تربیت اخلاقی در اوان کودکی از منظر اندیشمندان مشاء | ||
| آموزههای فلسفۀ اسلامی | ||
| مقاله 11، دوره 20، شماره 37، دی 1404، صفحه 321-350 اصل مقاله (1.86 M) | ||
| نوع مقاله: علمی پژوهشی | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.30513/ipd.2026.8020.1703 | ||
| نویسنده | ||
| فاطمه موحدی پارسا* | ||
| استادیار، گروه علوم تربیتی، دانشگاه فرهنگیان، تهران، ایران. | ||
| چکیده | ||
| اسلام برای اخلاقیات و دوران اولیۀ کودکی (دوران طلایی تربیت)، اهمیت ویژهای قائل است. برای دستیابی به الگویی بومی-اسلامی برای تربیت اخلاقی اوان کودکی، علاوه بر بررسی تربیت اخلاقی در آموزههای دینی (قرآن و حدیث)، بررسی اندیشههای اندیشمندان مسلمان در این دوره نیز ضروری و لازم است. بررسی دیدگاه اندیشمندان مشائی (اولین مکتب تربیتی اسلامی) در این مورد جزو اولین گامهای ارائۀ الگو است. در این مقاله با هدف بررسی چیستی و چرایی تربیت اخلاقی در اوان کودکی، آثار اندیشمندان مشائی با روش توصیفی-تحلیلی بررسی شد و مفهوم، اهداف، عوامل و محتوای تربیت اخلاقی در این دوره شناسایی شد. یافتهها بیانگر آن است که از نظر اندیشمندان مشائی، تربیت اخلاقی کودکان در اوان کودکی نهتنها امکانپذیر است و ضرورت دارد، بلکه غفلت از آن شایسته نیست؛ هدف غایی تربیت اخلاقی در این دوره سعادت و برخی از اهداف واسطی آن شامل اطاعت و احترام والدین، آموزش علم اخلاق پیش از سایر علوم، و کمک و اصلاح آداب است. عوامل مؤثر در دو دسته: عوامل انسانی و عوامل محیطی معرفی شده است و برخی از مهمترین فضایلی که محتوای این دوره بهدنبال تحقق آن است، عبارت از قناعت، صبر، تواضع، عفت کلام و عفت شکم است. | ||
| کلیدواژهها | ||
| تربیت اخلاقی؛ اوان کودکی؛ اندیشمندان مشاء؛ تربیت کودک | ||
| مراجع | ||
|
ابنسینا، حسین بن عبدالله. (۱۴۰۴ق). الشفاء (الطبیعیات؛ الإلهیات) (با مقدمۀ ابراهیم مدکور). قم: مکتبة آیتالله مرعشی نجفی. ابنسینا، حسین بن عبدالله. (۱۳۷۹). رسالة السیاسة (ترجمۀ مرکز پژوهشهای مجلس شورای اسلامی). تهران: مرکز پژوهشهای مجلس شورای اسلامی. ابنسینا، حسین بن عبدالله. (۱۳۶۰). دانشنامۀ علائی: منطق و فلسفۀ اولی (تصحیح احمد خراسانی). تهران: کتابخانه فارابی. ابنسینا، حسین بن عبدالله. (۱۳۷۰). قانون در طب (ترجمۀ عبدالرحمن شرفکندی، مقابله و حواشی ابوالقاسم پاکدامن و محمدرضا غفاری، چاپ ششم). تهران: سروش. ابنسینا، حسین بن عبدالله. (بیتا). النجاة. بیجا: مکتبة المصطفوی. اخوت، احمدرضا. (۱۳۹۲). دورههای رشد تفکر اجتماعی: از تکلم تا بلوغ (ج. ۲). تهران: انتشارات قرآن و اهل بیت. اخوت، احمدرضا. (۱۳۹۲). دورههای رشد تفکر اجتماعی: پیش از تولد تا آغاز تکلم (دوره ظهور ولایت و تأدیب) (ج. ۱). تهران: انتشارات قرآن و اهل بیت نبوت (علیهم السلام). اسکندری، محمد. (۱۳۸۳). مقایسۀ اندیشههای اخلاقی و تربیتی ارسطو و خواجه نصیرالدین طوسی و چگونگی تحلیل مسائل جاری تعلیم و تربیت بر اساس یافتهها و کاربرد آن در آموزش و پرورش (پایاننامۀ کارشناسی ارشد). دانشگاه تربیت معلم، تهران. اعرافی، علیرضا، بهشتی، محمد، فقیهی، علینقی، و ابوجعفری، مهدی. (۱۳۸۸). درآمدی بر تعلیم و تربیت اسلامی: اهداف تربیت از دیدگاه اسلام. تهران: سمت. آذربایجانی، مسعود، و شجاعی، محمدصادق. (۱۳۹۳). روانشناسی در نهجالبلاغه. قم: پژوهشگاه حوزه و دانشگاه. برک، لورا. (۱۳۸۸). روانشناسی رشد (ترجمۀ یحیی سیدمحمدی، دورۀ ۲ جلدی). تهران: ارسباران. بناری، علیهمت. (۱۳۷۹). بررسی اولویتهای تربیت اخلاقی از دیدگاه امام علی (ع) در نهجالبلاغه. پژوهشهای تربیت اسلامی، (۴)، ۵۳۹-۵۶۸. بهشتی، محمد، و همکاران. (۱۳۸۸). آرای دانشمندان مسلمان در تعلیم و تربیت و مبانی آن (ج ۲، چاپ چهارم). تهران و قم: انتشارات سمت و پژوهشگاه حوزه و دانشگاه. بهشتی، محمد، و همکاران. (۱۳۸۸). آرای دانشمندان مسلمان در تعلیم و تربیت و مبانی آن (ج ۱، چاپ سوم). تهران: انتشارات سمت. پیاژه، ژان. (۱۳۷۹). قضاوتهای اخلاقی کودکان (ترجمۀ محمدعلی امیری). تهران: نشر نی. دیباچی، سید محمدعلی. (۱۳۹۴). نسبت ابنسینا و فلسفۀ مشاء. تاریخ فلسفه، ۶ (۳). داودی، محمد. (۱۳۹4). فلسفه تعلیم و تربیت مشاء (ج. 1و ۲). قم: پژوهشگاه حوزه و دانشگاه. رفیعی، بهروز. (۱۳۹۲). مربیان بزرگ مسلمان. قم و تهران: پژوهشگاه حوزه و دانشگاه و سمت. سعید اسماعیل، علی، و رضا، محمدجواد. (۱۳۹۰). مکتبها و گرایشهای تربیتی در تمدن اسلامی (ترجمه، نقد و اضافات از بهروز رفیعی). تهران: سمت. شیخرضایی، حسین. (۱۳۸۹). رشد اخلاقی کودک و ادبیات داستانی به همراه بررسی آثار داستانی جمشید خانیان از منظر رشد اخلاقی. تفکر و کودک، (۱). شاهی، محمد. (۱۳۹۲). تبیین تربیت اخلاقی از منظر ابنسینا (پایاننامۀ کارشناسی ارشد). دانشگاه اصفهان، اصفهان. طوسی، نصیرالدین. (۱۳۶۱). اخلاق محتشمی. تهران: انتشارات دانشگاه تهران. طوسی، نصیرالدین. (۱۳۶۰). اخلاق ناصری. تهران: خوارزمی. طوسی، نصیرالدین. (۱۳۶۹). اخلاق ناصری (تصحیح مجتبی مینوی و علیرضا مرادی). تهران: خوارزمی. عطاران، محمد. (۱۳۶۵). نظریات علمای بزرگ مسلمان در باب تربیت کودک. تربیت، ۲ (۱)، ۲۰-۲۳. فیست، جس، و فیست، گرگوری. (۱۳۸۴). نظریههای شخصیت (ترجمۀ یحیی سیدمحمدی). تهران: انتشارات روان. قاسمپور مقدم، حسین. (۱۳۹۳). محتوا، انتخاب و سازماندهی آن. دانشنامۀ ایرانی برنامۀ درسی. قابل دسترس در: http://www.daneshnamehicsa.ir کاردان، علیمحمد، اعرافی، علیرضا، پاکسرشت، محمدجعفر، حسینی، علیاکبر، و ایرانی، حسین. (۱۳۷۴). درآمدی به تعلیم و تربیت اسلامی (۱): فلسفه تعلیم و تربیت (ج ۱، چاپ دوم). تهران: سمت. لیکونا، توماس. (۱۳۷۵). چگونه فرزندان خوب تربیت کنیم (ترجمۀ مهدی قراچهداغی). تهران: نشر اوحدی. مسکویه، احمد بن محمد. (۱۳۷۱). تهذیب الأخلاق و تطهیر الأعراق (چاپ پنجم). قم: بیدار. مطهری، مرتضی. (۱۳۸۸). کلیات علوم اسلامی. تهران: صدرا. موحدی پارسا، فاطمه؛ جاویدی، طاهره؛ شعبانی، بختیار؛ بناری ، علیهمت. (۱۳۹۸). تربیت اخلاقی کودکان در دوره سیادت از منظر اندیشمندان مسلمان. تربیت اسلامی، ش. 28، صص. 7-28. موحدی پارسا، فاطمه. (۱۳۹۵). تربیت اخلاقی کودکان سرور (رسالۀ دکتری). دانشگاه فردوسی، مشهد. نصر، سید حسین. (۱۳۷۴). سه مکتب بزرگ فلسفه اسلامی. تهران: انتشارات دانشگاهی. نجاتی، محمد. (۱۳۸۵). تاریخ فلسفه در اسلام. تهران: سمت. نقیبزاده، عبدالحسین. (1371). نگاهی به فلسفه آموزش وپرورش. تهران: انتشارات طهوری. نوروزی، رضاعلی؛ و عاطفتدوست، حسین. (۱۳۹۰). تربیت اخلاقی؛ بررسی تطبیقی دیدگاه خواجه نصیرالدین طوسی و کلبرگ. معرفت اخلاقی، ۲ (۶)، ۵۳-۶۸. | ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 46 تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 37 |
||
