. (۱۴۰۳). بحارالانوار (ج ۱۰ و ۱۲). بیروت: دار إحیاء التراث العربی. مظاهری، عبدالرضا. (۱۳۸۰). شرح نقش فصوصالحکم محیالدین ابن عربی. تهران: خورشید باران. مولوی، جلالالدین محمد. (۱۳۹۵). مثنوی معنوی (نسخه رینولد نیکلسون). تهران: امیرکبیر. | ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 93 تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 49 |
||